Türkçe Biçim Bilgisi Dersi 4. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Türkçe Biçim Bilgisi Dersi 4. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

İsim Çekimi

1. Soru

1. Tip geniş zaman kişi ekleri nelerdir?

Cevap

                           Tekil       Çoğul
1. kişi                   -(X)m    -(X)z
2. kişi                   -sXn      -sXnXz
3. kişi                    Ø         -lAr


2. Soru

Çekimlenebilen kelimeler kaç gruba ayrılmaktadır?

Cevap

Çekimlenebilen kelimeler, alabildikleri çekim eklerine göre isim soylu kelimeler ve fiiller olmak üzere iki gruba ayrılır.


3. Soru

İsim soylu kelimelere gelen çekim ekleri hangi sırayla gelmektedir?

Cevap

İsim soylu kelimelere çekim eki olarak sırasıyla çoğul, iyelik ve durum ekleri gelir


4. Soru

Topluluk ismi nedir?

Cevap

Biçim bilgisi açısından tekil oldukları hâlde anlamca bir topluluk, grup gibi kavramları gösteren isimler, topluluk ismidir.


5. Soru

İyelik eklerinin özellikleri nelerdir?

Cevap

İsim çekim eklerinin bir başka grubunu oluşturan; çoğul eklerinden sonra, durum eklerinden önce gelen iyelik ekleri, nesne veya kavramların bir başka nesne ya da kavrama ait olduğunu gösterir.


6. Soru

Durum eklerinin görevi nedir?

Cevap

Durum Ekleri; İsim kök ve gövdelerine gelen durum ekleri, öbek veya cümle içindeki isimleri diğer kelimelere, farklı anlam ilişkilerini ifade edecek biçimde bağlamaya yarar.


7. Soru

Durum ekleri türleri nelerdir?

Cevap

Yalın, ilgi, belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma, araç


8. Soru

Zamir çekiminin özellikleri nelerdir?

Cevap

Zamirler, çekim eki alma yönünden isimlere benzerler; ancak çekim ekleriyle kullanılması isimlerle birebir örtüşmez. Bazı zamirler, isimlere gelen her çekim ekini alamaz; bazıları çekim eklerini alırken isimlerde olmayan özellikler gösterir.


9. Soru

İsim cümlesi nedir?

Cevap

Türkçede yüklemi isim soylu bir kelime olan cümlelere isim cümlesi denir.


10. Soru

İsimlerde olumsuzluğu göstermenin yolları nelerdir?

Cevap

İsimlerde; türetmede olumsuzluk veya yokluk bildiren parasız, sessiz örneklerindeki –sXz eki yanında çekimde olumsuzluğu göstermenin farklı yolları vardır. Bildirme çekiminin olumsuzu değil ile yapılır. Değil, yüklemi oluşturan isim unsurundan sonra olumsuzluğu bildiren öge olarak kullanılır. Yüklem olumsuzluk veya yokluk bildiren bir isim ise olumlu anlam taşır.


11. Soru

Çoğul eklerinin özellikleri nelerdir?

Cevap

Çoğul, Türkçede –lAr ekiyle gösterilir. İsim kök ve gövdelerinden hemen sonra gelen çoğul eki, kelimeler arasında ilişki kurmaz. Eklendiği kelimeyi veya öbeği sayı veya miktar bakımından etkiler ve bu yönüyle diğer çekim eklerinden ayrılır. Çoğul ekinin anlamı, sayılabilen ve sayılamayan varlıklara göre değişir. –lAr; sayılabilir varlıkları gösteren isimlere geldiği zaman gösterilenin birden çok olduğunu, sayılamayan varlıkları gösteren isimlerden sonra geldiğinde abartma gösterir


12. Soru

İyelik çekiminde, ünlüyle biten kelimelere iyelik ekleri nasıl eklenir?

Cevap

İyelik çekiminde, ünlüyle biten kelimelere iyelik ekleri doğrudan bağlanabilir; yardımcı sese ihtiyaç yoktur. İki kelime bunun istisnasını oluşturur: Su ve ne. Su sözcüğüne iyelik ekleri -y- yardımcı sesiyle eklenir. Ne zamirinde ise ikili bir durum vardır.


13. Soru

Kişi ekleri nedir?

Cevap

Cümlede yüklemin belirttiği oluş ya da kılışla ilgili kişiyi gösteren biçimbirimlere kişi ekleri denir. Kişi ekleri; öznenin tekil mi çoğul mu olduğunu, yani kişinin sayısını gösterir.


14. Soru

1. Tip Kişi Ekleri nedir?

Cevap

1. tip kişi ekleri; şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman, öğrenilen geçmiş zaman ve gereklilik çekiminde kullanılan zamir kökenli kişi ekleridir.


15. Soru

2. Tip Kişi Ekleri nedir?

Cevap

Görülen geçmiş zaman ve şart kipinin çekiminde iyelik kökenli kişi ekleri kullanılır. Bunlara 2. tip kişi ekleri de denir.


16. Soru

İyelik eki almış kelimeler, isim tamlamalarında nasıl kullanılırlar?

Cevap

İyelik eki almış kelimeler, isim tamlamalarında tamlanan ögeyi işaretler:
evin kapısı, ev kapısı, demiryolu


17. Soru

Yalın Durumun özellikleri nedir?

Cevap

Yalın durumu gösteren herhangi bir ek veya öge yoktur. İsim kök ve gövdelerinin durum
eki almamış veya bazı çalışmalarda dile getirildiği biçimiyle sıfır ek almış biçimi, yalın
durumdur


18. Soru

İsmin belirtme durumunu nedir açıklayınız?

Cevap

Ünlü uyumlarına göre dört farklı varyantı olan belirtme durumu eki -(y)X, cümlede fiilin gösterdiği eylemden doğrudan etkilenen isim ögesi olan nesneyi gösterir. Bu eki almış olan isim ögesi, cümlede belirtili nesne olarak kullanılır. Belirtme durumu; geçişli, nesne isteyen bir fiile bağlı olarak ortaya çıkabilir.


19. Soru

Yönelme Durumu nedir? 

Cevap

Yönelme durumu eki -(y)A; fiilin gösterdiği oluşun yönünü, bedelini göstermek için kullanılır. 


20. Soru

Ayrılma Durumu ekini alan kelime cümlede hangi öğeyi belirtir?

Cevap

Ayrılma durumu eki –DAn; fiilin gösterdiği oluşun uzaklaştığı, çıktığı, başladığı noktayı, kaynağını göstermek, sebep ve miktar belirtmek gibi işlevlerle kullanılır. Bu eki alan öge cümlede yer tamlayıcısı ya da bazı kaynaklardaki ismiyle dolaylı tümleç olarak kullanılır.


1. Soru

1. Tip geniş zaman kişi ekleri nelerdir?

Cevap

                           Tekil       Çoğul
1. kişi                   -(X)m    -(X)z
2. kişi                   -sXn      -sXnXz
3. kişi                    Ø         -lAr

2. Soru

Çekimlenebilen kelimeler kaç gruba ayrılmaktadır?

Cevap

Çekimlenebilen kelimeler, alabildikleri çekim eklerine göre isim soylu kelimeler ve fiiller olmak üzere iki gruba ayrılır.

3. Soru

İsim soylu kelimelere gelen çekim ekleri hangi sırayla gelmektedir?

Cevap

İsim soylu kelimelere çekim eki olarak sırasıyla çoğul, iyelik ve durum ekleri gelir

4. Soru

Topluluk ismi nedir?

Cevap

Biçim bilgisi açısından tekil oldukları hâlde anlamca bir topluluk, grup gibi kavramları gösteren isimler, topluluk ismidir.

5. Soru

İyelik eklerinin özellikleri nelerdir?

Cevap

İsim çekim eklerinin bir başka grubunu oluşturan; çoğul eklerinden sonra, durum eklerinden önce gelen iyelik ekleri, nesne veya kavramların bir başka nesne ya da kavrama ait olduğunu gösterir.

6. Soru

Durum eklerinin görevi nedir?

Cevap

Durum Ekleri; İsim kök ve gövdelerine gelen durum ekleri, öbek veya cümle içindeki isimleri diğer kelimelere, farklı anlam ilişkilerini ifade edecek biçimde bağlamaya yarar.

7. Soru

Durum ekleri türleri nelerdir?

Cevap

Yalın, ilgi, belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma, araç

8. Soru

Zamir çekiminin özellikleri nelerdir?

Cevap

Zamirler, çekim eki alma yönünden isimlere benzerler; ancak çekim ekleriyle kullanılması isimlerle birebir örtüşmez. Bazı zamirler, isimlere gelen her çekim ekini alamaz; bazıları çekim eklerini alırken isimlerde olmayan özellikler gösterir.

9. Soru

İsim cümlesi nedir?

Cevap

Türkçede yüklemi isim soylu bir kelime olan cümlelere isim cümlesi denir.

10. Soru

İsimlerde olumsuzluğu göstermenin yolları nelerdir?

Cevap

İsimlerde; türetmede olumsuzluk veya yokluk bildiren parasız, sessiz örneklerindeki –sXz eki yanında çekimde olumsuzluğu göstermenin farklı yolları vardır. Bildirme çekiminin olumsuzu değil ile yapılır. Değil, yüklemi oluşturan isim unsurundan sonra olumsuzluğu bildiren öge olarak kullanılır. Yüklem olumsuzluk veya yokluk bildiren bir isim ise olumlu anlam taşır.

11. Soru

Çoğul eklerinin özellikleri nelerdir?

Cevap

Çoğul, Türkçede –lAr ekiyle gösterilir. İsim kök ve gövdelerinden hemen sonra gelen çoğul eki, kelimeler arasında ilişki kurmaz. Eklendiği kelimeyi veya öbeği sayı veya miktar bakımından etkiler ve bu yönüyle diğer çekim eklerinden ayrılır. Çoğul ekinin anlamı, sayılabilen ve sayılamayan varlıklara göre değişir. –lAr; sayılabilir varlıkları gösteren isimlere geldiği zaman gösterilenin birden çok olduğunu, sayılamayan varlıkları gösteren isimlerden sonra geldiğinde abartma gösterir

12. Soru

İyelik çekiminde, ünlüyle biten kelimelere iyelik ekleri nasıl eklenir?

Cevap

İyelik çekiminde, ünlüyle biten kelimelere iyelik ekleri doğrudan bağlanabilir; yardımcı sese ihtiyaç yoktur. İki kelime bunun istisnasını oluşturur: Su ve ne. Su sözcüğüne iyelik ekleri -y- yardımcı sesiyle eklenir. Ne zamirinde ise ikili bir durum vardır.

13. Soru

Kişi ekleri nedir?

Cevap

Cümlede yüklemin belirttiği oluş ya da kılışla ilgili kişiyi gösteren biçimbirimlere kişi ekleri denir. Kişi ekleri; öznenin tekil mi çoğul mu olduğunu, yani kişinin sayısını gösterir.

14. Soru

1. Tip Kişi Ekleri nedir?

Cevap

1. tip kişi ekleri; şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman, öğrenilen geçmiş zaman ve gereklilik çekiminde kullanılan zamir kökenli kişi ekleridir.

15. Soru

2. Tip Kişi Ekleri nedir?

Cevap

Görülen geçmiş zaman ve şart kipinin çekiminde iyelik kökenli kişi ekleri kullanılır. Bunlara 2. tip kişi ekleri de denir.

16. Soru

İyelik eki almış kelimeler, isim tamlamalarında nasıl kullanılırlar?

Cevap

İyelik eki almış kelimeler, isim tamlamalarında tamlanan ögeyi işaretler:
evin kapısı, ev kapısı, demiryolu

17. Soru

Yalın Durumun özellikleri nedir?

Cevap

Yalın durumu gösteren herhangi bir ek veya öge yoktur. İsim kök ve gövdelerinin durum
eki almamış veya bazı çalışmalarda dile getirildiği biçimiyle sıfır ek almış biçimi, yalın
durumdur

18. Soru

İsmin belirtme durumunu nedir açıklayınız?

Cevap

Ünlü uyumlarına göre dört farklı varyantı olan belirtme durumu eki -(y)X, cümlede fiilin gösterdiği eylemden doğrudan etkilenen isim ögesi olan nesneyi gösterir. Bu eki almış olan isim ögesi, cümlede belirtili nesne olarak kullanılır. Belirtme durumu; geçişli, nesne isteyen bir fiile bağlı olarak ortaya çıkabilir.

19. Soru

Yönelme Durumu nedir? 

Cevap

Yönelme durumu eki -(y)A; fiilin gösterdiği oluşun yönünü, bedelini göstermek için kullanılır. 

20. Soru

Ayrılma Durumu ekini alan kelime cümlede hangi öğeyi belirtir?

Cevap

Ayrılma durumu eki –DAn; fiilin gösterdiği oluşun uzaklaştığı, çıktığı, başladığı noktayı, kaynağını göstermek, sebep ve miktar belirtmek gibi işlevlerle kullanılır. Bu eki alan öge cümlede yer tamlayıcısı ya da bazı kaynaklardaki ismiyle dolaylı tümleç olarak kullanılır.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!