Türkiye´de Felsefenin Gelişimi 1 Dersi 3. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Türkiye´de Felsefenin Gelişimi 1 Dersi 3. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Macit Gökberk-Takiyettin Mengüşoğlu-Nermi Uygur-İsmail Tunalı

1. Soru

Gökberk felsefe ile çağ arasındaki ilişkiyi hangi çalışmasında ele almıştır?

Cevap

Kant ver Herder’in Tarih Anlayışları


2. Soru

İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümünün ilk asistanı kimdir?

Cevap

Macit Gökberk


3. Soru

Macit Gökberk’in siyasal temele dayalı kaygıları nelerdir?

Cevap

Söz konusu siyasi temel, üyesi olduğu toplumun, savaşları sürekli kaybetmesi, toprakların işgal edilmesiyle kurumların çökertilmesi, yeni bir yapılanmayla ayağa kalkma çabaları, dönemin bütün düşünürlerini derinden etkilemiştir.


4. Soru

Gökberk’in yaşadığı dönemde düşünürlerin büyük bir kısmı neyi savunmuştur?

Cevap

Batı medeniyetinin her türden değerini almayı savunmuşlardır.


5. Soru

Gökberk batılılaşmaya dair bakış açışı nedir?

Cevap

Hem bireysel hem de toplumsal hayatın daha iyi olması, gelişmiş ülkelerle aynı seviyede bulunmasını istemekte ve bunun gerçekleşmesi için de, söz konusu medeniyeti, bütün değer ve kurumlarıyla benimsenmesinden yana olmuştur.


6. Soru

Gökberk’ göre Rönesans neden gereklidir?

Cevap

Hem kendi tarihini yeniden yorumlamak için, hem de katıldığımız medeniyetin dayandığı antik ruhu yeniden doğması için çifte Rönesans gereklidir.


7. Soru

Macit Gökberk’in kabulleri nelerdir?

Cevap

1- Türkiye’nin, iyileşmesine ihtiyaç var ve bu iyileşme çabaları, Tanzimat’tan itibaren doğru olarak sürdürülmektedir. 2- Türkiye’nin iyileşmesi Aydınlanma değerlerinin tam olarak kabul edilmesiyle gerçekleşecektir(Gökberk 1997/4, 53). Ancak bu sayede, toplum istenilen özelliklere kavuşabilecektir. 3- Doğu ile Batı arasında kültür çatışması yoktur çağların çatışması vardır. Yani Ortaçağ değerleri ile Yeniçağ değerleri çatışmaktadır (Gökberk 1982, 20). 4- Ona göre adı ne olursa olsun, değişmenin amacı, hep bildiğimiz gibi, Batı uygarlığıdır, bu uygarlığın yapı ve tutumunu benimsemedir (Gökberk 1997/1, 29). Varoluşumuzu bir zamanlar biçimlendirmiş olan bir varlık planını bırakıp bir yenisine yöneldik, şimdi bu yenisini gerçekleştirmeye uğraşıyoruz (Gökberk 1997/3, 45). Batı hızla değişmektedir. Batı, Batı’lı olmaktan çıkmış bütün insanlığın malı olmuştur(Gökberk 1997/1, 30). 5- Dinden boşalan yeri, felsefenin doldurmasından başka çare yoktur (Gökberk 1983/1, 6-7). Felsefe, lüks değil, gerekliliktir (Gökberk 1997a, 55). 6- Felsefenin başlıca işlerinden biri, çağın kültürüne bilincini duyurmak, bu bilinci sistemli bir aydınlığa ulaştırıp kültürün gücünü artırmaktır. Bunalımlı dönemlerde felsefenin görevi, bütün varlığımızı kucaklamak, varlığın bütününü kavramaktır. Felsefeden, yalnız teorik bir aydınlanma değil, pratik düzenimizin ışığa çıkan yollarını da bize göstermesini bekleriz. Başka bir deyişle felsefe, hayata kılavuzluk etmelidir (Gökberk 1997/7, 82). Bu kabullerle, Gökberk’in felsefede nasıl bir yol izlendiği daha açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Kaygılar, kabullerin biçimlenmesini, kabuller de düşüncelerin oluşumunu yönlendirmişlerdir.


8. Soru

Macit Gökberk’in eserleri nelerdir?

Cevap

• Felsefenin Evrimi (1979) • Kant ve Herder’in Tarih Anlayışları (1948) • Felsefe Tarihi (1961)


9. Soru

Gökberk’in 1947’de yayınladığı “Leibniz’in Alman Dili Üzerine Görüşler”i adlı yazısının ana fikri nedir?

Cevap

Felsefenin başlıca işlerinden biri, çağın kültürüne bilincini duyurmak, bu bilinci sistemli bir aydınlığa ulaştırıp kültürün gücünü artırmak olduğunu bildirmiştir.


10. Soru

Gökberk’e göre felsefede teori pratik ilişkisinin hayattaki karşılığı nedir?

Cevap

Felsefeden yalnız teorik bir aydınlanma değil, pratik düzenimizin ışığa çıkan yollarını da bize göstermesini bekleriz. Başka bir deyişle, felsefe hayata kılavuzluk etmelidir (Gökberk 1997/7, 82).


11. Soru

Uygur’a göre felsefede temellendirmenin diğer adı nedir?

Cevap

Oyalanma, deşme, araştırma, aydınlatma, çözümleme ve tasvirdir.


12. Soru

Gökberk’in “Batı Anadolu’nun Yetiştirdiği Filozoflar” adlı kitabına göre felsefeyi başlatan unsur nedir?

Cevap

Felsefeyi başlatan unsurun tutum ve yol olduğu belirtilmiştir.


13. Soru

Mengüşoğlu’nun felsefe disiplini içerisinde yapmak istediği şey nedir?

Cevap

Ontolojik temellere dayanan felsefi antropolojidir.


14. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu hangi ülkede eğitim görmüştür?

Cevap

Almanya.


15. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’nun doçentlik çalışması nedir?

Cevap

Nicolai Hartmann’ın 20. Asır Felsefesindeki Yeri.


16. Soru

Gökberk’e göre aklın işlevi nedir?

Cevap

Akıl, her şeyin yapıcısı olduğu kadar, şimdide olan her şeyin eksik ve yanlışlıklarını ortaya koyarak yeniden yapılanmasının önünü açmaktadır. Aklın eksiklikler ve yanlışların tespiti görevi eleştirel akıl olarak adlandırılmıştır. Eleştirel aklın en önemli özelliği, kendini eleştirebilme gücüdür.


17. Soru

Gökberk’e göre felsefe din ilişkisi nasıldır?

Cevap

Dinin bıraktığı boşluğu bugün sadece felsefe doldurabilir. Bu yalnız bilimle olmaz, çünkü bilimlerin bütünlüğü yoktur ve gerçeğin bir bölümünü anlatırlar. Oysa felsefe, tıpkı din gibi, bir bütüncü görüş getirir. Bunun için dinden boşalan yeri, felsefenin doldurmasından başka çare yoktur. Din ile felsefe belli soruları sormada birleşirlerken, sonuca varışta ilkece ayrılırılar. Dinin yanıtı, ortaklaşa hayal gücünün ürünüdür ve inanç niteliğini kazanır. Felsefeninki ise, düşüncede işlemekten oluşur ve eleştirmeye açık kalır.


18. Soru

Mengüşoğlu hangi felsefe anlayışına karşı çıkmaktadır?

Cevap

Mengüşoğlu, Hartmann’ın kurduğunu kabul ettiği yeni ontolojiden hareketle, önceki bütün anlayışlara karşı çıkmaktadır.


19. Soru

Tunalı’ya göre felsefe neden gereklidir?

Cevap

Felsefe, varlığı araştırırken varlığın anlamını da kavramak ister. Bu anlamı da hakikat, iyi ve güzel gibi değerlerin oluşturduğuna inanır. Bu değerleri araştırma isteği, insanın özünde bulunan bir istektir. İnsan yalnız var olanın ve hayatın anlamını sormakla yetinmez, varlık hakkındaki bilgimiz ile birlikte bilimin de anlam ve değerini sorar.


20. Soru

Tunalı’ya göre estetik fenomenin ontik bütünlüğünü oluşturan unsurlar nelerdir?

Cevap

Estetik fenomenin ontik bütünlüğünde dört temel yapı elamanı yer alır. Bunlar sırasıyla estetik süje, estetik obje, estetik değer ya da güzel ve estetik yargıdır.


21. Soru

Gökberk’e göre Türklerde filozof çıkmamasının nedeni nedir?

Cevap

Bizim topraklarımız, Asurlular, Bizans ve Osmanlılar gibi klasik despotik devletler diyarıdır. Bunların hepsinde, Hegel’in deyişiyle tek kişi özgür, geri kalan insanlar kuldur.


22. Soru

Fenomenolojinin kurucusu ve amacı nedir?

Cevap

Fenomenoloji, nesnenin mahiyetine ulaşarak kesin bilgiyi elde etmek isteyen ve Edmund Husserl tarafından geliştirilen felsefe yöntemidir.


23. Soru

Tunalı’ya göre varlık tabalarını tanımlayınız?

Cevap

Varlık tabakaları, bir bütün olarak varlığı kavramak için varlığın sahip olduğu özellikleri bilmek gerektiğini Aristoteles ortaya koyuştur. Buna göre varlık öncelikle inorganik ve organik olarak ayrılır. Organik alan da bitkiler, hayvanlar ve insanlar olmak üzere üçe ayrılırlar. Bölümlerin her biri varlık tabakası olarak kabul edilirler.


24. Soru

Tunalı, Grek Estetik’i hangi amaçlarla yazmıştır?

Cevap

Eskiçağ Yunan dünyasında ortaya çıkan estetik sorunların felsefe açısından ele alınışını temellendirmek kaygısını taşımaktadır. Doğrudan metinlerden hareketle yorum yapmayı yöntem olarak tanıtmaktadır. Kitabı hazırlamanın diğer bir amacı olarak da modern estetiği giden yolda hazırlanmaktır.


25. Soru

Gökberk’e göre felsefeyi başlattığı kabul edilen Thales insanın dünya karşısındaki durumunun nasıl tartışır?

Cevap

Mit temelli şemayı insan kendisi düşünüp meydana getirmemiş, onu hazır bulmuştur. Thales’le ortaya çıkan, insanın dünya karşısındaki durumunu düşünce ile belirlemek, dünya içindeki tutumunu değişmez bir şema diye anlamayıp bu tutumu düşünme ile bulup temellendirmektir. İnsanın, dünyasını, buradaki yerini, rolünü kendi aklıyla bulup aydınlanmasıdır. Bununla da insanoğlu hürlüğe ulaşmıştır. Thales’in yaptığı işte önemli olan, bu sonuca birey olarak varmasıdır, yoksa bulduğu şeyin doğru ya da yanlış olması önemli değil. Ana maddeyi, arkhenin ne olduğunu araştırmak, varlığın tabiatını, yapısını araştırmak demektir. Değişme ve oluşun dayandığı ilkeyi keşfetme çabası felsefenin temelinde yer almaktadır.


26. Soru

Kant’ın saha metafiziği temelleri nelerdir?

Cevap

1. Rasyonel kozmoloji, 2. Rasyonel teoloji, 3. Rasyonel Psikoloji.


27. Soru

Felsefede temellendirmenin özellikleri nelerdir?

Cevap

Uygur’a göre felsefede temellendirme, felsefe sorusuna verilen cevaptır. Burada esas olan, soruyu esas alarak ve kestirmeden gitmeden mantıksal tutarlılık çerçevesinde eleştirel tutumla cevabı ortaya koymaktır.


28. Soru

İsmail Tunalı’nın eserleri nelerdir?

Cevap

Grek Estetik’i (1963), Sanat Ontolojisi (1966), B.Croce Estetik’ine Giriş (1973), Felsefe (1966), Marksist Estetik (1977), Estetik (1978), Felsefenin Işığında Modern Resim (1962), Denemeler (1980), Estetik Beğeni (1983), Sanat Ontolojisi Temelinde Yeni Bir Resim Anlayışı (1983), Çağdaş Filozoflar (1984), Tasarım Felsefesine Giriş(2002), Tasarım Felsefesi (2009), Modern Resimden Avangart Resme (2009), Felsefeye Giriş (2009).


29. Soru

Gökberk’in felsefeden ne anladığı nasıl özetlenebilir?

Cevap

Felsefe, çağın kültürüne bilinci duyurmak, kültürün gücünü artırmak, bunalım dönemlerinde bütün varlığımızı kucaklamak, sadece teorik aydınlanma değil pratik düzenin ışığına açılan yolları göstermek, hayata rehberlik etmek, karanlık bir anlama sahip hayatı aydınlatmak, din yeterli olmadığından hayatı anlamlandırmak, bugünün insanına ışığını kendi bulmasında yardımcı olmak için kültürel yapı içinde oluşan, ferdin belirlenmesi görevini yerine getirmektedir.


30. Soru

Mengüşoğlu’nun “–izm’ler felsefesi” olarak yaptığı değerlendirme nedir?

Cevap

-izmler, -izm eki alan terimler, kendilerini kalıplaştırarak temsil edildiklerinden kapalı bir model oluştururlar ve içeriklerinin tümünün doğruymuş gibi ideolojik bir yaklaşım sergilerler. Ayrıca her şeyin eleştirilip değiştirilmesinden yana olan bilimsel tutumun karşısında yer almaktadırlar. Bu özelliklerinden dolayı izm’leri olumsuzlamıştır.


31. Soru

Mengüşoğlu idarecilik yapmış mıdır?

Cevap

1959 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine Dekan seçilmiştir.


32. Soru

Uygur’a göre metafizikle felsefe arasındaki bağ nasıldır?

Cevap

Metafizik ile felsefe arasındaki bağ önemli bir sorundur. İlk akla gelen, bunları, metafizik ile felsefeyi birbirinden ayırmamaktır. Aslında metafizik, özel bir düşünme etkinliğine bu etkinlikte ortaya konana verilen addır. Bütünüyle evreni bilme denemesidir. Varlığa çevrilmiş ve varlığı çepeçevre bir bilgide kavramaya çalışır. Felsefe ise, hem yönelişi hem başarısı metafizikten ayrılır. Felsefe ne çeşitten olursa olsun dil yapıtlarına yönelir; bu yapıtlar felsefenin konusudur. Felsefe, yerine göre değişik bir söz (ya da işaret) dağarcığı ile söz (ya da işaret) dizisinden yararlanarak “dile” getirilen görünümleri bu dile getirilişlerinde araştırıp geliştirmekle görevlidir. Felsefenin başarısı verdiği bilgilerdir. Felsefenin konusu, doğrudan doğruya evren değil, evreni bilme savı güden bilgilerdir. Felsefe, “evren nasıldır? Diye sormaz. Sorduğu, evreni bildiğimiz bilgiler nasıldır? Neye göre sağlamlık dereceleri belirlenir? Bilgi nedir? çeşidinden sorular sorar. Dolayısıyla metafizik ile felsefe birbirlerinden başka etkenlik alanlarıdırlar. Gerek soruları gerekse cevap denemeleri başkadır. Metafiziğin baş sorusu, “özüyle evren nasıl kurulmuştur?” felsefeye girmez.


33. Soru

Gökberk’e göre felsefe tarihi nedir?

Cevap

Felsefeyi oluşturan belli başlı filozofların sürüp giden bir tartışması şeklinde de görülebilir. Sorunların ortaya konuluşu ile bunların çözüm denemeleri, bu filozofların yapıtlarında gerçekleşmiştir. Felsefenin tarih boyunca evrimi, gerçekte, bu kaynakların kendisinden, öğrenilebilir. Bunlar bize felsefenin, büyük ustalarının eliyle nasıl işlendiğini, nasıl yapıldığını, doğrudan doğruya gösterirler; dolaysıyla bize felsefede yaratıcılığın yollarını açarlar. İyi, doğru, güzel gibi sorular, özel tutum, temele kadar gitmek, felsefe tarihi, felsefenin özellikleri olarak öne çıkarılmıştır.


34. Soru

Gökberk’e göre Türkiye’de özgün felsefe olmamasının nedeni nedir?

Cevap

Büyük bir felsefe geleneğinin olmaması, Cumhuriyet döneminde felsefeci sayısının azlığı ve yeterli düşünce özgürlüğün bulunmaması sayılmıştır. Ona göre, felsefenin gerektiği gibi gelişememesinin en büyük nedeni, gereği kadar özgürlük olmamasıdır. Çünkü felsefe, en radikal, en köke kadar inen soru demektir. Bunun için de mutlaka özgürlük gereklidir ve yasalar ile töreler buna elverişli olmalıdır.


35. Soru

Mengüşoğlu Bilgi Teorisi’in nasıl tanımlamıştır?

Cevap

Özne ile nesne arasındaki bağ olarak belirtmiştir.


36. Soru

Gökberk’e göre bilinç olarak ulusu yaratan Avrupa kültür çevresi insanı nasıl değerlendirir?

Cevap

İnsan, ne nesne gibi olmuş-bitmiş bir şeydir; ne de hayvan gibi kaskatı bir çerçevenin içinde kapanıp kalmıştır. O bir iddiadır. Şu veya bu olanak iddiasıdır; gerçekleştirilecek bir varlık programı, bir hayat planıdır. İnsan hayatı olmuş bitmiş, kapalı bir gerçek değildir, ileriye doğru açık olan, henüz olmamış olması istenilen bir gerçekliktir. Toplulukların hayatı da bu belirlenimlere uyar.


37. Soru

İrrasyonel tabiri ne anlama gelmektedir?

Cevap

Bilinmeyen, sonuna kadar çözülemeyen, çözülmesine imkan olmayan problem kastedilir.


38. Soru

Uygur’a göre felsefe sorusu kime sorulur?

Cevap

Uygur’a göre felsefe sorusu, felsefecinin kendine sorduğu sorudur. Dolayısıyla soruyu soran cevabını da vermek durumundadır.


39. Soru

Uygur’a göre yetkin bir felsefe temellendirilmesi var mıdır?

Cevap

Yetkinlikten hiçbir felsefe tartışmasına yol açmamak anlaşılıyorsa, felsefe temellendirmesi yetkin değildir. Felsefe temellendirmesi, tanıtlama ötesi kuruluşundan ötürü, felsefe temellendirmesi olduğu için, böylesine bir yetkinliğe ulaşamaz.


40. Soru

Mengüşoğlu’na göre metafiziğin vazifesi nedir?

Cevap

Her şeyin yaratıcısı olan Tanrı’yı, ruhun ebediliğini, kozmosun varlığını, mantık yoluyla ispat etmektir.


41. Soru

Gökberk’e göre felsefe ile kültür arasındaki ilişkiyi tanımlayınız?

Cevap

Felsefe sistemleri soyut düşünmenin değil, hayatın mahsulleridir. Bunların gerisinde, kendi hayat denemeleri ile yüklü, çevresine ve geçmişine derin bağlar ile bağlı, bu çevre ve geçmişin ortaya koymuş olduğu kültür değerleri ile örülmüş insan özelliği ve biricikliği ile bulunur. Tarihin yürüyüşü içinde sayısız öznelerin yapıcı aktarımlarından meydana gelip işlenen, ama sonra tek tek benlerden çözülüp ayrılarak nesnelleşen başarılar ve eserler, tek şuurun karşısına verilmiş bir kültür olarak çıkarlar. Bu nesnel kültürün yapısı ferdin manevi yapısına her yandan sokulup siner, onun düşünüş, duyuş ve devlet ile toplum içindeki yaşayışının formunu belirler.


42. Soru

Nermi Uygur cevap vermeyi denerken neleri yapmayacağını söylemiştir?

Cevap

1- Felsefe nedir sorusunun karşısına eksiksiz bir çözüm formülüyle çıkmamak. Çünkü böyle bir cevap yoktur. 2- Felsefe sorularını ya da disiplinleri sıralamamak. Uygur’a göre felsefe bir araştırmadır ve araştırma, sorularını sık sık yenileyen bir çalışma biçimidir. Nerede sorular hep aynı kalmışsa, orada felsefe araştırma olmaktan çıkmış demektir. Philosophia Perennis’le (sürüp giden felsefe) tek tek felsefe sorularının değişmezliği gösterilmek istendiğinde, felsefe aslında ‘perennis”in karşıtı bir şeydir. Değişmez bir kuruluşu yoktur; değişik sorularla kendini korur. 3- Felsefe sorularının felsefe tarihinden derlememek. Felsefe soruları, kılıkça yüzyıllarca değişmeden kaldığı sanılsa da, bunların katkısız birer felsefe sorusu olduğu mantıkça savunulamaz. 4- Felsefeye yepyeni sorular buyurmak işine girişmemek. Üstlendiği ödev, ne kılıkta ortaya çıkarsa çıksın, hangi araştırma durumuna yol açarsa açsın, katkısız bir felsefe sorusunun tipik yapısını incelemektir. Uygur, felsefe sorularının eylemden çıkmadığı gibi, eylemlerle giderilemeyeceği düşüncesindedir. Felsefe sorusu, filozofun kendi kendine sorduğu sorudur. Bir felsefe sorusu, filozofun kendi kendisiyle konuşmasıyla başlar, ya da bir soruyla başlayan konuşma sürdürülür. Felsefe sorusu, kuruluşu gereği, cevabı “sorulana” bağlı olan bir soru değildir. Sorunun cevabı, başkaları tarafından değil, soran tarafından verilmesi gerekir. Felsefede herkes, gidebileceği yere kendi ayağıyla (sorularıyla) gider. Felsefe sorularının, dünya ile evren ile bağları açık olmadıkları gibi, tam olarak cevaplandırılamazlar. Her cevap denemesi sorunun yeniden sorulmasını gerektirir.


43. Soru

Nermi Uygur’un eserleri nelerdir?

Cevap

Edmund Husserl’de Başkasının Beni Sorunu(1958), Dilin Gücü(1962), Felsefenin Çağrısı(1962), Dünya Görüşü(1963), Güneşle(1969), İnsan Açısından Edebiyat(1969), 100 Soruda Türkiye Felsefesinin Boyutları(1974), Kuram Eylem Bağlamı Çözümleyici Bir Felsefe Denemesi(1975), Dil Yönünden Fizik Felsefesi(1979), Yaşama Felsefesi(1981), Kültür Kuramı(1984).


44. Soru

Mengüşoğlu’ya göre felsefenin temel soruları nelerdir?

Cevap

1. Ne biliriz? 2. Ne yapmamız lazım? 3. Şimdiki hayatımızda sonraki hayatımız için ne umut edebiliriz? 4. Kant’ın eklediği İnsan nedir?


45. Soru

Gökberk’in “Felsefenin Evrimi” adlı kitabının önsözünde “Felsefe nedir?” sorusuna nasıl cevap vermiştir?

Cevap

Felsefeye özgü olan, iyi, doğru, güzel nedir gibi bir takım soruları, özel bir tutumla ele alır. Felsefede görülen tutum da, hep temele kadar gitmek, sonuna kadar gitmek çabasıdır. Felsefenin bütün tarihi boyunca uzayıp giden bu çabalar, felsefe tarihinin konusunu oluşturur. Felsefenin ne olduğu da, ancak bu sürüp giden çalışmaların -sorunlarla uğraşıp didinmelerin- tümünü kavramakla, bunları toplu bir bakışta düzenlemekle anlaşılabilmektedir.


46. Soru

Felsefi antropolojinin insanı ele alışı nasıldır?

Cevap

İnsanı konkret bir bütün olarak görür; onu ruh ve bedene ayırmaz ve insan fenomenlerini bir bütünlükten kalkarak ele alır.


47. Soru

Gökberk’e göre felsefenin görevi nedir?

Cevap

Çağın bilincini açığa çıkarmak ve hayata rehberlik etmekle görevlendirilmiştir.


48. Soru

Mengüşoğlu’nun eserleri nelerdir?

Cevap

Kant ve Scheler’de İnsan Problemi(1949), Felsefeye Giriş(1958), Değişmez Değerler, Değişen Davranışlar(1965), Felsefi Antropoloji(1971), Fenomenoloji ve Nicolai Hartmann(1976), İnsan ve Hayvan, Dünya ve Çevre(1979),


49. Soru

Nermi Uygur’un doçentlik tez çalışması nedir?

Cevap

Edmund Husserl’de Başkasının Beni Sorunu.


50. Soru

Nermi Uygur’un “deneme” türünü kullanışını açıklayınız?

Cevap

Deneme, bir konu hakkındaki düşünceleri, çok fazla tartışmadan, hissedildiği gibi yazılmasıdır. Genellikle kısa olup, denemecinin ruh halini yansıtırlar. Denemeler, ağırlıklı olarak edebiyatta öne çıkmakla birlikte, felsefe gibi farklı alanlarda da yazılmaktadırlar.


51. Soru

Uygur’a göre bir felsefe temellendirmesi nasıl doğrulanır?

Cevap

Bir felsefe temellendirmesi, incelediği kavramları, işledikleri gibi gösterebiliyorsa, başarılı bir temellendirmedir; bunu yapamıyorsa, başarıya ulaşamamıştır. Temellendirme uğraşısında, filozofun gördüğüne bakmak, aynı şeyleri görüyorsak temellendirmeyi başarılı saymak, görmüyorsak başarılı saymamak gerekir.


52. Soru

Tunalı’ya göre tasarım nedir?

Cevap

Tasarım, belli bir konunun temel özelliklerini, birbirleriyle ilişkili olarak zihinde kurmaktır. Planlamak anlam› da vardır.


53. Soru

Mengüşoğlu’nun Felsefeye Giriş kitabındaki on dört felsefe disiplini nelerdir?

Cevap

İlim, Bilgi, Mantık, Ontoloji, Tabiat, Sanat, Dil, Felsefi Antropoloji, Etik, Hukuk, Devlet, Din, Metafizik, Felsefe Tarihi.


54. Soru

Gökberk’e göre bilinç nedir?

Cevap

Bir şeyin farkına varmak ve o şeyin gerekliliklerini yerine getirmek anlamında kullanılır.


55. Soru

Gökberk’e göre felsefenin ortaya çıkışı nasıl gerçekleşmiştir?

Cevap

Bir tutum farklılığı olarak görmektedir. Mitik yapının terk edilmesi ve insan, dünyadaki yerini aklıyla temellendirmesi felsefenin kökeni olarak görülmektedir. Ayrıca felsefenin varlık, ana madde, köken sorunlarıyla ilgilendiği belirtilmiştir.


56. Soru

Nermi Uygur’un doktora tez çalışması nedir?

Cevap

Wilhelm Dilthey’a Göre Konuca Temellenmesi Bakımından Manevi Bilimler Öbeğinin Meydana Getirdiği Bilgi Bağlamı.


57. Soru

Gökberk’e göre özgün felsefe üretilebilmesinin koşulu nedir?

Cevap

Felsefe tarihinin büyük doruklarını bilmek gerekir. Felsefe tarihinde belki bir gelişme yoktur; fakat Platon, Augustinus, Descartes, Kant gibi doruklar vardır. Bunlar felsefe yapmış, yaratmış olan doruklardır; ancak bunları bilerek felsefe özgün olabilir.


58. Soru

Macit Gökberk’in kaygıları, neye dayanmaktadır?

Cevap

Yetifltiği dönemin şartlarının da etkisiyle, siyasal bir temele dayanmaktadır. Söz konusu siyasi temel, üyesi olduğu toplumun, savaşları sürekli kaybetmesi, toprakların işgal edilmesiyle kurumların çökertilmesi, yeni bir yapılanmayla ayağa kalkma çabaları, dönemin bütün düşünürlerini derinden etkilemiştir.


59. Soru

Gökberk, Kant ve Herder’in Tarih Anlayışları adlı çalışmasının önsözünde ne bildirmiştir?

Cevap

Tanzimat’tan itibaren etkili olan aydınlanmacı ve romantik kültürün köklerini ortaya koyarak, Avrupalı kültür dokumuzun çözümlemesi yolunda küçük bir adım atmak istediğini bildirmiştir.


60. Soru

Macit Gökberk’in kabulleri nelerdir?

Cevap

1- Türkiye’nin, iyileşmesine ihtiyaç var ve bu iyileşme çabaları, Tanzimat’tan itibaren doğru olarak sürdürülmektedir.

2- Türkiye’nin iyileşmesi Aydınlanma değerlerinin tam olarak kabul edilmesiyle gerçekleşecektir.

3- Doğu ile Batı arasında kültür çatışması yoktur çağların çatışması vardır. Yani Ortaçağ değerleri ile Yeniçağ değerleri çatışmaktadır.

4- Ona göre adı ne olursa olsun, değişmenin amacı, hep bildiğimiz gibi, Batı uygarlığıdır, bu uygarlığın yapı ve tutumunu benimsemedir . Varoluşumuzu bir zamanlar biçimlendirmiş olan bir varlık planını bırakıp bir yenisine yöneldik, şimdi bu yenisini gerçekleştirmeye uğraşıyoruz. Batı hızla değişmektedir. Batı, Batı’lı olmaktan çıkmış bütün insanlığın malı olmuştur. 

5- Dinden boşalan yeri, felsefenin doldurmasından başka çare yoktur. Felsefe, lüks değil, gerekliliktir.

6- Felsefenin başlıca işlerinden biri, çağın kültürüne bilincini duyurmak, bu bilinci sistemli bir aydınlığa ulaştırıp kültürün gücünü artırmaktır. Bunalımlı dönemlerde felsefenin görevi, bütün varlığımızı kucaklamak, varlığın bütününü kavramaktır.


61. Soru

Macit Göktürk Kant ve Herder’in Tarih Anlayışları (1948) adlı ilk kitabında neyi hedeflemiştir?

Cevap

Esas olarak Aydınlanma dönemi özellikleri çerçevesinde, tarih felsefesinin önemini göstermeyi ve sahip olduğu nitelikleri tanıtmayı hedeflemiştir.


62. Soru

Macit Göktürk’ün Felsefe Tarihi (1961) adlı ikinci kitabının amacı nedir?

Cevap

Önsöz’de, “felsefe problemlerini çözmenin sürecini anlatan felsefe tarihinin standartlaşmış bilgilerini öğrenciye tanıtmak” şeklinde ifade edilmiştir.


63. Soru

Macit Gökberk’e felsefe tarihi ne ifade etmektedir?

Cevap

Ona göre felsefe, felsefeye özgü olan, iyi, doğru, güzel nedir gibi bir takım soruları, özel bir tutumla ele alır. Felsefede görülen tutum da, hep temele kadar gitmek, sonuna kadar gitmek çabasıdır. Felsefenin bütün tarihi boyunca uzayıp giden bu çabalar, felsefe tarihinin konusunu oluşturur. Felsefenin ne olduğu da, ancak bu sürüp giden çalışmaların tümünü kavramakla, bunları toplu bir bakışta düzenlemekle anlaşılabilmektedir.

Ona göre felsefe tarihi, felsefeyi oluşturan belli başlı filozofların sürüp giden bir tartışması şeklinde de görülebilir. Sorunların ortaya konuluşu ile bunların çözüm denemeleri, bu filozofların yapıtlarında gerçekleşmiştir. Felsefenin tarih boyunca evrimi, gerçekte, bu kaynakların kendisinden, öğrenilebilir. Bunlar bize felsefenin, büyük ustalarının eliyle nasıl işlendiğini, nasıl yapıldığını, doğrudan doğruya gösterirler; dolaysıyla bize felsefede yaratıcılığın yollarını açarlar.


64. Soru

Macit Göktürk’e göre özgün felsefe üretebilmek için ne gerekir?

Cevap

Özgün felsefeleri yaratmış olan tutumu bizde de yinelemek, yani özgün felsefeler okuluna gitmek, onların okulundan yetişmek, birikimlerine sahip olmak gerektiğinin altını çizmiştir. Türkiye’de özgün felsefe olmamasının nedenleri olarak, büyük bir felsefe geleneğinin olmaması, Cumhuriyet döneminde felsefeci sayısının azlığı ve yeterli düşünce özgürlüğün bulunmaması sayılmışlardır.


65. Soru

Gökberk’e göre aydınlanma nedir? 

Cevap

Düşünme ve değerlendirmenin geleneklere bağlı olmaktan kurtulup insanın kendi aklı ile, kendisinin yapmış olduğu denemeler ve gözlemler ile hayatını aydınlatmaya giriimesidir. Aklın yol göstericiliği, din ve geleneği aklın eleştirel süzgecinden geçirmek anlamına gelir.


66. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’nun yapmayı düşündüğü şey nedir?

Cevap

Ontolojik temellere dayanan felsefi antropolojidir. İnsan fenomenlerinden kalkacak, ilimlerin sonuçlarına ters düşmeyecek ve fenomenlerde açığa çıkandan fazlasını ileri sürmeyecek. Felsefi antropoloji, insanı konkret bir bütün olarak görür; onu ruh ve bedene ayırmaz ve insan fenomenlerini bu bütünlükten kalkarak ele alır.


67. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’na göre Kant ve Scheler’de ‹İnsan Problemi (1949) adlı çalışmasının önemi nedir? 

Cevap

Bu kitabı, felsefi antropoloji üzerinden gitmesini gerektiğini gösterdiğinden önemsemekte ve tarihi olarak tanımlamaktadır. Ayrıca varlık ve bilgi problemlerinin felsefenin birbirlerinden ayrılmaz temel sorunları olduğu gerçeğiyle de bu çalışmada karşılaşmıştır. 


68. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu, Değişmez Değerler, Değişen Davranışlar (1965) isimli çalışmasında hangi soruları ele almıştır? 

Cevap

Felsefe tarihi boyunca felsefeyi belirlemiş olan dört soruyu Kant’ın belirlediği sırayla ele almıştır: 1- Ne biliriz? 2- Ne yapmamız lazım? 3- Şimdiki hayatımızda sonraki hayatımız için ne umut edebiliriz? 4- İnsan nedir?


69. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’nun Fenomenoloji ve Nicolai Hartmann (1976) adlı çalışmasının konusu nedir?

Cevap

Husserl’in geliştirmiş olduğu fenomenoloji ile Hartmann’ın geliştirdiği yeni ontoloji arasındaki ilişkileri konu edinmiş ve ağırlıklı olarak Hartmann’ın düşüncelerini tanıtmıştır. Çalışmanın temelini bilgi anlayışındaki değişimler oluşturmaktadır.


70. Soru

Mengüfloğlu’na göre, bir yerde felsefenin olup olmaması neye bağlıdır? 

Cevap

Felsefenin ancak yüksek bir bilim kültürün bulunduğu yerde ortaya çıktığını belirten Mengüfloğlu’na göre, bir yerde felsefenin olup olmaması, derin ya da sathi olması, orada bilimin ve bilimsel araştırmaların bulunmasına, bunların derin veya sathi olmasına bağlıdır. 


71. Soru

Fenomenoloji nedir?

Cevap

Nesnenin mahiyetine ulaşarak kesin bilgiyi elde etmek isteyen ve Edmund Husserl tarafından geliştirilen felsefe yöntemidir.


72. Soru

Nermi Uygur, Edmund Husserl’de Başkasının Beni Sorunu (1958) başlıklı kitabının amacını nasıl açıklamıştır? 

Cevap

Başkasının beni sorunuyla ilgili olarak Husserl’in ileri sürdüğü savları, arka planlarından kalkarak, taşıdıkları güçlüklerin altını çözerekten, yeniden kurmak, objektif bakımdan bağlı bulundukları -çok kez kuşatıcı- başka savların içine yerleştirmek, çepeçevre yorumlamaktır.


73. Soru

Nermi Uygur’un baş yapıtı hangi çalışması sayılır?

Cevap

Felsefenin Çağrısı (1962).


74. Soru

Nermi Uygur’un hangi kitabu, Türkiye’de felsefe yapmanın şartlarını ve felsefeyle uğraşanların durumlarını sorgulamaktadır?

Cevap

100 Soruda Türk Felsefesinin Boyutları (1974).


75. Soru

Nermi Uygur’a göre, hangi soru, felsefe sorularının kuruluşunu belirler?

Cevap

Nedir sorusu. 


76. Soru

İsmail Tunalı’nın bütün çalışmaları ne ile ilgilidir? 

Cevap

Estetikle ilgilidir. 


77. Soru

İsmail Tunalı’ya göre estetik fenomenin ontik bütünlüğünde hangi temel yapı elamanları yer alır?

Cevap

Dört temel yapı elamanı yer alır: Estetik süje, estetik obje, estetik değer ya da güzel ve estetik yargıdır.


1. Soru

Gökberk felsefe ile çağ arasındaki ilişkiyi hangi çalışmasında ele almıştır?

Cevap

Kant ver Herder’in Tarih Anlayışları

2. Soru

İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümünün ilk asistanı kimdir?

Cevap

Macit Gökberk

3. Soru

Macit Gökberk’in siyasal temele dayalı kaygıları nelerdir?

Cevap

Söz konusu siyasi temel, üyesi olduğu toplumun, savaşları sürekli kaybetmesi, toprakların işgal edilmesiyle kurumların çökertilmesi, yeni bir yapılanmayla ayağa kalkma çabaları, dönemin bütün düşünürlerini derinden etkilemiştir.

4. Soru

Gökberk’in yaşadığı dönemde düşünürlerin büyük bir kısmı neyi savunmuştur?

Cevap

Batı medeniyetinin her türden değerini almayı savunmuşlardır.

5. Soru

Gökberk batılılaşmaya dair bakış açışı nedir?

Cevap

Hem bireysel hem de toplumsal hayatın daha iyi olması, gelişmiş ülkelerle aynı seviyede bulunmasını istemekte ve bunun gerçekleşmesi için de, söz konusu medeniyeti, bütün değer ve kurumlarıyla benimsenmesinden yana olmuştur.

6. Soru

Gökberk’ göre Rönesans neden gereklidir?

Cevap

Hem kendi tarihini yeniden yorumlamak için, hem de katıldığımız medeniyetin dayandığı antik ruhu yeniden doğması için çifte Rönesans gereklidir.

7. Soru

Macit Gökberk’in kabulleri nelerdir?

Cevap

1- Türkiye’nin, iyileşmesine ihtiyaç var ve bu iyileşme çabaları, Tanzimat’tan itibaren doğru olarak sürdürülmektedir. 2- Türkiye’nin iyileşmesi Aydınlanma değerlerinin tam olarak kabul edilmesiyle gerçekleşecektir(Gökberk 1997/4, 53). Ancak bu sayede, toplum istenilen özelliklere kavuşabilecektir. 3- Doğu ile Batı arasında kültür çatışması yoktur çağların çatışması vardır. Yani Ortaçağ değerleri ile Yeniçağ değerleri çatışmaktadır (Gökberk 1982, 20). 4- Ona göre adı ne olursa olsun, değişmenin amacı, hep bildiğimiz gibi, Batı uygarlığıdır, bu uygarlığın yapı ve tutumunu benimsemedir (Gökberk 1997/1, 29). Varoluşumuzu bir zamanlar biçimlendirmiş olan bir varlık planını bırakıp bir yenisine yöneldik, şimdi bu yenisini gerçekleştirmeye uğraşıyoruz (Gökberk 1997/3, 45). Batı hızla değişmektedir. Batı, Batı’lı olmaktan çıkmış bütün insanlığın malı olmuştur(Gökberk 1997/1, 30). 5- Dinden boşalan yeri, felsefenin doldurmasından başka çare yoktur (Gökberk 1983/1, 6-7). Felsefe, lüks değil, gerekliliktir (Gökberk 1997a, 55). 6- Felsefenin başlıca işlerinden biri, çağın kültürüne bilincini duyurmak, bu bilinci sistemli bir aydınlığa ulaştırıp kültürün gücünü artırmaktır. Bunalımlı dönemlerde felsefenin görevi, bütün varlığımızı kucaklamak, varlığın bütününü kavramaktır. Felsefeden, yalnız teorik bir aydınlanma değil, pratik düzenimizin ışığa çıkan yollarını da bize göstermesini bekleriz. Başka bir deyişle felsefe, hayata kılavuzluk etmelidir (Gökberk 1997/7, 82). Bu kabullerle, Gökberk’in felsefede nasıl bir yol izlendiği daha açık bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Kaygılar, kabullerin biçimlenmesini, kabuller de düşüncelerin oluşumunu yönlendirmişlerdir.

8. Soru

Macit Gökberk’in eserleri nelerdir?

Cevap

• Felsefenin Evrimi (1979) • Kant ve Herder’in Tarih Anlayışları (1948) • Felsefe Tarihi (1961)

9. Soru

Gökberk’in 1947’de yayınladığı “Leibniz’in Alman Dili Üzerine Görüşler”i adlı yazısının ana fikri nedir?

Cevap

Felsefenin başlıca işlerinden biri, çağın kültürüne bilincini duyurmak, bu bilinci sistemli bir aydınlığa ulaştırıp kültürün gücünü artırmak olduğunu bildirmiştir.

10. Soru

Gökberk’e göre felsefede teori pratik ilişkisinin hayattaki karşılığı nedir?

Cevap

Felsefeden yalnız teorik bir aydınlanma değil, pratik düzenimizin ışığa çıkan yollarını da bize göstermesini bekleriz. Başka bir deyişle, felsefe hayata kılavuzluk etmelidir (Gökberk 1997/7, 82).

11. Soru

Uygur’a göre felsefede temellendirmenin diğer adı nedir?

Cevap

Oyalanma, deşme, araştırma, aydınlatma, çözümleme ve tasvirdir.

12. Soru

Gökberk’in “Batı Anadolu’nun Yetiştirdiği Filozoflar” adlı kitabına göre felsefeyi başlatan unsur nedir?

Cevap

Felsefeyi başlatan unsurun tutum ve yol olduğu belirtilmiştir.

13. Soru

Mengüşoğlu’nun felsefe disiplini içerisinde yapmak istediği şey nedir?

Cevap

Ontolojik temellere dayanan felsefi antropolojidir.

14. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu hangi ülkede eğitim görmüştür?

Cevap

Almanya.

15. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’nun doçentlik çalışması nedir?

Cevap

Nicolai Hartmann’ın 20. Asır Felsefesindeki Yeri.

16. Soru

Gökberk’e göre aklın işlevi nedir?

Cevap

Akıl, her şeyin yapıcısı olduğu kadar, şimdide olan her şeyin eksik ve yanlışlıklarını ortaya koyarak yeniden yapılanmasının önünü açmaktadır. Aklın eksiklikler ve yanlışların tespiti görevi eleştirel akıl olarak adlandırılmıştır. Eleştirel aklın en önemli özelliği, kendini eleştirebilme gücüdür.

17. Soru

Gökberk’e göre felsefe din ilişkisi nasıldır?

Cevap

Dinin bıraktığı boşluğu bugün sadece felsefe doldurabilir. Bu yalnız bilimle olmaz, çünkü bilimlerin bütünlüğü yoktur ve gerçeğin bir bölümünü anlatırlar. Oysa felsefe, tıpkı din gibi, bir bütüncü görüş getirir. Bunun için dinden boşalan yeri, felsefenin doldurmasından başka çare yoktur. Din ile felsefe belli soruları sormada birleşirlerken, sonuca varışta ilkece ayrılırılar. Dinin yanıtı, ortaklaşa hayal gücünün ürünüdür ve inanç niteliğini kazanır. Felsefeninki ise, düşüncede işlemekten oluşur ve eleştirmeye açık kalır.

18. Soru

Mengüşoğlu hangi felsefe anlayışına karşı çıkmaktadır?

Cevap

Mengüşoğlu, Hartmann’ın kurduğunu kabul ettiği yeni ontolojiden hareketle, önceki bütün anlayışlara karşı çıkmaktadır.

19. Soru

Tunalı’ya göre felsefe neden gereklidir?

Cevap

Felsefe, varlığı araştırırken varlığın anlamını da kavramak ister. Bu anlamı da hakikat, iyi ve güzel gibi değerlerin oluşturduğuna inanır. Bu değerleri araştırma isteği, insanın özünde bulunan bir istektir. İnsan yalnız var olanın ve hayatın anlamını sormakla yetinmez, varlık hakkındaki bilgimiz ile birlikte bilimin de anlam ve değerini sorar.

20. Soru

Tunalı’ya göre estetik fenomenin ontik bütünlüğünü oluşturan unsurlar nelerdir?

Cevap

Estetik fenomenin ontik bütünlüğünde dört temel yapı elamanı yer alır. Bunlar sırasıyla estetik süje, estetik obje, estetik değer ya da güzel ve estetik yargıdır.

21. Soru

Gökberk’e göre Türklerde filozof çıkmamasının nedeni nedir?

Cevap

Bizim topraklarımız, Asurlular, Bizans ve Osmanlılar gibi klasik despotik devletler diyarıdır. Bunların hepsinde, Hegel’in deyişiyle tek kişi özgür, geri kalan insanlar kuldur.

22. Soru

Fenomenolojinin kurucusu ve amacı nedir?

Cevap

Fenomenoloji, nesnenin mahiyetine ulaşarak kesin bilgiyi elde etmek isteyen ve Edmund Husserl tarafından geliştirilen felsefe yöntemidir.

23. Soru

Tunalı’ya göre varlık tabalarını tanımlayınız?

Cevap

Varlık tabakaları, bir bütün olarak varlığı kavramak için varlığın sahip olduğu özellikleri bilmek gerektiğini Aristoteles ortaya koyuştur. Buna göre varlık öncelikle inorganik ve organik olarak ayrılır. Organik alan da bitkiler, hayvanlar ve insanlar olmak üzere üçe ayrılırlar. Bölümlerin her biri varlık tabakası olarak kabul edilirler.

24. Soru

Tunalı, Grek Estetik’i hangi amaçlarla yazmıştır?

Cevap

Eskiçağ Yunan dünyasında ortaya çıkan estetik sorunların felsefe açısından ele alınışını temellendirmek kaygısını taşımaktadır. Doğrudan metinlerden hareketle yorum yapmayı yöntem olarak tanıtmaktadır. Kitabı hazırlamanın diğer bir amacı olarak da modern estetiği giden yolda hazırlanmaktır.

25. Soru

Gökberk’e göre felsefeyi başlattığı kabul edilen Thales insanın dünya karşısındaki durumunun nasıl tartışır?

Cevap

Mit temelli şemayı insan kendisi düşünüp meydana getirmemiş, onu hazır bulmuştur. Thales’le ortaya çıkan, insanın dünya karşısındaki durumunu düşünce ile belirlemek, dünya içindeki tutumunu değişmez bir şema diye anlamayıp bu tutumu düşünme ile bulup temellendirmektir. İnsanın, dünyasını, buradaki yerini, rolünü kendi aklıyla bulup aydınlanmasıdır. Bununla da insanoğlu hürlüğe ulaşmıştır. Thales’in yaptığı işte önemli olan, bu sonuca birey olarak varmasıdır, yoksa bulduğu şeyin doğru ya da yanlış olması önemli değil. Ana maddeyi, arkhenin ne olduğunu araştırmak, varlığın tabiatını, yapısını araştırmak demektir. Değişme ve oluşun dayandığı ilkeyi keşfetme çabası felsefenin temelinde yer almaktadır.

26. Soru

Kant’ın saha metafiziği temelleri nelerdir?

Cevap

1. Rasyonel kozmoloji, 2. Rasyonel teoloji, 3. Rasyonel Psikoloji.

27. Soru

Felsefede temellendirmenin özellikleri nelerdir?

Cevap

Uygur’a göre felsefede temellendirme, felsefe sorusuna verilen cevaptır. Burada esas olan, soruyu esas alarak ve kestirmeden gitmeden mantıksal tutarlılık çerçevesinde eleştirel tutumla cevabı ortaya koymaktır.

28. Soru

İsmail Tunalı’nın eserleri nelerdir?

Cevap

Grek Estetik’i (1963), Sanat Ontolojisi (1966), B.Croce Estetik’ine Giriş (1973), Felsefe (1966), Marksist Estetik (1977), Estetik (1978), Felsefenin Işığında Modern Resim (1962), Denemeler (1980), Estetik Beğeni (1983), Sanat Ontolojisi Temelinde Yeni Bir Resim Anlayışı (1983), Çağdaş Filozoflar (1984), Tasarım Felsefesine Giriş(2002), Tasarım Felsefesi (2009), Modern Resimden Avangart Resme (2009), Felsefeye Giriş (2009).

29. Soru

Gökberk’in felsefeden ne anladığı nasıl özetlenebilir?

Cevap

Felsefe, çağın kültürüne bilinci duyurmak, kültürün gücünü artırmak, bunalım dönemlerinde bütün varlığımızı kucaklamak, sadece teorik aydınlanma değil pratik düzenin ışığına açılan yolları göstermek, hayata rehberlik etmek, karanlık bir anlama sahip hayatı aydınlatmak, din yeterli olmadığından hayatı anlamlandırmak, bugünün insanına ışığını kendi bulmasında yardımcı olmak için kültürel yapı içinde oluşan, ferdin belirlenmesi görevini yerine getirmektedir.

30. Soru

Mengüşoğlu’nun “–izm’ler felsefesi” olarak yaptığı değerlendirme nedir?

Cevap

-izmler, -izm eki alan terimler, kendilerini kalıplaştırarak temsil edildiklerinden kapalı bir model oluştururlar ve içeriklerinin tümünün doğruymuş gibi ideolojik bir yaklaşım sergilerler. Ayrıca her şeyin eleştirilip değiştirilmesinden yana olan bilimsel tutumun karşısında yer almaktadırlar. Bu özelliklerinden dolayı izm’leri olumsuzlamıştır.

31. Soru

Mengüşoğlu idarecilik yapmış mıdır?

Cevap

1959 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine Dekan seçilmiştir.

32. Soru

Uygur’a göre metafizikle felsefe arasındaki bağ nasıldır?

Cevap

Metafizik ile felsefe arasındaki bağ önemli bir sorundur. İlk akla gelen, bunları, metafizik ile felsefeyi birbirinden ayırmamaktır. Aslında metafizik, özel bir düşünme etkinliğine bu etkinlikte ortaya konana verilen addır. Bütünüyle evreni bilme denemesidir. Varlığa çevrilmiş ve varlığı çepeçevre bir bilgide kavramaya çalışır. Felsefe ise, hem yönelişi hem başarısı metafizikten ayrılır. Felsefe ne çeşitten olursa olsun dil yapıtlarına yönelir; bu yapıtlar felsefenin konusudur. Felsefe, yerine göre değişik bir söz (ya da işaret) dağarcığı ile söz (ya da işaret) dizisinden yararlanarak “dile” getirilen görünümleri bu dile getirilişlerinde araştırıp geliştirmekle görevlidir. Felsefenin başarısı verdiği bilgilerdir. Felsefenin konusu, doğrudan doğruya evren değil, evreni bilme savı güden bilgilerdir. Felsefe, “evren nasıldır? Diye sormaz. Sorduğu, evreni bildiğimiz bilgiler nasıldır? Neye göre sağlamlık dereceleri belirlenir? Bilgi nedir? çeşidinden sorular sorar. Dolayısıyla metafizik ile felsefe birbirlerinden başka etkenlik alanlarıdırlar. Gerek soruları gerekse cevap denemeleri başkadır. Metafiziğin baş sorusu, “özüyle evren nasıl kurulmuştur?” felsefeye girmez.

33. Soru

Gökberk’e göre felsefe tarihi nedir?

Cevap

Felsefeyi oluşturan belli başlı filozofların sürüp giden bir tartışması şeklinde de görülebilir. Sorunların ortaya konuluşu ile bunların çözüm denemeleri, bu filozofların yapıtlarında gerçekleşmiştir. Felsefenin tarih boyunca evrimi, gerçekte, bu kaynakların kendisinden, öğrenilebilir. Bunlar bize felsefenin, büyük ustalarının eliyle nasıl işlendiğini, nasıl yapıldığını, doğrudan doğruya gösterirler; dolaysıyla bize felsefede yaratıcılığın yollarını açarlar. İyi, doğru, güzel gibi sorular, özel tutum, temele kadar gitmek, felsefe tarihi, felsefenin özellikleri olarak öne çıkarılmıştır.

34. Soru

Gökberk’e göre Türkiye’de özgün felsefe olmamasının nedeni nedir?

Cevap

Büyük bir felsefe geleneğinin olmaması, Cumhuriyet döneminde felsefeci sayısının azlığı ve yeterli düşünce özgürlüğün bulunmaması sayılmıştır. Ona göre, felsefenin gerektiği gibi gelişememesinin en büyük nedeni, gereği kadar özgürlük olmamasıdır. Çünkü felsefe, en radikal, en köke kadar inen soru demektir. Bunun için de mutlaka özgürlük gereklidir ve yasalar ile töreler buna elverişli olmalıdır.

35. Soru

Mengüşoğlu Bilgi Teorisi’in nasıl tanımlamıştır?

Cevap

Özne ile nesne arasındaki bağ olarak belirtmiştir.

36. Soru

Gökberk’e göre bilinç olarak ulusu yaratan Avrupa kültür çevresi insanı nasıl değerlendirir?

Cevap

İnsan, ne nesne gibi olmuş-bitmiş bir şeydir; ne de hayvan gibi kaskatı bir çerçevenin içinde kapanıp kalmıştır. O bir iddiadır. Şu veya bu olanak iddiasıdır; gerçekleştirilecek bir varlık programı, bir hayat planıdır. İnsan hayatı olmuş bitmiş, kapalı bir gerçek değildir, ileriye doğru açık olan, henüz olmamış olması istenilen bir gerçekliktir. Toplulukların hayatı da bu belirlenimlere uyar.

37. Soru

İrrasyonel tabiri ne anlama gelmektedir?

Cevap

Bilinmeyen, sonuna kadar çözülemeyen, çözülmesine imkan olmayan problem kastedilir.

38. Soru

Uygur’a göre felsefe sorusu kime sorulur?

Cevap

Uygur’a göre felsefe sorusu, felsefecinin kendine sorduğu sorudur. Dolayısıyla soruyu soran cevabını da vermek durumundadır.

39. Soru

Uygur’a göre yetkin bir felsefe temellendirilmesi var mıdır?

Cevap

Yetkinlikten hiçbir felsefe tartışmasına yol açmamak anlaşılıyorsa, felsefe temellendirmesi yetkin değildir. Felsefe temellendirmesi, tanıtlama ötesi kuruluşundan ötürü, felsefe temellendirmesi olduğu için, böylesine bir yetkinliğe ulaşamaz.

40. Soru

Mengüşoğlu’na göre metafiziğin vazifesi nedir?

Cevap

Her şeyin yaratıcısı olan Tanrı’yı, ruhun ebediliğini, kozmosun varlığını, mantık yoluyla ispat etmektir.

41. Soru

Gökberk’e göre felsefe ile kültür arasındaki ilişkiyi tanımlayınız?

Cevap

Felsefe sistemleri soyut düşünmenin değil, hayatın mahsulleridir. Bunların gerisinde, kendi hayat denemeleri ile yüklü, çevresine ve geçmişine derin bağlar ile bağlı, bu çevre ve geçmişin ortaya koymuş olduğu kültür değerleri ile örülmüş insan özelliği ve biricikliği ile bulunur. Tarihin yürüyüşü içinde sayısız öznelerin yapıcı aktarımlarından meydana gelip işlenen, ama sonra tek tek benlerden çözülüp ayrılarak nesnelleşen başarılar ve eserler, tek şuurun karşısına verilmiş bir kültür olarak çıkarlar. Bu nesnel kültürün yapısı ferdin manevi yapısına her yandan sokulup siner, onun düşünüş, duyuş ve devlet ile toplum içindeki yaşayışının formunu belirler.

42. Soru

Nermi Uygur cevap vermeyi denerken neleri yapmayacağını söylemiştir?

Cevap

1- Felsefe nedir sorusunun karşısına eksiksiz bir çözüm formülüyle çıkmamak. Çünkü böyle bir cevap yoktur. 2- Felsefe sorularını ya da disiplinleri sıralamamak. Uygur’a göre felsefe bir araştırmadır ve araştırma, sorularını sık sık yenileyen bir çalışma biçimidir. Nerede sorular hep aynı kalmışsa, orada felsefe araştırma olmaktan çıkmış demektir. Philosophia Perennis’le (sürüp giden felsefe) tek tek felsefe sorularının değişmezliği gösterilmek istendiğinde, felsefe aslında ‘perennis”in karşıtı bir şeydir. Değişmez bir kuruluşu yoktur; değişik sorularla kendini korur. 3- Felsefe sorularının felsefe tarihinden derlememek. Felsefe soruları, kılıkça yüzyıllarca değişmeden kaldığı sanılsa da, bunların katkısız birer felsefe sorusu olduğu mantıkça savunulamaz. 4- Felsefeye yepyeni sorular buyurmak işine girişmemek. Üstlendiği ödev, ne kılıkta ortaya çıkarsa çıksın, hangi araştırma durumuna yol açarsa açsın, katkısız bir felsefe sorusunun tipik yapısını incelemektir. Uygur, felsefe sorularının eylemden çıkmadığı gibi, eylemlerle giderilemeyeceği düşüncesindedir. Felsefe sorusu, filozofun kendi kendine sorduğu sorudur. Bir felsefe sorusu, filozofun kendi kendisiyle konuşmasıyla başlar, ya da bir soruyla başlayan konuşma sürdürülür. Felsefe sorusu, kuruluşu gereği, cevabı “sorulana” bağlı olan bir soru değildir. Sorunun cevabı, başkaları tarafından değil, soran tarafından verilmesi gerekir. Felsefede herkes, gidebileceği yere kendi ayağıyla (sorularıyla) gider. Felsefe sorularının, dünya ile evren ile bağları açık olmadıkları gibi, tam olarak cevaplandırılamazlar. Her cevap denemesi sorunun yeniden sorulmasını gerektirir.

43. Soru

Nermi Uygur’un eserleri nelerdir?

Cevap

Edmund Husserl’de Başkasının Beni Sorunu(1958), Dilin Gücü(1962), Felsefenin Çağrısı(1962), Dünya Görüşü(1963), Güneşle(1969), İnsan Açısından Edebiyat(1969), 100 Soruda Türkiye Felsefesinin Boyutları(1974), Kuram Eylem Bağlamı Çözümleyici Bir Felsefe Denemesi(1975), Dil Yönünden Fizik Felsefesi(1979), Yaşama Felsefesi(1981), Kültür Kuramı(1984).

44. Soru

Mengüşoğlu’ya göre felsefenin temel soruları nelerdir?

Cevap

1. Ne biliriz? 2. Ne yapmamız lazım? 3. Şimdiki hayatımızda sonraki hayatımız için ne umut edebiliriz? 4. Kant’ın eklediği İnsan nedir?

45. Soru

Gökberk’in “Felsefenin Evrimi” adlı kitabının önsözünde “Felsefe nedir?” sorusuna nasıl cevap vermiştir?

Cevap

Felsefeye özgü olan, iyi, doğru, güzel nedir gibi bir takım soruları, özel bir tutumla ele alır. Felsefede görülen tutum da, hep temele kadar gitmek, sonuna kadar gitmek çabasıdır. Felsefenin bütün tarihi boyunca uzayıp giden bu çabalar, felsefe tarihinin konusunu oluşturur. Felsefenin ne olduğu da, ancak bu sürüp giden çalışmaların -sorunlarla uğraşıp didinmelerin- tümünü kavramakla, bunları toplu bir bakışta düzenlemekle anlaşılabilmektedir.

46. Soru

Felsefi antropolojinin insanı ele alışı nasıldır?

Cevap

İnsanı konkret bir bütün olarak görür; onu ruh ve bedene ayırmaz ve insan fenomenlerini bir bütünlükten kalkarak ele alır.

47. Soru

Gökberk’e göre felsefenin görevi nedir?

Cevap

Çağın bilincini açığa çıkarmak ve hayata rehberlik etmekle görevlendirilmiştir.

48. Soru

Mengüşoğlu’nun eserleri nelerdir?

Cevap

Kant ve Scheler’de İnsan Problemi(1949), Felsefeye Giriş(1958), Değişmez Değerler, Değişen Davranışlar(1965), Felsefi Antropoloji(1971), Fenomenoloji ve Nicolai Hartmann(1976), İnsan ve Hayvan, Dünya ve Çevre(1979),

49. Soru

Nermi Uygur’un doçentlik tez çalışması nedir?

Cevap

Edmund Husserl’de Başkasının Beni Sorunu.

50. Soru

Nermi Uygur’un “deneme” türünü kullanışını açıklayınız?

Cevap

Deneme, bir konu hakkındaki düşünceleri, çok fazla tartışmadan, hissedildiği gibi yazılmasıdır. Genellikle kısa olup, denemecinin ruh halini yansıtırlar. Denemeler, ağırlıklı olarak edebiyatta öne çıkmakla birlikte, felsefe gibi farklı alanlarda da yazılmaktadırlar.

51. Soru

Uygur’a göre bir felsefe temellendirmesi nasıl doğrulanır?

Cevap

Bir felsefe temellendirmesi, incelediği kavramları, işledikleri gibi gösterebiliyorsa, başarılı bir temellendirmedir; bunu yapamıyorsa, başarıya ulaşamamıştır. Temellendirme uğraşısında, filozofun gördüğüne bakmak, aynı şeyleri görüyorsak temellendirmeyi başarılı saymak, görmüyorsak başarılı saymamak gerekir.

52. Soru

Tunalı’ya göre tasarım nedir?

Cevap

Tasarım, belli bir konunun temel özelliklerini, birbirleriyle ilişkili olarak zihinde kurmaktır. Planlamak anlam› da vardır.

53. Soru

Mengüşoğlu’nun Felsefeye Giriş kitabındaki on dört felsefe disiplini nelerdir?

Cevap

İlim, Bilgi, Mantık, Ontoloji, Tabiat, Sanat, Dil, Felsefi Antropoloji, Etik, Hukuk, Devlet, Din, Metafizik, Felsefe Tarihi.

54. Soru

Gökberk’e göre bilinç nedir?

Cevap

Bir şeyin farkına varmak ve o şeyin gerekliliklerini yerine getirmek anlamında kullanılır.

55. Soru

Gökberk’e göre felsefenin ortaya çıkışı nasıl gerçekleşmiştir?

Cevap

Bir tutum farklılığı olarak görmektedir. Mitik yapının terk edilmesi ve insan, dünyadaki yerini aklıyla temellendirmesi felsefenin kökeni olarak görülmektedir. Ayrıca felsefenin varlık, ana madde, köken sorunlarıyla ilgilendiği belirtilmiştir.

56. Soru

Nermi Uygur’un doktora tez çalışması nedir?

Cevap

Wilhelm Dilthey’a Göre Konuca Temellenmesi Bakımından Manevi Bilimler Öbeğinin Meydana Getirdiği Bilgi Bağlamı.

57. Soru

Gökberk’e göre özgün felsefe üretilebilmesinin koşulu nedir?

Cevap

Felsefe tarihinin büyük doruklarını bilmek gerekir. Felsefe tarihinde belki bir gelişme yoktur; fakat Platon, Augustinus, Descartes, Kant gibi doruklar vardır. Bunlar felsefe yapmış, yaratmış olan doruklardır; ancak bunları bilerek felsefe özgün olabilir.

58. Soru

Macit Gökberk’in kaygıları, neye dayanmaktadır?

Cevap

Yetifltiği dönemin şartlarının da etkisiyle, siyasal bir temele dayanmaktadır. Söz konusu siyasi temel, üyesi olduğu toplumun, savaşları sürekli kaybetmesi, toprakların işgal edilmesiyle kurumların çökertilmesi, yeni bir yapılanmayla ayağa kalkma çabaları, dönemin bütün düşünürlerini derinden etkilemiştir.

59. Soru

Gökberk, Kant ve Herder’in Tarih Anlayışları adlı çalışmasının önsözünde ne bildirmiştir?

Cevap

Tanzimat’tan itibaren etkili olan aydınlanmacı ve romantik kültürün köklerini ortaya koyarak, Avrupalı kültür dokumuzun çözümlemesi yolunda küçük bir adım atmak istediğini bildirmiştir.

60. Soru

Macit Gökberk’in kabulleri nelerdir?

Cevap

1- Türkiye’nin, iyileşmesine ihtiyaç var ve bu iyileşme çabaları, Tanzimat’tan itibaren doğru olarak sürdürülmektedir.

2- Türkiye’nin iyileşmesi Aydınlanma değerlerinin tam olarak kabul edilmesiyle gerçekleşecektir.

3- Doğu ile Batı arasında kültür çatışması yoktur çağların çatışması vardır. Yani Ortaçağ değerleri ile Yeniçağ değerleri çatışmaktadır.

4- Ona göre adı ne olursa olsun, değişmenin amacı, hep bildiğimiz gibi, Batı uygarlığıdır, bu uygarlığın yapı ve tutumunu benimsemedir . Varoluşumuzu bir zamanlar biçimlendirmiş olan bir varlık planını bırakıp bir yenisine yöneldik, şimdi bu yenisini gerçekleştirmeye uğraşıyoruz. Batı hızla değişmektedir. Batı, Batı’lı olmaktan çıkmış bütün insanlığın malı olmuştur. 

5- Dinden boşalan yeri, felsefenin doldurmasından başka çare yoktur. Felsefe, lüks değil, gerekliliktir.

6- Felsefenin başlıca işlerinden biri, çağın kültürüne bilincini duyurmak, bu bilinci sistemli bir aydınlığa ulaştırıp kültürün gücünü artırmaktır. Bunalımlı dönemlerde felsefenin görevi, bütün varlığımızı kucaklamak, varlığın bütününü kavramaktır.

61. Soru

Macit Göktürk Kant ve Herder’in Tarih Anlayışları (1948) adlı ilk kitabında neyi hedeflemiştir?

Cevap

Esas olarak Aydınlanma dönemi özellikleri çerçevesinde, tarih felsefesinin önemini göstermeyi ve sahip olduğu nitelikleri tanıtmayı hedeflemiştir.

62. Soru

Macit Göktürk’ün Felsefe Tarihi (1961) adlı ikinci kitabının amacı nedir?

Cevap

Önsöz’de, “felsefe problemlerini çözmenin sürecini anlatan felsefe tarihinin standartlaşmış bilgilerini öğrenciye tanıtmak” şeklinde ifade edilmiştir.

63. Soru

Macit Gökberk’e felsefe tarihi ne ifade etmektedir?

Cevap

Ona göre felsefe, felsefeye özgü olan, iyi, doğru, güzel nedir gibi bir takım soruları, özel bir tutumla ele alır. Felsefede görülen tutum da, hep temele kadar gitmek, sonuna kadar gitmek çabasıdır. Felsefenin bütün tarihi boyunca uzayıp giden bu çabalar, felsefe tarihinin konusunu oluşturur. Felsefenin ne olduğu da, ancak bu sürüp giden çalışmaların tümünü kavramakla, bunları toplu bir bakışta düzenlemekle anlaşılabilmektedir.

Ona göre felsefe tarihi, felsefeyi oluşturan belli başlı filozofların sürüp giden bir tartışması şeklinde de görülebilir. Sorunların ortaya konuluşu ile bunların çözüm denemeleri, bu filozofların yapıtlarında gerçekleşmiştir. Felsefenin tarih boyunca evrimi, gerçekte, bu kaynakların kendisinden, öğrenilebilir. Bunlar bize felsefenin, büyük ustalarının eliyle nasıl işlendiğini, nasıl yapıldığını, doğrudan doğruya gösterirler; dolaysıyla bize felsefede yaratıcılığın yollarını açarlar.

64. Soru

Macit Göktürk’e göre özgün felsefe üretebilmek için ne gerekir?

Cevap

Özgün felsefeleri yaratmış olan tutumu bizde de yinelemek, yani özgün felsefeler okuluna gitmek, onların okulundan yetişmek, birikimlerine sahip olmak gerektiğinin altını çizmiştir. Türkiye’de özgün felsefe olmamasının nedenleri olarak, büyük bir felsefe geleneğinin olmaması, Cumhuriyet döneminde felsefeci sayısının azlığı ve yeterli düşünce özgürlüğün bulunmaması sayılmışlardır.

65. Soru

Gökberk’e göre aydınlanma nedir? 

Cevap

Düşünme ve değerlendirmenin geleneklere bağlı olmaktan kurtulup insanın kendi aklı ile, kendisinin yapmış olduğu denemeler ve gözlemler ile hayatını aydınlatmaya giriimesidir. Aklın yol göstericiliği, din ve geleneği aklın eleştirel süzgecinden geçirmek anlamına gelir.

66. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’nun yapmayı düşündüğü şey nedir?

Cevap

Ontolojik temellere dayanan felsefi antropolojidir. İnsan fenomenlerinden kalkacak, ilimlerin sonuçlarına ters düşmeyecek ve fenomenlerde açığa çıkandan fazlasını ileri sürmeyecek. Felsefi antropoloji, insanı konkret bir bütün olarak görür; onu ruh ve bedene ayırmaz ve insan fenomenlerini bu bütünlükten kalkarak ele alır.

67. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’na göre Kant ve Scheler’de ‹İnsan Problemi (1949) adlı çalışmasının önemi nedir? 

Cevap

Bu kitabı, felsefi antropoloji üzerinden gitmesini gerektiğini gösterdiğinden önemsemekte ve tarihi olarak tanımlamaktadır. Ayrıca varlık ve bilgi problemlerinin felsefenin birbirlerinden ayrılmaz temel sorunları olduğu gerçeğiyle de bu çalışmada karşılaşmıştır. 

68. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu, Değişmez Değerler, Değişen Davranışlar (1965) isimli çalışmasında hangi soruları ele almıştır? 

Cevap

Felsefe tarihi boyunca felsefeyi belirlemiş olan dört soruyu Kant’ın belirlediği sırayla ele almıştır: 1- Ne biliriz? 2- Ne yapmamız lazım? 3- Şimdiki hayatımızda sonraki hayatımız için ne umut edebiliriz? 4- İnsan nedir?

69. Soru

Takiyettin Mengüşoğlu’nun Fenomenoloji ve Nicolai Hartmann (1976) adlı çalışmasının konusu nedir?

Cevap

Husserl’in geliştirmiş olduğu fenomenoloji ile Hartmann’ın geliştirdiği yeni ontoloji arasındaki ilişkileri konu edinmiş ve ağırlıklı olarak Hartmann’ın düşüncelerini tanıtmıştır. Çalışmanın temelini bilgi anlayışındaki değişimler oluşturmaktadır.

70. Soru

Mengüfloğlu’na göre, bir yerde felsefenin olup olmaması neye bağlıdır? 

Cevap

Felsefenin ancak yüksek bir bilim kültürün bulunduğu yerde ortaya çıktığını belirten Mengüfloğlu’na göre, bir yerde felsefenin olup olmaması, derin ya da sathi olması, orada bilimin ve bilimsel araştırmaların bulunmasına, bunların derin veya sathi olmasına bağlıdır. 

71. Soru

Fenomenoloji nedir?

Cevap

Nesnenin mahiyetine ulaşarak kesin bilgiyi elde etmek isteyen ve Edmund Husserl tarafından geliştirilen felsefe yöntemidir.

72. Soru

Nermi Uygur, Edmund Husserl’de Başkasının Beni Sorunu (1958) başlıklı kitabının amacını nasıl açıklamıştır? 

Cevap

Başkasının beni sorunuyla ilgili olarak Husserl’in ileri sürdüğü savları, arka planlarından kalkarak, taşıdıkları güçlüklerin altını çözerekten, yeniden kurmak, objektif bakımdan bağlı bulundukları -çok kez kuşatıcı- başka savların içine yerleştirmek, çepeçevre yorumlamaktır.

73. Soru

Nermi Uygur’un baş yapıtı hangi çalışması sayılır?

Cevap

Felsefenin Çağrısı (1962).

74. Soru

Nermi Uygur’un hangi kitabu, Türkiye’de felsefe yapmanın şartlarını ve felsefeyle uğraşanların durumlarını sorgulamaktadır?

Cevap

100 Soruda Türk Felsefesinin Boyutları (1974).

75. Soru

Nermi Uygur’a göre, hangi soru, felsefe sorularının kuruluşunu belirler?

Cevap

Nedir sorusu. 

76. Soru

İsmail Tunalı’nın bütün çalışmaları ne ile ilgilidir? 

Cevap

Estetikle ilgilidir. 

77. Soru

İsmail Tunalı’ya göre estetik fenomenin ontik bütünlüğünde hangi temel yapı elamanları yer alır?

Cevap

Dört temel yapı elamanı yer alır: Estetik süje, estetik obje, estetik değer ya da güzel ve estetik yargıdır.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!