Türk Mutfak Kültürü Dersi 2. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Türk Mutfak Kültürü Dersi 2. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Orta Asya, Selçuklu Ve Beylikler Dönemi Türk Mutfak Kültürü

1. Soru

Türk mutfak kültürünün şekillenmesinde önemli yeri olan dönemler nelerdir?

Cevap

Orta Asya, Selçuklu ve Beylikler Dönemi, Türk mutfak kültürünün şekillenmesinde önemli yer olan dönemler olarak kabul edilmektedir.


2. Soru

Orta Asya’nın tarıma elverişsiz arazilerinin bulunması nedeniyle nasıl bir beslenme kültürü oluşturmuştur?

Cevap

Orta Asya’nın coğrafyasının getirmiş olduğu yaşam tarzı kaçınılmaz olarak hayvancılığın hâkim olduğu bir ekonomi ve buna bağlı bir beslenme kültürü doğurmuştur. Hunlardan itibaren, Orta Asya Türklerinin at ve koyunun daha ön planda yer aldığı konargöçer yaşam tarzını benimsemeleri kaçınılmaz olarak hayvansal ürünlerin zirai kültüre oranla daha ağırlıkta bulunduğu bir beslenme sistemine sahip olmaları sonucunu doğurmuştur.


3. Soru

Orta Asya döneminde Türk kültürünün temel uğraşları nelerdir?

Cevap

Çobanlık ve hayvan besleyiciliği bu dönemdeki Türk kültürün temel uğraşları olarak kabul edilebilir. 


4. Soru

Hun sonrası dönemde Göktürk ve Uygur devletlerinin ekonomileri neye dayanıyordu?

Cevap

Hun sonrası dönemde, Göktürk ve Uygur devletlerinin ekonomileri büyük oranda hayvancılığa dayanıyordu. Bu dönemde hükümdarların ve varlıklı kimselerin büyük hayvan sürülerine sahip oldukları anlaşılmaktadır.


5. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında tüketilen hayvansal ürünler nelerdi?

Cevap

Orta Asya Türk topluluklarında bu kültüre ait olan et ve süt ürünleri diğer besinlere oranla çok daha fazla tüketiliyordu. Türkler arasında at daha ön planda olmakla birlikte, sığır, deve, koyun, keçi ve bazı kümes hayvanları yetiştirilirdi.


6. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarının başlıca gıda maddesi nedir?

Cevap

Orta Asya Türk topluluklarının gündelik hayatlarında, ziyafetlerde hatta savaşlar veya seferler sırasında tükettikleri başlıca gıda maddesi ettir.


7. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında etin başlıca kaynakları nelerdir?

Cevap

Etin başlıca kaynağını evcil hayvanlar teşkil ediyordu. At, koyun, kuzu, koç, keçi, erkeç, oğlak, sığır, deve, tavuk, ördek ve kaz Türklerin besledikleri evcil hayvanlardı.


8. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında en fazla tüketilen et çeşidi neydi?

Cevap

Her ne kadar İslamiyet’in kabulü ile birlikte nispeten azalma olsa da at eti, koyun ile birlikte Orta Asya Türkler arasında en fazla tüketilen et çeşidiydi.


9. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında etler nasıl tüketilirdi?

Cevap

Taze olarak veya konserve hâlinde tüketilen et günlük kullanımda genellikle ateşte kızartılarak, kavurma yapılarak yahut yahni seklinde pişirilmek suretiyle yenirdi.


10. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında pişirme işlemi nasıl gerçekleştirilirdi?

Cevap

Pişirme işlemi bütün hâlinde veya etin farklı büyüklükte parçalara ayrılmasıyla gerçekleştirilirdi.


11. Soru

Türkler ve oğuzlar kebaba hangi isimleri vermişlerdir?

Cevap

Türkler kebaba söklünçü, Oğuzlar ise kebap yapmaya yarayan kuzu ve oğlak etine söğüş adını veriyorlardı.


12. Soru

Hareketli yaşam tarzları, savaşçı karakterleri nedeniyle Türkler, beslenmelerini daha da pratik hale getirmek için ne yaparlardı?

Cevap

Hareketli yasam tarzları, savaşçı karakterleri Türklerin beslenmelerini daha da pratik hale getirmek için ağırlıklı olarak at ve koyun etinden muhtelif konserveler üretmeler sonucunu doğurmuştur. Orta Asya mutfağında etler tuzlanıp kurutulmak suretiyle muhafaza edilmekteydi. Güz ayında kesilen etler tuz ve baharatla karıştırıldıktan sonra kurutulur, kışın ve baharda yenmek üzere saklanırdı.


13. Soru

Hayvanın karaciğer ve etinin baharatla karıştırılıp iyice temizlenmiş bağırsaklarına doldurulması suretiyle elde edilen sucuğa Türkler ne ad vermiştir?

Cevap

Türkler bu sucuğa “soktu” adını vermişlerdir


14. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında et, tuz haricinde nasıl muhafaza edilmekteydi?

Cevap

Et, tuz haricinde evlerde bulunan buzluklar vasıtasıyla dondurularak da muhafaza edilmekteydi.


15. Soru

Et gündelik hayatın dışında nerelerde tüketilmeydi, Örnekler vererek açıklayınız?

Cevap

Et gündelik hayatın yanı sıra bilhassa ziyafetlerde, törenlerde veya kurban merasimlerde çok fazla tüketilmekteydi. Çinli Budist rahibi Hüan-dzanğ’ın Göktürkler ziyareti sırasında, onun onuruna verilen bir ziyafette misafirlere büyük bir parça koyun eti ve dana butları verilmişti. Benzer şekilde Wang Yen-te, Uygurlardan Arslan Han’ı ziyaret ettiği zaman kendisi için at ve koyun eti pişirilmişti. Aynı şekilde Ibn Fadlan’a da yol güzergâhında ziyaret ettiği Türk beyler koyun etinin bolca yer aldığı ziyafetler vermişler, Bulgar ülkesine vardığı zaman ise hükümdar tarafından üzerinde sadece kızarmış et bulunan bir sofra tanzim ettirilmişti.


16. Soru

Orta Asya topluluklarında kebaba lezzet verilmesi için yanında ne verilirdi?

Cevap

Kebaba lezzet vermesi için yanında söklünçü adı verilen ve sarımsağa benzeyen bir tür dağ otu kullanırlardı.


17. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında koyunun beyni kimlere verilirdi?

Cevap

Orta Asya topluluklarında koyunun beyni itibarlı kimselere ikram edilirdi.


18. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında kümes hayvanları tüketimi hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Hayvansal ürünler içerisinde kümes hayvanları da önemli bir yere sahipti. Tavuk, ördek, kaz bolca tüketilen kümes hayvanlarıydı. Bunlar kesildikten sonra günümüzde bazı yörelerde olduğu gibi kaynar suya batırıldıktan sonra yolunurdu. Kümes hayvanlarının yumurtalarından da istifade edilirdi. Türkler yumurtaya yumurtga diyorlardı.


19. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında avcılık hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Eski Türk toplumunun gündelik hayatında hayvancılığın yanı sıra avcılığın da önemli bir yer vardı. Bunun tabii sonucu olarak avcılıkla bağlantılı et ürünleri de sıkça tüketilen besinlerdi. Orhun Abdeler’nde yer alan “geyik yiyerek, tavşan yiyerek” ibaresi bu kültürün en somut örneklerinden biri olarak kabul edilebilir. Orta Asya Türkleri bilhassa at ile kovalanan geyik avında çok başarılıydılar. Geyiğin yanı sıra ceylan, yaban sığırı, tavşan ve dağ keçisi de avlanan hayvanlar arasındaydı. Avlanan hayvanların sünük (kemik) denilen parçaları, geleneğe göre o kısma hakkı bulunan Oğuz beyler arasında üleştirilirdi. Yine basta ördek olmak üzere çulluk, yaban kazı, keklik ve güvercin de avlanan kuşlar arasındaydı.


20. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında süt ve süt ürünleri tüketimi nasıldı?

Cevap

Süt pişirilerek içilmekte aynı zamanda diğer bazı ürünlerin de hammaddesini teşkil etmekteydi. Sütten üretilen bir diğer ürün Dvân-ı Lügât it-Türk’te de adından söz edilen yoğurttu. Orta Asya Türk mutfağında çok eski dönemlerden beri bilindiği anlaşılan yoğurt sade olarak veya bazı yemeklerin içerisine de katılmak suretiyle tüketiliyordu. Koyun sütünden veya peynirin kurutulması suretiyle elde edilen kurut, süt kaynaklı bir diğer besindi. Yine, ayran, muhtelif peynir türleri ve çökelek de sütten türetilen ürünlerdi. Orta Asya mutfağında süt kaynaklı bir diğer besin, günümüzde de sofraların vazgeçilmez olan tereyağı idi. Tereyağının haricinde don yağı, iç yağı ve kuyruk yağı da binmekteydi. Kuyruk yağı anlaşıldığı kadarıyla koyunlardan elde ediliyordu.


21. Soru

Kımız nasıl elde edilmektedir?

Cevap

Kısrak sütünün kor adı verilen bir tür maya ile mayalanıp yaklaşık 15-20 gün bekletilmesiyle elde edilmekteydi.


22. Soru

Kurut nasıl elde edilmektedir?

Cevap

Koyun sütünden veya peynirin kurutulması suretiyle elde edilmektedir


23. Soru

Türkler taze peynire ne adı vermişlerdir?

Cevap

Türkler taze peynire uzıtma adını vermişlerdir.


24. Soru

Peynirler nerelerde muhafaza edilirdi?

Cevap

Peynirler kap ve tulumlarda muhafaza edilirdi.


25. Soru

Orta Asya’da zirai kültürün varlığı neye dayanmaktadır?

Cevap


26. Soru

Orta Asya’da Türklerin tarımla uğraşmasını örnek vererek açıklayınız?

Cevap

Hun devrinde Altay bölgesinde bazı sulama kanalları açıldığı bilinmektedir. Yine Başkaus bölgesinde, Çulişman nehri yakınlarındaki sulama kanalı vasıtasıyla, Kudırgan kurganlarına yakın bir ovada Hun ve Göktürk devirlerinde ziraat yapılmaktaydı. Göktürk, Uygur ve daha sonraki devirlerde tarımsal faaliyetlerin daha da artarak devam ettiği yine su kanallarının mevcudiyet ve bölgeye giden Temim b. Bahr, Ibn Fadlan, Wang Yen-te gibi seyyahların verdikleri bilgilerden anlaşılmaktadır. Altay yakınlarında, Göktürkler devrîne ait 10 km uzunluğundaki Tötö sulama kanalının varlığı bu devletin tarımda oldukça ileri seviyede olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Benzer şekilde Selenga nehri ve Baykal Gölü kıyılarındaki Ivolgi ve İlmova’da ziraat kültürüne dair eserlerin mevcudiyeti de bu merkezde değerlendirilebilir.


27. Soru

Uygur devletinde ziraattaki artış neye bağlanabilir?

Cevap

Soğdlu tüccarlar vasıtasıyla Manhezm’i benimseyen Uygur hükümdarı Bögü Kağan’ın 763 yılında yayımladığı emirname ile ülkesinde et yemeyi yasaklaması Orta Asya’nın Uygur sahasındaki mutfak ve beslenme kültüründe hatırı sayılır bir değişikliği de beraberinde getirdi. Bu tarihten itibaren Uygurlar hızla yerleşik hayata geçip ziraatla meşgul olmaya başladılar. Hâliyle bu durum tahıl üretiminde de önemli bir artışla neticelendi.


28. Soru

Orta Asya’da yetişen tarım ürünleri nelerdir?

Cevap

Orta Asya’da yetişen tarım ürünler arasında darı, buğday, arpa, çavdar, yulaf ve pirinç isimler sayılabilir.


29. Soru

Orta Asya’da darı neden Orta Asya bozkırlarının temel besini olmayı sürdürmüştür?

Cevap

Hunlar’ın Çin’e hâkimiyet kurdukları dönemde vergi olarak kıymetli madenler yerine darı ve pirinç talep ettikleri malumdur. İklim şartlarına uygun bir bitki olması hasebiyle, darı sonraki dönemlerde de Orta Asya bozkırlarının en temel besin olmayı sürdürdü.


30. Soru

Orta Asya’da kavut yemeği nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Kağut yemeği, kaynatılıp kurutulan darının un haline getirilinceye kadar dövüldükten sonra yağ ve şekerle karıştırılması suretiyle yapılmaktaydı


31. Soru

Orta Asya’da kürşek yemeği nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Darının süt yahut suda kaynatılıp üzerine yağ dökülmesiyle elde edilmesiyle yapılmaktadır.


32. Soru

Orta Asya’da buğday nasıl kullanılırdı?

Cevap

Buğday tane olarak veya değirmende öğütülmek suretiyle un haline getirilip kullanılmaktaydı.


33. Soru

Oğuzlar buğdaya ne adını vermiştir?

Cevap

Oguzlar bugdaya aşlık adını vermişlerdi.


34. Soru

Orta Asya’da buğdaydan neler elde edilmekteydi?

Cevap

Orta Asya’da buğdaydan kogurgaç, yarma ve bulgur elde edilmekteydi.


35. Soru

Orta Asya’da buğday nasıl muhafaza edilmekteydi?

Cevap

Un çuval yahut dağarcıklarda muhafaza edilirdi.


36. Soru

Orta Asya’da arpa nerelerde kullanılmakta ve tüketilmekteydi?

Cevap

Arpa; buğday ve darı ile birlikte ekmek yapımında kullanılmakta, aynı zamanda at yemi olarak da tüketilmekteydi


37. Soru

Un nasıl elde edilmekte ve neyin hammaddesini oluşturmaktaydı?

Cevap

Buğday ve arpanın öğütülmesiyle elde edilen un Türklerin mutfağında bolca tüketildiği anlaşılan ekmeğin hammaddesini oluşturuyordu.


38. Soru

Orta Asya’nın en meşhur ekmeği neydi?

Cevap

Oğuzlar arasında yuka seklinde telaffuz edilen yufka en meşhur ekmek türüydü.


39. Soru

Hakanlı lehçesinde yufkaya ne ad verilirdi?

Cevap

Hakanlı lehçesinde yufkaya püşkel adı verilirdi.


40. Soru

Yufkanın çok incesine ve katmer türüne ne ad verilirdi?

Cevap

Yufanın çok incesine yalaçı yuka, katmer türünde olana yarma yuka adı veriliyordu.


41. Soru

Yufka ne üstünde pişirilirdi ve nasıl yenirdi?

Cevap

Sac üzerinde pişirilen yufka, içine et, yumurta vs. konulup dürüm halinde yenirdi.


42. Soru

Yufka dışındaki diğer ekmek türleri nelerdi?

Cevap

Gözleme, bazlama ve somun ekmeği de buğday unundan yapılan diğer ekmeklerdi. Bu undan ayrıca kurabiye ve çörekler de yapılırdı.


43. Soru

Kül çöreği hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Kızgın küle gömülmek suretiyle pişirilen Kaşgarlı Mahmud’un közmen adıyla zikrettiği kül çöreği bilhassa Oğuzlar arasında oldukça meşhurdu.


44. Soru

Bulamaç nasıl bir yemektir?

Cevap

Buğday veya arpa unundan yapılan, bir nevi çorba olarak kabul edilebilecek sulu yemeklere verilen isimdir.


45. Soru

Türklerin en meşhur yemekleri arasında yer alan tutmaç neyden yapılmaktaydı?

Cevap

Bugünkü mantıya benzer şekilde buğday unundan yapılıyordu.


46. Soru

Erişte nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Kaşgarlı Mahmud’un kıyma ügre adını verdiği erişte, hamurun serçe dili gibi eğri olarak kesilmesi suretiyle yapılmaktaydı.


47. Soru

Orta Asya mutfağının tatlı kültürü nasıl şekillenmişti?

Cevap

Orta Asya mutfağının tatlı kültürü de ana hatlarıyla buğday unu, özelde de ekmek üzerinden şekillenmişti.


48. Soru

Aşpori tatlısı nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Aşpori külde pişirilen ekmeğin içerisine yağ doğranıp, üzerine şeker dökülmesi suretiyle yapılıyordu.


49. Soru

Kuyma tatlısı nasıl yapılmakta ve nasıl bir tatlıdır?

Cevap

Aşporiye benzer şekilde yapılan bir şekerli hamur tatlısıdır.


50. Soru

Kara ekmek yapımında kullanılan malzemeler nelerdir

Cevap

Kara ekmek tatlısında un, yağ, şeker ve ekmeğin yanı sıra et kullanılması bu tatlıyı diğerlerinden çok farklı bir lezzete kavuşturmaktaydı.


51. Soru

Pirinç yetiştiriciliği Orta Asya’da nerede daha yaygındır?

Cevap

Pirinç yetiştiriciliğinin ve kullanımının Çin sınırına yakın bölgelerde biraz daha fazla olduğu anlaşılmaktadır. Bilhassa Kaşgar ve Hotan’da bol miktarda pirinç ekiliyordu. Doğru cevap D’dir.


52. Soru

Uygurlar döğülmüş pirince ne ad verirlerdi?

Cevap

Uygurlar döğülmüş pirince tuturgan adını vermişlerdi. Doğru cevap A’dır.


53. Soru

Oğuz Türklerinin meşhur soğut yemeği nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Pirinç, et ve baharatın bağırsağa doldurulmasıyla yapılmaktadır.


54. Soru

Uygur Türkleri baklagillerin hemen hepsi için hangi ismi kullanırlardı?

Cevap

Uygur Türkleri baklagillerin hemen hepsi için börülce kelimesini kullanırlardı. Doğru cevap B’dir.


55. Soru

Altay Türkleri çavdara ne derlerdi?

Cevap

Altay Türkler çavdara arış veya arıs diyorlardı. Doğru cevap E’dir. 


56. Soru

Orta Asya’da sebze türleri nelerdi ve nasıl tüketilirdi?

Cevap

Bu dönemde bilinen sebzeler arasında kabak, balkabağı, karnıbahar, pancar, havuç, turp, şalgam, soğan, sarımsak, patlıcan, fasulye, nohut, dağ ıspanağı, ışgun, hardal, biber ve salatalık isimler sayılabilir. Sebzeler taze olarak, kurutularak yahut diğer yiyeceklerle birleştirilerek tüketiliyordu.


57. Soru

Orta Asya’da hangi meyveler çoğunlukla tüketilirdi?

Cevap

Göktürkler ve Uygurlarda kavun, karpuz, üzüm, elma, şeftali, erik, kayısı, nar, zerdali, armut, ayva gibi meyveler biliniyordu Divân-ı Lügât’it- Türk’te elma, kavun, karpuz, şeftali, iğde, yer fıstığı, dut, fıstık, armut, üzüm, fındık, ceviz gibi meyvelerden bahsedilmesi, adı geçenlerin Oğuzlar tarafından da bilinip tüketildiğini göstermektedir


58. Soru

Üzüm nasıl yenmekte ve nerelerde kullanılmaktaydı?

Cevap

Üzüm taze veya kurutulmak suretiyle yenmekte, ayrıca pekmez, sirke ve şarap yapımında kullanılmaktaydı.


59. Soru

Orta Asya’da tüketilen içkiler hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Bu dönemde kullanılan içkiler, gündelik hayatta besin olarak kullanılan içkiler ve sarhoşluk verici içkiler olmak üzere iki kısma ayırmak mümkündür. Gündelik hayatta kullanılan içkiler arasında hayvanlardan elde edilen süt, kımız, ayran gibi içecekler ile şerbetler önemli bir yer tutuyordu. Kımız, Türk kültürü içerisinde önemli bir yere sahipti. Ekşimiş kısrak sütünden elde edilen kımız hem gündelik hayatın hem de davet ve ziyafetlerin vazgeçilmeziydi. Sirke, pekmez ve sıra üzümden üretilen içeceklerdi. Oğuzlar pekmeze bekmes adını veriyorlardı. Idil Bulgarları, bal buğday ve arpadan yapılan içkiler tüketiyorlardı. Göktürkler, buğday ve darıdan yapılan bekni adını verdikleri bir içkiyi tüketiyorlardı. Bir çeşit hamurdan elde edilen şarap olan Ugut, bazı meyve ve bitki pürelerinin toplanıp ıslatıldıktan sonra arpa unu ile karıştırılması, ardından daha önce fındık büyüklüğünde hazırlanmış buğday hamurunun belirli bir mayalanma süresi de göz önüne alınarak bekletildikten sonra suda süzülmesi yoluyla elde ediliyordu.


60. Soru

Orta Asya’daki hangi mutfak araç gereçleri kullanılmaktaydı?

Cevap

Mutfakta maden eşyalardan, topraktan, ağaçtan ve deriden yapılan eşyalar kullanılmaktaydı.


61. Soru

Orta Asya Türk mutfağında yemekler nerde yenirdi?

Cevap

Yemekler genellikle sofrada yenirdi.


62. Soru

Selçuklu mutfağı nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Selçuklu mutfağı genel anlamda göçebe geleneğin doğal bir sonucu olan et ve süt gibi hayvansal ürünler ve yerleşik hayatın temel geçim kaynağını teşkil eden zirâi ürünler olmak üzere iki ana kısımdan meydana gelmekteydi. Yemekler ağırlıklı olarak bu iki ana unsurdan oluşuyordu.


63. Soru

Yemekler genellikle hangi araç-gereçle yenirdi ve sofradaki temel mutfak malzemeleri nelerdi?

Cevap

Yemek genellikle kaşıkla yenirdi. Sofradaki temel mutfak malzemeleri sahan, tabak, kâse, tepsi, sini, maşrapa ve testlerdi. Pişirilirken yemeğin az veya çok oluşuna göre, tencere, tava veya kazan kullanılırdı. İçeceklerin ve bazı gıdaların saklanmasında topraktan yapılmış olan küpler tercih edilirdi.


64. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde hayvancılık ve hayvansal ürünler hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Türk boylarının gıda üretim ve tüketimler genellikle at ve koyun üzerine kurulmuş; daha sonraki dönemde, muhtemelen Tibetliler vasıtasıyla keçi de hayatlarına dâhil olmuştu. Saray mutfağının iaşesi için koyun sürüler beslenmekteydi; bizzat sultanlara ait koyun sürüler de vardı. Koyun dışında, keçi ve sığırdan da istifade edilmekteydi. Sözü edilen bu hayvanlardan elde edilen ürünler yani et, süt ve süt ürünleri Türkiye Selçuklu ve Beylikler devri mutfağının en büyük zenginlikleriydi.


65. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde et ve et yemekleri hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Et, Selçuklu mutfağında hemen her sofrada bulunurdu. Et, neredeyse her gün yenilen bir gıdaydı. Sarayda yahut ileri gelen ümerânın evlerinde verilen ziyafetlerde bir hayli et tüketilirdi. Selçuklu mutfağında büyükbaş ve küçükbaş hayvanların yanı sıra tavuk, horoz, kaz, ördek gibi kümes hayvanları da tüketilirdi. Bu dönemde av hayvanları da önemli bir besin kaynağı olup, mutfağa ayrı bir lezzet katmaktaydı. Etin pişirilmesi ayrı bir maharet işi olup farklı pişirme şekilleri vardı. Bazen çömlek içerisinde haşlanır, bazen de tandırda veya ocakta çevrilirdi. Bazı yemeklerde, etin bilhassa uyluk kısmı tercih edilirdi. Mutfakta, hammaddesi et olarak yapılan yemekler arasında kebaplar ilk sırayı almaktaydı. Biryan adı da verilen kebaplar, hayvan etinin bazı bölümlerinden yapılabildiği gibi, ciğer veya kuşların şişte çevrilmesiyle bir tür şiş kebap seklinde de pişirilebilmekteydi. Hindi, kaz yahut tavuğun tuz ve baharat le hazırlandıktan sonra saç yahut tavada pişirilmesi suretiyle yapılan söğürme de sevilen yemeklerdendi. Köfte ve yahni de bu dönemin et türü yemekleri arasındaydı. Selçuklu mutfağının vazgeçilmez tatları arasında yer alan çorbaların bazıları da et kullanılmak suretiyle elde ediliyordu. Bilhassa kesilen hayvanın kelle ve paçaları çorba yapımında kullanılmaktaydı. Türkiye Selçuklu ve Beylikler devri mutfağında yer alan bir diğer et türü balıktı. Denize yakın bölgelerin mutfağında daha yaygın olarak bulunan balık, iç kesimlerde, göl veya nehirlerden avlanmak suretiyle temin edilirdi.


66. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde süt ve süt ürünleri hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Süt ile birlikte peynir, yoğurt, yağ gibi sütten elde edilen ürünler dönemin temel besin maddeler arasındaydı. Süt koyun, keçi ve inekten elde edilmekteydi.


67. Soru

Kor adı verilen yoğurt mayası nasıl elde ediliyordu?

Cevap

Ekşimiş yoğurt artığının üzerine süt dökülmek suretiyle elde ediliyordu.


68. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde mutfakta hangi tahıl ürünleri kullanılmaktaydı?

Cevap

Bu dönemde başta buğday olmak üzere arpa, yulaf, çavdar, pirinç ve darı gibi hububat ekiminin yapıldığı bilinmektedir.


69. Soru

Selçuklu döneminde başlıca buğday üretim merkezleri nerelerdi?

Cevap

Selçuklu döneminde başlıca buğday üretim merkezleri Konya, Ankara, Eskişehir, Niğde, Nevşehir, Kırşehir, Yozgat, Sivas ve Kayser illerinin bulunduğu sahalardı.


70. Soru

Selçuklu ve Beylikler Döneminde yapılan ekmek türleri nelerdir?

Cevap

Buğday ekmeği, Arpadan yapılan ekmek, su buğusunda pişirilen ve hazmı gayet kolay olan kurabiye biçimindeki çukmin, lavaş ekmeği, çörek, börek, etli Buğday ekmeği, Arpadan yapılan ekmek, su buğusunda pişirilen ve hazmı gayet kolay olan kurabiye biçimindeki çukmin, lavaş ekmeği, çörek, börek, etli ekmek, kulice, hamurun açılarak içerisine kıyma veya ceviz içi konulup pişirilmesiyle elde edilen nükûl ekmeği. 


71. Soru

Herise yemeği nasıl yapılmaktadır?

Cevap

Doğrudan tahıl kullanmak suretiyle yapılır. Dövülmüş ve kurutulmuş beyaz buğdayın, tuz ve biber katılarak su içinde kaynatılması, daha sonra da ayrı bir tabakta haşlanıp yarı pişirilerek hazırlanmış tavuk veya hindi etinin bu yemeğin içerisine katılmasıyla yapılıyordu.


72. Soru

Selçuklu ve Beylikleri döneminde sebze ve sebze yemekleri nelerdir?

Cevap

Bu dönemde, mercimek, pirinç, kabak, patlıcan, biber, havuç, kereviz, pırasa, hıyar gibi sebzeler yetiştirilmekte ve bu sebzelerden değişik yemekler yapılmaktaydı. Meselâ seker ve yağla ezilmiş mercimekten yapılan tirid meşhur bir yemek olup Mevlânâ tarafından çok seviliyordu. Boranî de bu dönemde yenilen bir diğer sebze yemeğiydi. Mevlânâ’nın Divân-ı Kebir isimli eserinde adından söz edilen boran pirinç veya bulgur, ıspanak, soğan veya sarımsak ile yoğurtan oluşan bir yemek türüydü. Günümüzde kıyma, kabak ve patlıcan kullanılarak yapılan kalya Selçuklu mutfağında da mevcuttu. Patlıcan, bu dönemde varlığı bilinen bir diğer sebze olup Mevlânâ’ya göre yanında mutlaka sirke ve sarımsak bulunması gereken ekşi olarak yenilen bir besindi. Marul, tere ve nane de kullanılan sebzeler arasındaydı. Selçuklu döneminin bir diğer yemeği hotab/hutab idi. Tuz ve zeytinyağı da bu dönemde kullanılmaktaydı.


73. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde tatlı, şerbet ve helvalar hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Selçuklu mutfağında tatlı ve şerbetler de önemli bir yere sahipti. Bilhassa misafirlere verilen ziyafetlerde, nefis yemeklerden sonra, mutlaka tatlı yenirdi. Tatlı yapımında un, pirinç, süt gibi değişik malzemeler kullanılabiliyordu. Malzemesi hamur olan tatlılar arasında baklava bu dönemde de biliniyordu. Helva çeşitleri saray mutfağından tekke mutfağına kadar hemen her sofrada bulunurdu. Helva yapımında şeker, yağ, fıstık, ceviz veya badem; tatlandırmak için ise bal, seker veya pekmez kullanılıyordu. Seker helva yapımında kullanıldığı gibi, şekerin gül ile karılmasından gülbeşeker adı verilen bir çeşit tatlı elde edilmekteydi. Akide şekeri ve teberzed şekeri de bu dönemde bilinmekteydi. Şekerin yanı sıra bal da önemli bir tatlı türüydü. Bal, dönemin Anadolu’sunda oldukça kolay ve ucuza temin edilebilen bir üründü. Bal sade olarak yenilebildiği gibi bazı yağ ve kaymak ile de yenilmekte yahut şerbet olarak da tüketilmekteydi. Bal şerbet dışında, gül suyu, nar, incir ve üzümden de şerbetler yapılırdı. Paluze yahut Pelte Selçuklu mutfağında yer alan bir diğer tatlı çeşideydi. Bu dönemde kadınbudu adı verilen bir tatlı da yapılmaktaydı. Türkmek olarak da adlandırılan bu tatlının malzemeler un, bal ve bademdi. Bir diğer tatlı türü olan höşmerim unun ekşi sütle yoğrularak, içine yaş veya kuru üzüm konulup pişirilmesiyle elde ediliyordu. Bunların dışında kadayıf ve zerde de bu dönemde yapılan tatlılardı.


74. Soru

 Selçuklu ve Beylikler devrinde hangi meyveler tüketilirdi?

Cevap

İç bölgelerde başta kayısı olmak üzere elma, armut, incir, nar, erik, şeftali, ayva, kavun, karpuz oldukça yaygındı. İncir de çok tüketilmekteydi. Üzüm dönemin en rağbet gören meyvelerinden biriydi. Nar, Anadolu’nun pek çok yöresinde yetişen bir meyveydi. Bu dönemde bilhassa kurutulmak suretiyle tüketilen badem ve ceviz sade olarak tüketilen yahut helva ve çöreklere tat veren meyve türleri olarak Selçuklu mutfağında önemli bir yer işgal ediyorlardı.


75. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde içkiler hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Türkiye Selçuklu ve Beylikler döneminde en yaygın içecek türünü çeşitli meyvelerden, bal yahut şekerden elde edilen şerbetler oluşturmaktaydı. Şerbetin yanı sıra ayran da en fazla tüketilen içecek türüydü. Yaygın olarak tüketildiği anlaşılan bir diğer içki olan boza/bekni, akdarı yahut buğday veya arpadan mal ediliyordu. Bu dönemde tüketildiği bilinen bir diğer içecek sirkencubin idi. Sirkenin bal ile karıştırılması suretiyle elde edilen sirkencubin Mevlânâ’nın en beğendiği karışımlardan biriydi. Şarap, Islâm dini yasakladığı için sufî çevreler tarafından içilmesine şiddetle karşı çıkılsa da bilhassa devlet erkanı basta olmak üzere pek çok kimsenin zaman zaman içtiği bir içki türüydü. Rakı yahut arak, bu dönemde bilhassa işret meclislerinin vazgeçilmez içkileri arasındaydı.


76. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında zengin ve fakirlerde et tüketimi nasıldı?

Cevap

Orta Asya Türk topluluklarında yoksul insanlar da dâhil olmak üzere hemen herkesin sofrasında mutlaka et bulunurdu. Zenginler daha ziyade at eti, yoksullar ise sığır veya koyun eti tüketirlerdi.


77. Soru

Orta Asya Türk mutfağında yer almayan hayvanlar hangileridir?

Cevap

Kürkleri için avlanan domuz, arslan, kurt veya ayı gibi yabani hayvanlar, yenmeleri yasak olduğu için Orta Asya Türk mutfağında yer almamışlardır.


78. Soru

Kımız nedir ve nasıl elde edilir?

Cevap

Süt ürünleri içerisinde kısrak sütünden elde edilen kımız en fazla tüketilen besindi. Kımız hakkında farklı dönemlerde Orta Asya’ya giden seyyahların eserlerinde oldukça teferruatlı bilgiler yer almaktadır. Kımız, kısrak sütünün kor adı verilen bir tür maya ile mayalanıp yaklaşık 15-20 gün bekletilmesiyle elde edilmekteydi.


79. Soru

Orta Asya mutfağında hangi yağlar kullanılmıştır?

Cevap

Orta Asya mutfağında süt kaynaklı bir diğer besin, günümüzde de sofraların vazgeçilmezi olan tereyağı idi. Yağ sadece bir besin maddesi değil aynı zamanda önemli bir gelir kaynağıydı. Tereyağının haricinde don yağı, iç yağı ve kuyruk yağı da bilinmekteydi.


80. Soru

Orta Asya’da hangi tarım ürünleri yetişmiştir?

Cevap

Orta Asya’da yetişen tarım ürünleri arasında darı, buğday, arpa, çavdar, yulaf ve pirinç isimleri sayılabilir.


81. Soru

Kavut ya da Kağut nedir ve nasıl yapılır?

Cevap

Kağut adıyla da bilinen bu yemek, kaynatılıp kurutulan darının un haline getirilinceye kadar dövüldükten sonra yağ ve şekerle karıştırılması suretiyle yapılmaktaydı.


82. Soru

Kürşek nedir ve nasıl yapılır?

Cevap

Darının süt yahut suda kaynatılıp üzerine yağ dökülmesiyle elde edilen kürşek de darıdan yapılan bir diğer yemekti.


83. Soru

Aşlık nedir?

Cevap

Oğuzlar buğdaya aşlık adını vermişlerdi.


84. Soru

Bulamaç nedir?

Cevap

Buğday veya arpa unundan yapılan, bir nevi çorba olarak kabul edilebilecek sulu yemeklere bulamaç adı veriliyordu.


85. Soru

Orta Asya Türk mutfağında hangi sebzeler tüketilmiştir?

Cevap

Orta Asya’da Türk mutfağında sebze tüketiminin de oldukça fazla olduğu anlaşılmaktadır. Sebzeler taze olarak, kurutularak yahut diğer yiyeceklerle birleştirilerek tüketiliyordu. Bu dönemde bilinen sebzeler arasında kabak, balkabağı, karnıbahar, pancar, havuç, turp, şalgam, soğan, sarımsak, patlıcan, fasulye, nohut, dağ ıspanağı, ışgun, hardal, biber ve salatalık isimleri sayılabilir. Yine bakla ve bezelye gibi sebzeler de burçak yahut börülce adıyla kullanılmaktaydı.


86. Soru

Orta Asya Türk toplulukları arasında gündelik hayatta kullanılan ve hayvanlardan hangi içkiler elde edilmiştir?

Cevap

Orta Asya Türk toplulukları arasında içki tüketimi de oldukça yaygındı. İçkiler muhtelif şekillerde elde edilebilmekteydi. Bu dönemde kullanılan içkileri, gündelik hayatta besin olarak kullanılan içkiler ve sarhoşluk verici içkiler olmak üzere iki kısma ayırmak mümkündür. Gündelik hayatta kullanılan içkiler arasında hayvanlardan elde edilen süt, kımız, ayran gibi içecekler ile şerbetler önemli bir yer tutuyordu. Kımız, Türk kültürü içerisinde önemli bir yere sahipti. Ekşimiş kısrak sütünden elde edilen kımız hem gündelik hayatın hem de davet ve ziyafetlerin vazgeçilmeziydi. Yine sade olarak tüketilen süt ve ayran da bolca tüketilen içeceklerdi.


87. Soru

Orta Asya Türk mutfağında kullanılan araç ve gereçler hangi malzemelerden yapılmıştır?

Cevap

Mutfakta madeni eşyalardan, topraktan, ağaçtan ve deriden yapılan eşyalar kullanılmaktaydı.


88. Soru

Selçuklu Türklerinin gündelik yaşamında yemek kaç öğünden oluşurdu?

Cevap

Selçuklu Türklerinin gündelik yaşamında, yemek, birisi kuşluk vaktinde diğeri de akşam olmak üzere genellikle iki öğün olurdu.


89. Soru

Selçuklu ve Beylikler Dönemi Türk mutfağı kültüründe kuşluk vakti ne anlama gelir?

Cevap

Kuşluk vakti, uyanma ve evden çıkma saatine göre değişirdi. Bu öğünde hamur başta olmak üzere tok tutacak yemekler tercih edilirdi.


90. Soru

Ağuz ve avuz nedir?

Cevap

Yeni doğum yapmış hayvanların verdiği ilk süt olan ağuz/ avuz da mutfakta değerlendirilen ürünlerdendi.


91. Soru

Kor nedir ve nasıl elde edilir?

Cevap

Kor adı verilen yoğurt mayası, ekşimiş yoğurt artığının üzerine süt dökülmek suretiyle elde ediliyordu.


92. Soru

Selçuklu döneminde ekimi yapılan başlıca tahıllar hangileridir?

Cevap

Bu dönemde başta buğday olmak üzere arpa, yulaf, çavdar, pirinç ve darı gibi hububat ekiminin yapıldığı bilinmektedir.


93. Soru

Selçuklu dönemi Türk mutfağında yetiştirilen başlıca sebzeler hangileridir?

Cevap

Bu dönemde, mercimek, pirinç, kabak, patlıcan, biber, havuç, kereviz, pırasa, hıyar gibi sebzeler yetiştirilmekte ve bu sebzelerden değişik yemekler yapılmaktaydı.


94. Soru

Selçuklu mutfağına ait olan tirid nedir?

Cevap

Şeker ve yağla ezilmiş mercimekten yapılan tirid meşhur bir yemek olup Mevlânâ tarafından da çok seviliyordu.


95. Soru

Hotab/hutab nedir?

Cevap

Selçuklu döneminin bir diğer yemeği hotab/hutab idi. Gürcü Hatun, Mevlânâ ve dostlarının yemesi için iki sini hotab göndermişti. Bu yemek, Eflâkî’nin ifadelerinden anlaşıldığına göre, güzel kokulu bir yiyecek olup, satın alınıyor ve taneler halinde yeniyordu.


96. Soru

Paluze/Pelte nedir ve nasıl yapılır?

Cevap

Paluze yahut Pelte Selçuklu mutfağında yer alan bir diğer tatlı çeşidiydi. Paluze, su, un ve baldan, başkalarına göre rendelenmiş elmaların şeker ve baharatla karıştırılmasıyla elde ediliyordu.


97. Soru

Selçuklu döneminde en yaygın olarak bilinen turşu hangisidir?

Cevap

Eflâkî’de yer alan bazı bilgiler sayesinde, dönemin mutfağında turşuların da önemli bir yere sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu turşular arasında en yaygın olarak bilineni şalgam turşusuydu. Mevlânâ şalgam için bahçede mutlaka yer ayrılması gerektiğini ifade etmişti.


98. Soru

Selçuklular döneminde en yaygın olarak tüketilen içkiler nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Türkiye Selçuklu ve Beylikler döneminde en yaygın içecek türünü çeşitli meyvelerden, bal yahut şekerden elde edilen şerbetler oluşturmaktaydı. Şerbetler halkın her kesiminin tükettiği, değişik baharatlarla daha da lezzetli hale getirdiği vazgeçilmez tatlardı. Bahçesinde kayısı, üzüm, nar gibi ağaçları bulunan yahut bir iki kovan arısı bulunan her hane kendi şerbetini kendisi üretirdi. Büyük şehirlerde ise bardakla şerbet satan şerbetçiler vardı. Şerbetin yanı sıra ayran da en fazla tüketilen içecek türüydü. Yaygın olarak tüketildiği anlaşılan bir diğer içki olan boza/bekni, akdarı yahut buğday veya arpadan imal ediliyordu. Boza olgunlaşması için testide bekletiliyor, içileceği zaman testinin emziğinden akıtılmak suretiyle kullanılıyordu.


1. Soru

Türk mutfak kültürünün şekillenmesinde önemli yeri olan dönemler nelerdir?

Cevap

Orta Asya, Selçuklu ve Beylikler Dönemi, Türk mutfak kültürünün şekillenmesinde önemli yer olan dönemler olarak kabul edilmektedir.

2. Soru

Orta Asya’nın tarıma elverişsiz arazilerinin bulunması nedeniyle nasıl bir beslenme kültürü oluşturmuştur?

Cevap

Orta Asya’nın coğrafyasının getirmiş olduğu yaşam tarzı kaçınılmaz olarak hayvancılığın hâkim olduğu bir ekonomi ve buna bağlı bir beslenme kültürü doğurmuştur. Hunlardan itibaren, Orta Asya Türklerinin at ve koyunun daha ön planda yer aldığı konargöçer yaşam tarzını benimsemeleri kaçınılmaz olarak hayvansal ürünlerin zirai kültüre oranla daha ağırlıkta bulunduğu bir beslenme sistemine sahip olmaları sonucunu doğurmuştur.

3. Soru

Orta Asya döneminde Türk kültürünün temel uğraşları nelerdir?

Cevap

Çobanlık ve hayvan besleyiciliği bu dönemdeki Türk kültürün temel uğraşları olarak kabul edilebilir. 

4. Soru

Hun sonrası dönemde Göktürk ve Uygur devletlerinin ekonomileri neye dayanıyordu?

Cevap

Hun sonrası dönemde, Göktürk ve Uygur devletlerinin ekonomileri büyük oranda hayvancılığa dayanıyordu. Bu dönemde hükümdarların ve varlıklı kimselerin büyük hayvan sürülerine sahip oldukları anlaşılmaktadır.

5. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında tüketilen hayvansal ürünler nelerdi?

Cevap

Orta Asya Türk topluluklarında bu kültüre ait olan et ve süt ürünleri diğer besinlere oranla çok daha fazla tüketiliyordu. Türkler arasında at daha ön planda olmakla birlikte, sığır, deve, koyun, keçi ve bazı kümes hayvanları yetiştirilirdi.

6. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarının başlıca gıda maddesi nedir?

Cevap

Orta Asya Türk topluluklarının gündelik hayatlarında, ziyafetlerde hatta savaşlar veya seferler sırasında tükettikleri başlıca gıda maddesi ettir.

7. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında etin başlıca kaynakları nelerdir?

Cevap

Etin başlıca kaynağını evcil hayvanlar teşkil ediyordu. At, koyun, kuzu, koç, keçi, erkeç, oğlak, sığır, deve, tavuk, ördek ve kaz Türklerin besledikleri evcil hayvanlardı.

8. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında en fazla tüketilen et çeşidi neydi?

Cevap

Her ne kadar İslamiyet’in kabulü ile birlikte nispeten azalma olsa da at eti, koyun ile birlikte Orta Asya Türkler arasında en fazla tüketilen et çeşidiydi.

9. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında etler nasıl tüketilirdi?

Cevap

Taze olarak veya konserve hâlinde tüketilen et günlük kullanımda genellikle ateşte kızartılarak, kavurma yapılarak yahut yahni seklinde pişirilmek suretiyle yenirdi.

10. Soru

Orta Asya Türk Topluluklarında pişirme işlemi nasıl gerçekleştirilirdi?

Cevap

Pişirme işlemi bütün hâlinde veya etin farklı büyüklükte parçalara ayrılmasıyla gerçekleştirilirdi.

11. Soru

Türkler ve oğuzlar kebaba hangi isimleri vermişlerdir?

Cevap

Türkler kebaba söklünçü, Oğuzlar ise kebap yapmaya yarayan kuzu ve oğlak etine söğüş adını veriyorlardı.

12. Soru

Hareketli yaşam tarzları, savaşçı karakterleri nedeniyle Türkler, beslenmelerini daha da pratik hale getirmek için ne yaparlardı?

Cevap

Hareketli yasam tarzları, savaşçı karakterleri Türklerin beslenmelerini daha da pratik hale getirmek için ağırlıklı olarak at ve koyun etinden muhtelif konserveler üretmeler sonucunu doğurmuştur. Orta Asya mutfağında etler tuzlanıp kurutulmak suretiyle muhafaza edilmekteydi. Güz ayında kesilen etler tuz ve baharatla karıştırıldıktan sonra kurutulur, kışın ve baharda yenmek üzere saklanırdı.

13. Soru

Hayvanın karaciğer ve etinin baharatla karıştırılıp iyice temizlenmiş bağırsaklarına doldurulması suretiyle elde edilen sucuğa Türkler ne ad vermiştir?

Cevap

Türkler bu sucuğa “soktu” adını vermişlerdir

14. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında et, tuz haricinde nasıl muhafaza edilmekteydi?

Cevap

Et, tuz haricinde evlerde bulunan buzluklar vasıtasıyla dondurularak da muhafaza edilmekteydi.

15. Soru

Et gündelik hayatın dışında nerelerde tüketilmeydi, Örnekler vererek açıklayınız?

Cevap

Et gündelik hayatın yanı sıra bilhassa ziyafetlerde, törenlerde veya kurban merasimlerde çok fazla tüketilmekteydi. Çinli Budist rahibi Hüan-dzanğ’ın Göktürkler ziyareti sırasında, onun onuruna verilen bir ziyafette misafirlere büyük bir parça koyun eti ve dana butları verilmişti. Benzer şekilde Wang Yen-te, Uygurlardan Arslan Han’ı ziyaret ettiği zaman kendisi için at ve koyun eti pişirilmişti. Aynı şekilde Ibn Fadlan’a da yol güzergâhında ziyaret ettiği Türk beyler koyun etinin bolca yer aldığı ziyafetler vermişler, Bulgar ülkesine vardığı zaman ise hükümdar tarafından üzerinde sadece kızarmış et bulunan bir sofra tanzim ettirilmişti.

16. Soru

Orta Asya topluluklarında kebaba lezzet verilmesi için yanında ne verilirdi?

Cevap

Kebaba lezzet vermesi için yanında söklünçü adı verilen ve sarımsağa benzeyen bir tür dağ otu kullanırlardı.

17. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında koyunun beyni kimlere verilirdi?

Cevap

Orta Asya topluluklarında koyunun beyni itibarlı kimselere ikram edilirdi.

18. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında kümes hayvanları tüketimi hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Hayvansal ürünler içerisinde kümes hayvanları da önemli bir yere sahipti. Tavuk, ördek, kaz bolca tüketilen kümes hayvanlarıydı. Bunlar kesildikten sonra günümüzde bazı yörelerde olduğu gibi kaynar suya batırıldıktan sonra yolunurdu. Kümes hayvanlarının yumurtalarından da istifade edilirdi. Türkler yumurtaya yumurtga diyorlardı.

19. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında avcılık hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Eski Türk toplumunun gündelik hayatında hayvancılığın yanı sıra avcılığın da önemli bir yer vardı. Bunun tabii sonucu olarak avcılıkla bağlantılı et ürünleri de sıkça tüketilen besinlerdi. Orhun Abdeler’nde yer alan “geyik yiyerek, tavşan yiyerek” ibaresi bu kültürün en somut örneklerinden biri olarak kabul edilebilir. Orta Asya Türkleri bilhassa at ile kovalanan geyik avında çok başarılıydılar. Geyiğin yanı sıra ceylan, yaban sığırı, tavşan ve dağ keçisi de avlanan hayvanlar arasındaydı. Avlanan hayvanların sünük (kemik) denilen parçaları, geleneğe göre o kısma hakkı bulunan Oğuz beyler arasında üleştirilirdi. Yine basta ördek olmak üzere çulluk, yaban kazı, keklik ve güvercin de avlanan kuşlar arasındaydı.

20. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında süt ve süt ürünleri tüketimi nasıldı?

Cevap

Süt pişirilerek içilmekte aynı zamanda diğer bazı ürünlerin de hammaddesini teşkil etmekteydi. Sütten üretilen bir diğer ürün Dvân-ı Lügât it-Türk’te de adından söz edilen yoğurttu. Orta Asya Türk mutfağında çok eski dönemlerden beri bilindiği anlaşılan yoğurt sade olarak veya bazı yemeklerin içerisine de katılmak suretiyle tüketiliyordu. Koyun sütünden veya peynirin kurutulması suretiyle elde edilen kurut, süt kaynaklı bir diğer besindi. Yine, ayran, muhtelif peynir türleri ve çökelek de sütten türetilen ürünlerdi. Orta Asya mutfağında süt kaynaklı bir diğer besin, günümüzde de sofraların vazgeçilmez olan tereyağı idi. Tereyağının haricinde don yağı, iç yağı ve kuyruk yağı da binmekteydi. Kuyruk yağı anlaşıldığı kadarıyla koyunlardan elde ediliyordu.

21. Soru

Kımız nasıl elde edilmektedir?

Cevap

Kısrak sütünün kor adı verilen bir tür maya ile mayalanıp yaklaşık 15-20 gün bekletilmesiyle elde edilmekteydi.

22. Soru

Kurut nasıl elde edilmektedir?

Cevap

Koyun sütünden veya peynirin kurutulması suretiyle elde edilmektedir

23. Soru

Türkler taze peynire ne adı vermişlerdir?

Cevap

Türkler taze peynire uzıtma adını vermişlerdir.

24. Soru

Peynirler nerelerde muhafaza edilirdi?

Cevap

Peynirler kap ve tulumlarda muhafaza edilirdi.

25. Soru

Orta Asya’da zirai kültürün varlığı neye dayanmaktadır?

Cevap

26. Soru

Orta Asya’da Türklerin tarımla uğraşmasını örnek vererek açıklayınız?

Cevap

Hun devrinde Altay bölgesinde bazı sulama kanalları açıldığı bilinmektedir. Yine Başkaus bölgesinde, Çulişman nehri yakınlarındaki sulama kanalı vasıtasıyla, Kudırgan kurganlarına yakın bir ovada Hun ve Göktürk devirlerinde ziraat yapılmaktaydı. Göktürk, Uygur ve daha sonraki devirlerde tarımsal faaliyetlerin daha da artarak devam ettiği yine su kanallarının mevcudiyet ve bölgeye giden Temim b. Bahr, Ibn Fadlan, Wang Yen-te gibi seyyahların verdikleri bilgilerden anlaşılmaktadır. Altay yakınlarında, Göktürkler devrîne ait 10 km uzunluğundaki Tötö sulama kanalının varlığı bu devletin tarımda oldukça ileri seviyede olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Benzer şekilde Selenga nehri ve Baykal Gölü kıyılarındaki Ivolgi ve İlmova’da ziraat kültürüne dair eserlerin mevcudiyeti de bu merkezde değerlendirilebilir.

27. Soru

Uygur devletinde ziraattaki artış neye bağlanabilir?

Cevap

Soğdlu tüccarlar vasıtasıyla Manhezm’i benimseyen Uygur hükümdarı Bögü Kağan’ın 763 yılında yayımladığı emirname ile ülkesinde et yemeyi yasaklaması Orta Asya’nın Uygur sahasındaki mutfak ve beslenme kültüründe hatırı sayılır bir değişikliği de beraberinde getirdi. Bu tarihten itibaren Uygurlar hızla yerleşik hayata geçip ziraatla meşgul olmaya başladılar. Hâliyle bu durum tahıl üretiminde de önemli bir artışla neticelendi.

28. Soru

Orta Asya’da yetişen tarım ürünleri nelerdir?

Cevap

Orta Asya’da yetişen tarım ürünler arasında darı, buğday, arpa, çavdar, yulaf ve pirinç isimler sayılabilir.

29. Soru

Orta Asya’da darı neden Orta Asya bozkırlarının temel besini olmayı sürdürmüştür?

Cevap

Hunlar’ın Çin’e hâkimiyet kurdukları dönemde vergi olarak kıymetli madenler yerine darı ve pirinç talep ettikleri malumdur. İklim şartlarına uygun bir bitki olması hasebiyle, darı sonraki dönemlerde de Orta Asya bozkırlarının en temel besin olmayı sürdürdü.

30. Soru

Orta Asya’da kavut yemeği nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Kağut yemeği, kaynatılıp kurutulan darının un haline getirilinceye kadar dövüldükten sonra yağ ve şekerle karıştırılması suretiyle yapılmaktaydı

31. Soru

Orta Asya’da kürşek yemeği nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Darının süt yahut suda kaynatılıp üzerine yağ dökülmesiyle elde edilmesiyle yapılmaktadır.

32. Soru

Orta Asya’da buğday nasıl kullanılırdı?

Cevap

Buğday tane olarak veya değirmende öğütülmek suretiyle un haline getirilip kullanılmaktaydı.

33. Soru

Oğuzlar buğdaya ne adını vermiştir?

Cevap

Oguzlar bugdaya aşlık adını vermişlerdi.

34. Soru

Orta Asya’da buğdaydan neler elde edilmekteydi?

Cevap

Orta Asya’da buğdaydan kogurgaç, yarma ve bulgur elde edilmekteydi.

35. Soru

Orta Asya’da buğday nasıl muhafaza edilmekteydi?

Cevap

Un çuval yahut dağarcıklarda muhafaza edilirdi.

36. Soru

Orta Asya’da arpa nerelerde kullanılmakta ve tüketilmekteydi?

Cevap

Arpa; buğday ve darı ile birlikte ekmek yapımında kullanılmakta, aynı zamanda at yemi olarak da tüketilmekteydi

37. Soru

Un nasıl elde edilmekte ve neyin hammaddesini oluşturmaktaydı?

Cevap

Buğday ve arpanın öğütülmesiyle elde edilen un Türklerin mutfağında bolca tüketildiği anlaşılan ekmeğin hammaddesini oluşturuyordu.

38. Soru

Orta Asya’nın en meşhur ekmeği neydi?

Cevap

Oğuzlar arasında yuka seklinde telaffuz edilen yufka en meşhur ekmek türüydü.

39. Soru

Hakanlı lehçesinde yufkaya ne ad verilirdi?

Cevap

Hakanlı lehçesinde yufkaya püşkel adı verilirdi.

40. Soru

Yufkanın çok incesine ve katmer türüne ne ad verilirdi?

Cevap

Yufanın çok incesine yalaçı yuka, katmer türünde olana yarma yuka adı veriliyordu.

41. Soru

Yufka ne üstünde pişirilirdi ve nasıl yenirdi?

Cevap

Sac üzerinde pişirilen yufka, içine et, yumurta vs. konulup dürüm halinde yenirdi.

42. Soru

Yufka dışındaki diğer ekmek türleri nelerdi?

Cevap

Gözleme, bazlama ve somun ekmeği de buğday unundan yapılan diğer ekmeklerdi. Bu undan ayrıca kurabiye ve çörekler de yapılırdı.

43. Soru

Kül çöreği hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Kızgın küle gömülmek suretiyle pişirilen Kaşgarlı Mahmud’un közmen adıyla zikrettiği kül çöreği bilhassa Oğuzlar arasında oldukça meşhurdu.

44. Soru

Bulamaç nasıl bir yemektir?

Cevap

Buğday veya arpa unundan yapılan, bir nevi çorba olarak kabul edilebilecek sulu yemeklere verilen isimdir.

45. Soru

Türklerin en meşhur yemekleri arasında yer alan tutmaç neyden yapılmaktaydı?

Cevap

Bugünkü mantıya benzer şekilde buğday unundan yapılıyordu.

46. Soru

Erişte nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Kaşgarlı Mahmud’un kıyma ügre adını verdiği erişte, hamurun serçe dili gibi eğri olarak kesilmesi suretiyle yapılmaktaydı.

47. Soru

Orta Asya mutfağının tatlı kültürü nasıl şekillenmişti?

Cevap

Orta Asya mutfağının tatlı kültürü de ana hatlarıyla buğday unu, özelde de ekmek üzerinden şekillenmişti.

48. Soru

Aşpori tatlısı nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Aşpori külde pişirilen ekmeğin içerisine yağ doğranıp, üzerine şeker dökülmesi suretiyle yapılıyordu.

49. Soru

Kuyma tatlısı nasıl yapılmakta ve nasıl bir tatlıdır?

Cevap

Aşporiye benzer şekilde yapılan bir şekerli hamur tatlısıdır.

50. Soru

Kara ekmek yapımında kullanılan malzemeler nelerdir

Cevap

Kara ekmek tatlısında un, yağ, şeker ve ekmeğin yanı sıra et kullanılması bu tatlıyı diğerlerinden çok farklı bir lezzete kavuşturmaktaydı.

51. Soru

Pirinç yetiştiriciliği Orta Asya’da nerede daha yaygındır?

Cevap

Pirinç yetiştiriciliğinin ve kullanımının Çin sınırına yakın bölgelerde biraz daha fazla olduğu anlaşılmaktadır. Bilhassa Kaşgar ve Hotan’da bol miktarda pirinç ekiliyordu. Doğru cevap D’dir.

52. Soru

Uygurlar döğülmüş pirince ne ad verirlerdi?

Cevap

Uygurlar döğülmüş pirince tuturgan adını vermişlerdi. Doğru cevap A’dır.

53. Soru

Oğuz Türklerinin meşhur soğut yemeği nasıl yapılmaktaydı?

Cevap

Pirinç, et ve baharatın bağırsağa doldurulmasıyla yapılmaktadır.

54. Soru

Uygur Türkleri baklagillerin hemen hepsi için hangi ismi kullanırlardı?

Cevap

Uygur Türkleri baklagillerin hemen hepsi için börülce kelimesini kullanırlardı. Doğru cevap B’dir.

55. Soru

Altay Türkleri çavdara ne derlerdi?

Cevap

Altay Türkler çavdara arış veya arıs diyorlardı. Doğru cevap E’dir. 

56. Soru

Orta Asya’da sebze türleri nelerdi ve nasıl tüketilirdi?

Cevap

Bu dönemde bilinen sebzeler arasında kabak, balkabağı, karnıbahar, pancar, havuç, turp, şalgam, soğan, sarımsak, patlıcan, fasulye, nohut, dağ ıspanağı, ışgun, hardal, biber ve salatalık isimler sayılabilir. Sebzeler taze olarak, kurutularak yahut diğer yiyeceklerle birleştirilerek tüketiliyordu.

57. Soru

Orta Asya’da hangi meyveler çoğunlukla tüketilirdi?

Cevap

Göktürkler ve Uygurlarda kavun, karpuz, üzüm, elma, şeftali, erik, kayısı, nar, zerdali, armut, ayva gibi meyveler biliniyordu Divân-ı Lügât’it- Türk’te elma, kavun, karpuz, şeftali, iğde, yer fıstığı, dut, fıstık, armut, üzüm, fındık, ceviz gibi meyvelerden bahsedilmesi, adı geçenlerin Oğuzlar tarafından da bilinip tüketildiğini göstermektedir

58. Soru

Üzüm nasıl yenmekte ve nerelerde kullanılmaktaydı?

Cevap

Üzüm taze veya kurutulmak suretiyle yenmekte, ayrıca pekmez, sirke ve şarap yapımında kullanılmaktaydı.

59. Soru

Orta Asya’da tüketilen içkiler hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Bu dönemde kullanılan içkiler, gündelik hayatta besin olarak kullanılan içkiler ve sarhoşluk verici içkiler olmak üzere iki kısma ayırmak mümkündür. Gündelik hayatta kullanılan içkiler arasında hayvanlardan elde edilen süt, kımız, ayran gibi içecekler ile şerbetler önemli bir yer tutuyordu. Kımız, Türk kültürü içerisinde önemli bir yere sahipti. Ekşimiş kısrak sütünden elde edilen kımız hem gündelik hayatın hem de davet ve ziyafetlerin vazgeçilmeziydi. Sirke, pekmez ve sıra üzümden üretilen içeceklerdi. Oğuzlar pekmeze bekmes adını veriyorlardı. Idil Bulgarları, bal buğday ve arpadan yapılan içkiler tüketiyorlardı. Göktürkler, buğday ve darıdan yapılan bekni adını verdikleri bir içkiyi tüketiyorlardı. Bir çeşit hamurdan elde edilen şarap olan Ugut, bazı meyve ve bitki pürelerinin toplanıp ıslatıldıktan sonra arpa unu ile karıştırılması, ardından daha önce fındık büyüklüğünde hazırlanmış buğday hamurunun belirli bir mayalanma süresi de göz önüne alınarak bekletildikten sonra suda süzülmesi yoluyla elde ediliyordu.

60. Soru

Orta Asya’daki hangi mutfak araç gereçleri kullanılmaktaydı?

Cevap

Mutfakta maden eşyalardan, topraktan, ağaçtan ve deriden yapılan eşyalar kullanılmaktaydı.

61. Soru

Orta Asya Türk mutfağında yemekler nerde yenirdi?

Cevap

Yemekler genellikle sofrada yenirdi.

62. Soru

Selçuklu mutfağı nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Selçuklu mutfağı genel anlamda göçebe geleneğin doğal bir sonucu olan et ve süt gibi hayvansal ürünler ve yerleşik hayatın temel geçim kaynağını teşkil eden zirâi ürünler olmak üzere iki ana kısımdan meydana gelmekteydi. Yemekler ağırlıklı olarak bu iki ana unsurdan oluşuyordu.

63. Soru

Yemekler genellikle hangi araç-gereçle yenirdi ve sofradaki temel mutfak malzemeleri nelerdi?

Cevap

Yemek genellikle kaşıkla yenirdi. Sofradaki temel mutfak malzemeleri sahan, tabak, kâse, tepsi, sini, maşrapa ve testlerdi. Pişirilirken yemeğin az veya çok oluşuna göre, tencere, tava veya kazan kullanılırdı. İçeceklerin ve bazı gıdaların saklanmasında topraktan yapılmış olan küpler tercih edilirdi.

64. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde hayvancılık ve hayvansal ürünler hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Türk boylarının gıda üretim ve tüketimler genellikle at ve koyun üzerine kurulmuş; daha sonraki dönemde, muhtemelen Tibetliler vasıtasıyla keçi de hayatlarına dâhil olmuştu. Saray mutfağının iaşesi için koyun sürüler beslenmekteydi; bizzat sultanlara ait koyun sürüler de vardı. Koyun dışında, keçi ve sığırdan da istifade edilmekteydi. Sözü edilen bu hayvanlardan elde edilen ürünler yani et, süt ve süt ürünleri Türkiye Selçuklu ve Beylikler devri mutfağının en büyük zenginlikleriydi.

65. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde et ve et yemekleri hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Et, Selçuklu mutfağında hemen her sofrada bulunurdu. Et, neredeyse her gün yenilen bir gıdaydı. Sarayda yahut ileri gelen ümerânın evlerinde verilen ziyafetlerde bir hayli et tüketilirdi. Selçuklu mutfağında büyükbaş ve küçükbaş hayvanların yanı sıra tavuk, horoz, kaz, ördek gibi kümes hayvanları da tüketilirdi. Bu dönemde av hayvanları da önemli bir besin kaynağı olup, mutfağa ayrı bir lezzet katmaktaydı. Etin pişirilmesi ayrı bir maharet işi olup farklı pişirme şekilleri vardı. Bazen çömlek içerisinde haşlanır, bazen de tandırda veya ocakta çevrilirdi. Bazı yemeklerde, etin bilhassa uyluk kısmı tercih edilirdi. Mutfakta, hammaddesi et olarak yapılan yemekler arasında kebaplar ilk sırayı almaktaydı. Biryan adı da verilen kebaplar, hayvan etinin bazı bölümlerinden yapılabildiği gibi, ciğer veya kuşların şişte çevrilmesiyle bir tür şiş kebap seklinde de pişirilebilmekteydi. Hindi, kaz yahut tavuğun tuz ve baharat le hazırlandıktan sonra saç yahut tavada pişirilmesi suretiyle yapılan söğürme de sevilen yemeklerdendi. Köfte ve yahni de bu dönemin et türü yemekleri arasındaydı. Selçuklu mutfağının vazgeçilmez tatları arasında yer alan çorbaların bazıları da et kullanılmak suretiyle elde ediliyordu. Bilhassa kesilen hayvanın kelle ve paçaları çorba yapımında kullanılmaktaydı. Türkiye Selçuklu ve Beylikler devri mutfağında yer alan bir diğer et türü balıktı. Denize yakın bölgelerin mutfağında daha yaygın olarak bulunan balık, iç kesimlerde, göl veya nehirlerden avlanmak suretiyle temin edilirdi.

66. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde süt ve süt ürünleri hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Süt ile birlikte peynir, yoğurt, yağ gibi sütten elde edilen ürünler dönemin temel besin maddeler arasındaydı. Süt koyun, keçi ve inekten elde edilmekteydi.

67. Soru

Kor adı verilen yoğurt mayası nasıl elde ediliyordu?

Cevap

Ekşimiş yoğurt artığının üzerine süt dökülmek suretiyle elde ediliyordu.

68. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde mutfakta hangi tahıl ürünleri kullanılmaktaydı?

Cevap

Bu dönemde başta buğday olmak üzere arpa, yulaf, çavdar, pirinç ve darı gibi hububat ekiminin yapıldığı bilinmektedir.

69. Soru

Selçuklu döneminde başlıca buğday üretim merkezleri nerelerdi?

Cevap

Selçuklu döneminde başlıca buğday üretim merkezleri Konya, Ankara, Eskişehir, Niğde, Nevşehir, Kırşehir, Yozgat, Sivas ve Kayser illerinin bulunduğu sahalardı.

70. Soru

Selçuklu ve Beylikler Döneminde yapılan ekmek türleri nelerdir?

Cevap

Buğday ekmeği, Arpadan yapılan ekmek, su buğusunda pişirilen ve hazmı gayet kolay olan kurabiye biçimindeki çukmin, lavaş ekmeği, çörek, börek, etli Buğday ekmeği, Arpadan yapılan ekmek, su buğusunda pişirilen ve hazmı gayet kolay olan kurabiye biçimindeki çukmin, lavaş ekmeği, çörek, börek, etli ekmek, kulice, hamurun açılarak içerisine kıyma veya ceviz içi konulup pişirilmesiyle elde edilen nükûl ekmeği. 

71. Soru

Herise yemeği nasıl yapılmaktadır?

Cevap

Doğrudan tahıl kullanmak suretiyle yapılır. Dövülmüş ve kurutulmuş beyaz buğdayın, tuz ve biber katılarak su içinde kaynatılması, daha sonra da ayrı bir tabakta haşlanıp yarı pişirilerek hazırlanmış tavuk veya hindi etinin bu yemeğin içerisine katılmasıyla yapılıyordu.

72. Soru

Selçuklu ve Beylikleri döneminde sebze ve sebze yemekleri nelerdir?

Cevap

Bu dönemde, mercimek, pirinç, kabak, patlıcan, biber, havuç, kereviz, pırasa, hıyar gibi sebzeler yetiştirilmekte ve bu sebzelerden değişik yemekler yapılmaktaydı. Meselâ seker ve yağla ezilmiş mercimekten yapılan tirid meşhur bir yemek olup Mevlânâ tarafından çok seviliyordu. Boranî de bu dönemde yenilen bir diğer sebze yemeğiydi. Mevlânâ’nın Divân-ı Kebir isimli eserinde adından söz edilen boran pirinç veya bulgur, ıspanak, soğan veya sarımsak ile yoğurtan oluşan bir yemek türüydü. Günümüzde kıyma, kabak ve patlıcan kullanılarak yapılan kalya Selçuklu mutfağında da mevcuttu. Patlıcan, bu dönemde varlığı bilinen bir diğer sebze olup Mevlânâ’ya göre yanında mutlaka sirke ve sarımsak bulunması gereken ekşi olarak yenilen bir besindi. Marul, tere ve nane de kullanılan sebzeler arasındaydı. Selçuklu döneminin bir diğer yemeği hotab/hutab idi. Tuz ve zeytinyağı da bu dönemde kullanılmaktaydı.

73. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde tatlı, şerbet ve helvalar hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Selçuklu mutfağında tatlı ve şerbetler de önemli bir yere sahipti. Bilhassa misafirlere verilen ziyafetlerde, nefis yemeklerden sonra, mutlaka tatlı yenirdi. Tatlı yapımında un, pirinç, süt gibi değişik malzemeler kullanılabiliyordu. Malzemesi hamur olan tatlılar arasında baklava bu dönemde de biliniyordu. Helva çeşitleri saray mutfağından tekke mutfağına kadar hemen her sofrada bulunurdu. Helva yapımında şeker, yağ, fıstık, ceviz veya badem; tatlandırmak için ise bal, seker veya pekmez kullanılıyordu. Seker helva yapımında kullanıldığı gibi, şekerin gül ile karılmasından gülbeşeker adı verilen bir çeşit tatlı elde edilmekteydi. Akide şekeri ve teberzed şekeri de bu dönemde bilinmekteydi. Şekerin yanı sıra bal da önemli bir tatlı türüydü. Bal, dönemin Anadolu’sunda oldukça kolay ve ucuza temin edilebilen bir üründü. Bal sade olarak yenilebildiği gibi bazı yağ ve kaymak ile de yenilmekte yahut şerbet olarak da tüketilmekteydi. Bal şerbet dışında, gül suyu, nar, incir ve üzümden de şerbetler yapılırdı. Paluze yahut Pelte Selçuklu mutfağında yer alan bir diğer tatlı çeşideydi. Bu dönemde kadınbudu adı verilen bir tatlı da yapılmaktaydı. Türkmek olarak da adlandırılan bu tatlının malzemeler un, bal ve bademdi. Bir diğer tatlı türü olan höşmerim unun ekşi sütle yoğrularak, içine yaş veya kuru üzüm konulup pişirilmesiyle elde ediliyordu. Bunların dışında kadayıf ve zerde de bu dönemde yapılan tatlılardı.

74. Soru

 Selçuklu ve Beylikler devrinde hangi meyveler tüketilirdi?

Cevap

İç bölgelerde başta kayısı olmak üzere elma, armut, incir, nar, erik, şeftali, ayva, kavun, karpuz oldukça yaygındı. İncir de çok tüketilmekteydi. Üzüm dönemin en rağbet gören meyvelerinden biriydi. Nar, Anadolu’nun pek çok yöresinde yetişen bir meyveydi. Bu dönemde bilhassa kurutulmak suretiyle tüketilen badem ve ceviz sade olarak tüketilen yahut helva ve çöreklere tat veren meyve türleri olarak Selçuklu mutfağında önemli bir yer işgal ediyorlardı.

75. Soru

Selçuklu ve Beylikler döneminde içkiler hakkında bilgi veriniz?

Cevap

Türkiye Selçuklu ve Beylikler döneminde en yaygın içecek türünü çeşitli meyvelerden, bal yahut şekerden elde edilen şerbetler oluşturmaktaydı. Şerbetin yanı sıra ayran da en fazla tüketilen içecek türüydü. Yaygın olarak tüketildiği anlaşılan bir diğer içki olan boza/bekni, akdarı yahut buğday veya arpadan mal ediliyordu. Bu dönemde tüketildiği bilinen bir diğer içecek sirkencubin idi. Sirkenin bal ile karıştırılması suretiyle elde edilen sirkencubin Mevlânâ’nın en beğendiği karışımlardan biriydi. Şarap, Islâm dini yasakladığı için sufî çevreler tarafından içilmesine şiddetle karşı çıkılsa da bilhassa devlet erkanı basta olmak üzere pek çok kimsenin zaman zaman içtiği bir içki türüydü. Rakı yahut arak, bu dönemde bilhassa işret meclislerinin vazgeçilmez içkileri arasındaydı.

76. Soru

Orta Asya Türk topluluklarında zengin ve fakirlerde et tüketimi nasıldı?

Cevap

Orta Asya Türk topluluklarında yoksul insanlar da dâhil olmak üzere hemen herkesin sofrasında mutlaka et bulunurdu. Zenginler daha ziyade at eti, yoksullar ise sığır veya koyun eti tüketirlerdi.

77. Soru

Orta Asya Türk mutfağında yer almayan hayvanlar hangileridir?

Cevap

Kürkleri için avlanan domuz, arslan, kurt veya ayı gibi yabani hayvanlar, yenmeleri yasak olduğu için Orta Asya Türk mutfağında yer almamışlardır.

78. Soru

Kımız nedir ve nasıl elde edilir?

Cevap

Süt ürünleri içerisinde kısrak sütünden elde edilen kımız en fazla tüketilen besindi. Kımız hakkında farklı dönemlerde Orta Asya’ya giden seyyahların eserlerinde oldukça teferruatlı bilgiler yer almaktadır. Kımız, kısrak sütünün kor adı verilen bir tür maya ile mayalanıp yaklaşık 15-20 gün bekletilmesiyle elde edilmekteydi.

79. Soru

Orta Asya mutfağında hangi yağlar kullanılmıştır?

Cevap

Orta Asya mutfağında süt kaynaklı bir diğer besin, günümüzde de sofraların vazgeçilmezi olan tereyağı idi. Yağ sadece bir besin maddesi değil aynı zamanda önemli bir gelir kaynağıydı. Tereyağının haricinde don yağı, iç yağı ve kuyruk yağı da bilinmekteydi.

80. Soru

Orta Asya’da hangi tarım ürünleri yetişmiştir?

Cevap

Orta Asya’da yetişen tarım ürünleri arasında darı, buğday, arpa, çavdar, yulaf ve pirinç isimleri sayılabilir.

81. Soru

Kavut ya da Kağut nedir ve nasıl yapılır?

Cevap

Kağut adıyla da bilinen bu yemek, kaynatılıp kurutulan darının un haline getirilinceye kadar dövüldükten sonra yağ ve şekerle karıştırılması suretiyle yapılmaktaydı.

82. Soru

Kürşek nedir ve nasıl yapılır?

Cevap

Darının süt yahut suda kaynatılıp üzerine yağ dökülmesiyle elde edilen kürşek de darıdan yapılan bir diğer yemekti.

83. Soru

Aşlık nedir?

Cevap

Oğuzlar buğdaya aşlık adını vermişlerdi.

84. Soru

Bulamaç nedir?

Cevap

Buğday veya arpa unundan yapılan, bir nevi çorba olarak kabul edilebilecek sulu yemeklere bulamaç adı veriliyordu.

85. Soru

Orta Asya Türk mutfağında hangi sebzeler tüketilmiştir?

Cevap

Orta Asya’da Türk mutfağında sebze tüketiminin de oldukça fazla olduğu anlaşılmaktadır. Sebzeler taze olarak, kurutularak yahut diğer yiyeceklerle birleştirilerek tüketiliyordu. Bu dönemde bilinen sebzeler arasında kabak, balkabağı, karnıbahar, pancar, havuç, turp, şalgam, soğan, sarımsak, patlıcan, fasulye, nohut, dağ ıspanağı, ışgun, hardal, biber ve salatalık isimleri sayılabilir. Yine bakla ve bezelye gibi sebzeler de burçak yahut börülce adıyla kullanılmaktaydı.

86. Soru

Orta Asya Türk toplulukları arasında gündelik hayatta kullanılan ve hayvanlardan hangi içkiler elde edilmiştir?

Cevap

Orta Asya Türk toplulukları arasında içki tüketimi de oldukça yaygındı. İçkiler muhtelif şekillerde elde edilebilmekteydi. Bu dönemde kullanılan içkileri, gündelik hayatta besin olarak kullanılan içkiler ve sarhoşluk verici içkiler olmak üzere iki kısma ayırmak mümkündür. Gündelik hayatta kullanılan içkiler arasında hayvanlardan elde edilen süt, kımız, ayran gibi içecekler ile şerbetler önemli bir yer tutuyordu. Kımız, Türk kültürü içerisinde önemli bir yere sahipti. Ekşimiş kısrak sütünden elde edilen kımız hem gündelik hayatın hem de davet ve ziyafetlerin vazgeçilmeziydi. Yine sade olarak tüketilen süt ve ayran da bolca tüketilen içeceklerdi.

87. Soru

Orta Asya Türk mutfağında kullanılan araç ve gereçler hangi malzemelerden yapılmıştır?

Cevap

Mutfakta madeni eşyalardan, topraktan, ağaçtan ve deriden yapılan eşyalar kullanılmaktaydı.

88. Soru

Selçuklu Türklerinin gündelik yaşamında yemek kaç öğünden oluşurdu?

Cevap

Selçuklu Türklerinin gündelik yaşamında, yemek, birisi kuşluk vaktinde diğeri de akşam olmak üzere genellikle iki öğün olurdu.

89. Soru

Selçuklu ve Beylikler Dönemi Türk mutfağı kültüründe kuşluk vakti ne anlama gelir?

Cevap

Kuşluk vakti, uyanma ve evden çıkma saatine göre değişirdi. Bu öğünde hamur başta olmak üzere tok tutacak yemekler tercih edilirdi.

90. Soru

Ağuz ve avuz nedir?

Cevap

Yeni doğum yapmış hayvanların verdiği ilk süt olan ağuz/ avuz da mutfakta değerlendirilen ürünlerdendi.

91. Soru

Kor nedir ve nasıl elde edilir?

Cevap

Kor adı verilen yoğurt mayası, ekşimiş yoğurt artığının üzerine süt dökülmek suretiyle elde ediliyordu.

92. Soru

Selçuklu döneminde ekimi yapılan başlıca tahıllar hangileridir?

Cevap

Bu dönemde başta buğday olmak üzere arpa, yulaf, çavdar, pirinç ve darı gibi hububat ekiminin yapıldığı bilinmektedir.

93. Soru

Selçuklu dönemi Türk mutfağında yetiştirilen başlıca sebzeler hangileridir?

Cevap

Bu dönemde, mercimek, pirinç, kabak, patlıcan, biber, havuç, kereviz, pırasa, hıyar gibi sebzeler yetiştirilmekte ve bu sebzelerden değişik yemekler yapılmaktaydı.

94. Soru

Selçuklu mutfağına ait olan tirid nedir?

Cevap

Şeker ve yağla ezilmiş mercimekten yapılan tirid meşhur bir yemek olup Mevlânâ tarafından da çok seviliyordu.

95. Soru

Hotab/hutab nedir?

Cevap

Selçuklu döneminin bir diğer yemeği hotab/hutab idi. Gürcü Hatun, Mevlânâ ve dostlarının yemesi için iki sini hotab göndermişti. Bu yemek, Eflâkî’nin ifadelerinden anlaşıldığına göre, güzel kokulu bir yiyecek olup, satın alınıyor ve taneler halinde yeniyordu.

96. Soru

Paluze/Pelte nedir ve nasıl yapılır?

Cevap

Paluze yahut Pelte Selçuklu mutfağında yer alan bir diğer tatlı çeşidiydi. Paluze, su, un ve baldan, başkalarına göre rendelenmiş elmaların şeker ve baharatla karıştırılmasıyla elde ediliyordu.

97. Soru

Selçuklu döneminde en yaygın olarak bilinen turşu hangisidir?

Cevap

Eflâkî’de yer alan bazı bilgiler sayesinde, dönemin mutfağında turşuların da önemli bir yere sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bu turşular arasında en yaygın olarak bilineni şalgam turşusuydu. Mevlânâ şalgam için bahçede mutlaka yer ayrılması gerektiğini ifade etmişti.

98. Soru

Selçuklular döneminde en yaygın olarak tüketilen içkiler nelerden oluşmaktadır?

Cevap

Türkiye Selçuklu ve Beylikler döneminde en yaygın içecek türünü çeşitli meyvelerden, bal yahut şekerden elde edilen şerbetler oluşturmaktaydı. Şerbetler halkın her kesiminin tükettiği, değişik baharatlarla daha da lezzetli hale getirdiği vazgeçilmez tatlardı. Bahçesinde kayısı, üzüm, nar gibi ağaçları bulunan yahut bir iki kovan arısı bulunan her hane kendi şerbetini kendisi üretirdi. Büyük şehirlerde ise bardakla şerbet satan şerbetçiler vardı. Şerbetin yanı sıra ayran da en fazla tüketilen içecek türüydü. Yaygın olarak tüketildiği anlaşılan bir diğer içki olan boza/bekni, akdarı yahut buğday veya arpadan imal ediliyordu. Boza olgunlaşması için testide bekletiliyor, içileceği zaman testinin emziğinden akıtılmak suretiyle kullanılıyordu.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!