Türk Sosyologları Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Türk Sosyologları Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Behice Boran Ve İbrahim Yasa

1. Soru

Türkiye’ye sosyolojisinin iki temel ekolü hangileridir?

Cevap

Ziya Gökalp, Durkheimcı sosyoloji ile temellenen ‘içtimaiyat’ ekolünün banisidir. Bu ekol ile hem metodolojik hem de siyasi çözüm itibariyle farklılaşan ikinci önemli ve sürekliliği devam eden ekol olan, ‘ilm-i içtima’ ekolünün kurucusu ise Prens Sabahattin’dir.


2. Soru

Boran, sosyolojide kontrollü gözlemin nasıl yapılması gerektiğini savunur?

Cevap

Boran’a göre, sosyal olayları laboratuvara sokamayacağımız için inceleyeceğimiz olayı, ona etki eden şartların sabit kaldığı birimlerde incelersek, kontrollü gözleme yakın bir durum elde etmiş oluruz. Sosyolojik araştırmalarda dikkat edilmesi gereken nokta, problemimizi doğrudan etkileyen diğer olayları belirleyerek gözlem birimlerini buna göre seçmektir.


3. Soru

Boran’ın evrim konusundaki görüşleri nelerdir?

Cevap

Boran, evrensel bir sosyal evrimin, aile ve din gibi sosyal şekillerde olmasa dahi, insanın biyolojik ihtiyaçlarını tatmin etmek üzere kullandığı, teknoloji alanında var olduğunu, savunan, temelde Marksist değişim düşüncesini savunmaktadır. Ancak Marks ile ayrıldığı nokta, evrimsel erekselciliği reddetmesidir. Ona göre, evrimin seyri ve hızı değişebilir.


4. Soru

Kitapta Türkiye genel olarak nasıl konumlandırılır?

Cevap

Yasa’ya göre, Türkiye az gelişmiş bir Doğu ülkesidir. Kırsal alanlar dâhil ülkede kanaatkâr bir dünya görüşünden vazgeçilmektedir. Kentlerde ise yeni kuşakların huzursuzlukları dikkat çekmektedir. Ona göre, tüm az gelişmiş ülkelerde olduğu gibi bizde de ekonomik sömürü düzeni devam ettiği için demokratik bir rejim de kurulamamaktadır. Türkiye henüz mayası tutmamış ve yolunu arayan bir ülke konumundadır.


5. Soru

Behice Boran hangi okullarda eğitim almıştır?

Cevap

İstanbul Amerikan Kız Koleji’nden 1931 yılında mezun olan Boran, Aynı yıl Darülfünun Felsefe bölümüne girer ancak buradan mezun olmadan ayrılarak 1933 yılında öğretmenlik yapmaya başlar. Doktora eğitimi için burs alarak gittiği Michigan Üniversitesi’nde 1938 yılında doktor unvanı alır. Yurda döndükten sonra 1939 yılında yeni kurulan Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’ne sosyoloji öğretim üyesi olarak atanır. 1942 yılında doçent unvanı alır.


6. Soru

Taygeldi ailesinin yapısı nasıldır?

Cevap

Taygeldi ailesi; karşı cinsten çocukları olan dul insanların evlenmesi ile oluşmaktadır. Karşı cinsten çocuklara “tay” adı verilmektedir. Bu genç çocuklardan tarımsal üretim alanında yararlanılması onlara bu ismin verilmesinin nedenidir. Dul bireyler evlenmeden karşı cinsten genç çocuklarını evlendirirler. Böylece bu çocukların birbirlerini konumlandırma sorunlarının ötesine geçmek amaçlanmaktadır.


7. Soru

Boran, doktora tezinde meslekleri nasıl tanımlar?

Cevap

Durkheimcı bir tavır ile meslekleri toplumsal iş bölümü içinde fonksiyonel birlikler olarak tanımlar. Ona göre, mesleki farklılıklar insanlar arasındaki sosyal ilişkileri belirlediği için sosyolojik göstergelerdir. Mesleki farklılıklar dolayısı ile sosyal farklılıkları da beraberinde getirmektedir. Mesleki farklılaşma insanlar arasında ast-üst ilişkilerinin de belirleyicisidir. Mesleki farklılıklar, zenginliğin üretimi, dağıtımı üzerindeki kontrol pozisyonlarını da farklılaştırmaktadır.


8. Soru

İbrahim Yasa kimdir?

Cevap

Türkiye’de toplumsal yapı ve değişme alanında önemli çalışmaları gerçekleştirmiş modern Türk sosyolojisinin oluşumuna katkılarda bulunmuş bir sosyologdur.


9. Soru

Doktora tezinin konusu ve amacı nedir?

Cevap

Boran, Alba Edwards’ın sosyo-ekonomik statü gruplarını temel referans alarak, ABD’de 1910-1930 arası ücretli mesleklerde çalışan nüfusun, her bir on yılda, meslekler arasındaki akışkanlığını tespit etmeye çalışmıştır. Boran, meslek gruplarını sosyal tabakalar olarak ele alıp, bu toplumdaki tabakalar arası geçişliliğin nasıl olduğunu istatistiki veri ve grafikler ile ortaya koymuştur.


10. Soru

İbrahim Yasa’nın eserleri hangi başlıkta toplanabilir?

Cevap

İki ana başlıkta toplamak mümkündür: Toplumsal yapı ve değişme ve aile yapısı.


11. Soru

Boran, köylerin şehirleşmesini nasıl yorumlar?

Cevap

Boran köylerin şehirleşerek değişme sürecini dışla ilişkilere indirger. Köy kasabalaşarak şehirleşmektedir. Fakat kasabaların eski, tutucu, ‘müslüman kasaba’, yerli yanına doğru değişmektedir. Kasabalar ve şehirler eski ve yeni arasında bir ikilik yaşamaktadır. Boran, bir öngörüde bulunarak bu ikiliğin zaman içinde daha da keskinleşeceğini ifade etmektedir.


12. Soru

Behice Boran’ın akademik kariyeri nasıl sonlanır?

Cevap

Behice Boran ve üç arkadaşı 1948 yılında komünist oldukları gerekçesiyle DTCF ile ilişkileri kesilir.


13. Soru

Türk Sosyoloji Tarihi’nde, ilk Toplumsal Yapı ve Değişme çalışması kimin tarafından yapılmıştır?

Cevap

Türk Sosyoloji Tarihi’nde, Toplumsal Yapı ve Değişme çalışmaları Mehmet Ali Şevki Bey’in Kurna Köyü incelemeleri ile başlar.


14. Soru

İki ekol arasındaki en belirgin farklılıklar nelerdir?

Cevap

Ziya Gökalp, Durkheimcı sosyolojiyi yorumlayarak, sentezci ve milliyetçi bir formül önerirken Prens Sabahattin, toplumsal yapının pratikte dönüştürülmesi ile Türk toplumunun Batılılaşacağını savunur. İlki tamamen devletin ve vatandaşının siyasi kimliğinin yeniden tanımlanması ile çözümü bulurken, ikincisi Türk toplumunun yapısal dönüşümünden yana tavır koyar. Yani sadece siyasi kimlik düzleminde bir dönüşümün yeterli olmadığı savlanır. Bu farklılık daha sonra söz konusu ekollerin sosyoloji anlayışlarını ve metodolojilerini belirleyecektir.


15. Soru

Behice Boran’ın siyasi hayatı nasıl geçmiştir?

Cevap

Akademiden atılan Boran 1962’de TİP’e girer. 1965’te TİP Urfa milletvekili olur. 1980’ne kadar siyasi faaliyetleri nedeniyle dönem dönem tutuklanarak hapis hayatı yaşar. 1980’de yurt dışına çıkar, 1981’de yurda dön çağrısına uymadığı için vatandaşlıktan çıkarılır. 1987 yılında Brüksel’de vefat eder ve cenaze töreni eski milletvekili olduğu için TBMM’nde yapılarak Zincirlikuyu mezarlığına defnedilir.


16. Soru

İbrahim Yasa’nın çalışmalarını kaç ana başlıkta sınıflandırabiliriz?

Cevap

Eserlerini iki ana başlıkta toplamak mümkündür: “Toplumsal Yapı ve Değişme” ve “Aile Yapısı”


17. Soru

Behice Boran hangi ekolü temsilcisidir?

Cevap

Behice Boran, toplumsal kurumların işleyiş biçimini, bireylerin günlük pratiklerinden çıkarmaya yönelen ‘ilm-i içtima’ ekolünün 1940’lı yıllardaki temsilcisidir. Behice Boran, toplumsal kurumların işleyiş mekanizmalarının ancak günlük hayattan pozitivist metodoloji ile elde edilecek nicel veriler ile ortaya çıkarılabileceğini iddia eder.


18. Soru

Boranın meslekleri tanımlamasında Marx’ın fikirleriyle paralellikler nelerdir?

Cevap

Boran, meslekleri hem toplum organizmasını oluşturan fonksiyonel birlikler olarak hem de toplumsal tabakalaşmada bir sınıf olarak ele almaktadır. Bilindiği üzere Marks, sınıfı üretim araçlarının mülkiyeti itibariyle tanımlar. Boran, bu mülkiyet ilişkilerinin yerine zenginliğin ve üretimin kontrolü temelinde meslek gruplarını ele alır. Marks, üretim araçlarına sahip olanların daha üst bir sınıf oluşturduğundan bahsederken, Boran ise üretim ve dağıtım sürecinde kontrol sahibi olanları toplumsal hiyerarşinin başına koyar.


19. Soru

Dikine mürekkep aile nedir?

Cevap

Boran, anne-baba ve evli kardeşlerden oluşan aileleri dikine mürekkep aile olarak tanımlar.


20. Soru

Behice Boran hangi çalışmasıyla doktor unvanı alır?

Cevap

Doktora eğitimi için burs alarak gittiği Michigan Üniversitesi’nde (Bir Mesleki Hareketlilik Çalışması: 1910-1930 (arasında) Birleşik Devletlerde, Meslek Gruplarının Yaş Dağılımının Bir Analizi) adlı çalışma ile doktor unvanını alır.


21. Soru

İbrahim Yasa’ya göre, toplumsal sorunları anlayabilmek için ne gerekir?

Cevap

İleri toplumlarda uygulanan yöntemlerin toplumsal yapıya uygun olup olmadığı tartışılmalıdır.


22. Soru

Yanlama mürekkep aile nedir?

Cevap

Boran, evli kardeşlerden oluşan aileleri yanlama mürekkep aile olarak tanımlar.


23. Soru

Behice Boran temel sosyolojik eseri nedir?

Cevap

1941-1942 yılları arasında, öğrencisi Fatma Taşkıngöl Başaran ile birlikte Manisa’ya bağlı sekiz ova köyü (Adiloba, Tepecik, Sarıçam, Kepenekli, Yılmaz, Saruhanlı, Hacı Rahmanlı, Paşa) ve beş dağ köyü (Siyetli, Kuruköy, Dazyurt, Yayla, Kışla) üzerine yapılmış “Toplumsal Yapı Araştırmaları” kitabı Behice Boran’ın temel eseri sayılır.


24. Soru

Yasa 1968 yılında Hasanoğlan köyü çalışmasını tekrarladığında tespit ettiği değişiklikler nelerdir?

Cevap

Köyün nüfusu artmış ve bir kasaba topluluğu haline gelmiştir. Aile başkanlarının Ankara gidiş-geliş sıklıkları artmıştır. Şehre yerleşen ailelerin sayısı artmıştır. Evlenme adetleri ortadan kalkmamıştır. Akraba evliliği azalmıştır. İki çocuklu aile sayısı tüm aileler içinde dörtte birlik bir oranı teşkil etmektedir. Aile başkanları eskisinden daha fazla çocuklarının eğitimi ile meşguldür. Köyde çiftçi olanların sayısı düşmüş memur ve işçi olanların sayısı artmıştır. Sağlık- temizlik alışkanlıkları modernleşmiştir. Din konusu hariç köyde ciddi bir nüfus hareketliliği ve modernleşme, şehirleşme dikkat çekmektedir.


25. Soru

Doktora tezine göre meslek grupları arasında en kapalı gruplar hangileridir?

Cevap

Meslek grupları içinde en yaşlı ve dolayısı ile en kapalı meslek grupları, endüstriyel ve tarımsal sektörlerdeki mülk sahibi (hukuki), profesyoneller (yöneticiler), nitelikli işçiler, çiftlik sahibi ve kiracı gruptur. Bundan çıkan sonuç, ABD’de 1910-1930 periyodunda, üretim üzerinde kontrol sahibi olan üst sınıflarda sosyal hareketlilik daha az görülmektedir. Bu gruplar, sosyal hiyerarşinin altından gelecek olan dikey sosyal hareketliliğe karşı kapalıdır. Yani üst sınıflar hiyerarşik üstünlüklerini koruma eğilimindedirler.


26. Soru

Boran hangi dergilerin yayıncısı olmuştur?

Cevap

Boran, DTCF’den arkadaşları ile birlikte Yurt ve Dünya dergisini çıkarmış, bu dergide yayın müdürlüğü ve dergi sahibi olarak görev almıştır. 1943 yılında bu dergideki görevlerinden ayrılarak Adımlar dergisini kurmuştur.


27. Soru

Boran kurumları nasıl tanımlanır?

Cevap

Kurumlar, toplumun yapısını oluşturan fonksiyonel birimlerdir. Bu kurumlar insanlar arası yerleşmiş, tekrarlı ve devamlı ilişkiler şekli veya ilişkiler sistemidir. Boran’a göre kurumlar iki kısımdır; toplum-doğa ilişkilerinden kaynaklı insanlar arası ilişkiler sistemi ve doğrudan toplum-doğa ilişkilerinden doğmayan insanlar arası ilişkiler sistemi. Birincisi, insanın doğayı kendi ihtiyaçlarının tatmini için işletmesinden doğan insanlar arası ilişkilerdir. İkincisi ise bu ilişkilerden doğanlardır.


28. Soru

Tez çalışmasında tarım ve endüstri sektörlerinin yaş yapısı nasıl tespit edilmiştir?

Cevap

Tarımsal nüfus endüstriyel nüfusa oranla daha yaşlı çıkmıştır. Böylece Boran, tarımsal sektörde mesleki hareketliliğin daha az ve bu gruptaki mesleklerin daha kapalı olduğu sonucuna varır. Endüstriyel sektördeki yaş yapısı ise daha gençtir. Bu da bu sektördeki mesleklerde hareketliliğin olduğunun bir göstergesi olarak ele alınır. Tarımsal sektörden endüstriyel sektöre doğru bir akış tespit edilir.


29. Soru

Toplumsal Yapı Araştırmaları kitabında Behice Boran problemi ne olarak belirler?

Cevap

Bir topluluğun toplumsal yapısının farklılaştığı fonksiyonel kısımlar arasındaki, özellikle iki kısım (alt yapı ve üst yapı) arasındaki ilişkileri aydınlatmaktır.


30. Soru

1940’lı yılların popüler olan Kerime Nadir, Muazzez Tahsin Berkand ve Mebrure Sami gibi kadın romancılar, Boran tarafından nasıl eleştirilmişlerdir?

Cevap

Boran bu yazarları ‘şekerli şurup gibi bayıltıcı’ bir duygusallık içeren romanlarından ötürü eleştirmektedir. Okurları olan genç kızların da ruhsal gelişimi tamamlanmamış ve edebi terbiyelerinin eksik olduklarını, söyler. Boran, bu romanların toplumsal gerçekliğin sorunlarını yansıtmadığını ve köy ve şehirdeki kitlelere inemediğini belirtmektedir. Boran’ın bu eleştirilerinden anlaşılan, onun, Türk Edebiyatının ve sinemasının önemli bir yaklaşımı olan toplumsal gerçekçilik akımından yana tavır koyduğudur.


31. Soru

Karışık aile nedir?

Cevap

Boran, Tek çiftli ve diğer akrabaların karıştığı aileye ‘karışık aile’ demektedir.


32. Soru

Yasa’nın 1969 yılında çalışma yaptığı Sindel köyünün öne çıkan özelliği nedir?

Cevap

Sindel Köyü bir Batı Anadolu köyüdür. Sindel, Yörük göçebe halkın yerleştirilmesi ile oluşmuş bir köydür. Köyde hayvancılığa dayalı bir geçim ekonomisi söz konusudur.


33. Soru

Sindel köyü araştırması hangi temel araştırma soruları üzerinden yürütülmüştür?

Cevap

Çalışma üç temel araştırma sorusu çerçevesinde yürütülmüştü:
• Sindel Köyü’nün doğal çevresinin sosyal organizasyona etkisi nedir?
• Sindel Köyü’nün Bergama kasabası ile etkileşimi nasıldır?
• Sindel köyü ile civar köyler arasında benzerlik var mıdır?


34. Soru

Boran, toplumsal değişmeyi nasıl kavramlaştırır?

Cevap

Boran, toplumsal değişmeyi, Marksist bir şekilde, üretim araçlarının ve kullanılan enerji türünün değişmesi ile birlikte yaşanan evrensel bir toplum hadisesi olarak kavramlaştırır. Toplumlar, sanayileştikçe kapalılıklarını yitirmekte ve daha geniş bir bütüne ait iş bölümünün bir parçası olmaktadırlar. Üretim araçlarının birikerek değişmesi bağlamında da toplumsal değişmeyi bir evrimsel süreç olarak kavramlaştırmaktadır.


35. Soru

Köylünün dini inançları ne yönde değişmiştir?

Cevap

Köylünün dini inanç ve pratikleri konusunda ise Yasa’nın tespitine göre, tren yolunun gelmesi ile birlikte gittikçe azalan bir özene sahiptir. Köylü zor durumlarında Tanrı’ya sığınmaktadır. Kadınların dini inançları erkeklere oranla daha güçlüdür.


36. Soru

Yasa’nın temel hipotezi nedir?

Cevap

Yasa’ya göre, ulaşımın geliştiği yerler Türk devriminin etkisinin en fazla olduğu yerlerdir. Onun temel hipotezi: ulaşım ve sanayileşmenin geliştiği merkezlerin civarındaki köylerde sosyal ve ekonomik değişmeler, olduğudur. Tren yolunun geçmesi ile söz konusu köy kapalı köyden, açık köy haline geçmiştir.


37. Soru

Boran, kapitalizmin yayılmasını nasıl ele almaktadır?

Cevap

Boran, II. Dünya Savaşının toplumlar arası ilişkilerde kimin iktidar olacağını belirleyeceğini savunur. Ancak kim hakim olursa olsun bu süreç, bizim gibi, bağımlı ülkeler için bir fırsat olarak, değerlendirilmektedir. Bağımlı ülkeler, iktidar savaşı esnasında kendi kalkınmalarını tamamlayabilirler. Boran, Dünya Sistemi ölçeğinde kapitalizmin yayılmasını toplumsal değişme de bir amil olarak ele almaktadır.


38. Soru

İbrahim Yasa’nın, Türkiye’nin toplumsal yapısı ve değişme konusundaki en önemli çalışması olan kitabı hangisidir?

Cevap

1970 yılında yayınlanan “Türkiye’nin Toplumsal Yapısı ve Temel Sorunları” isimli kitap alanında kapsamlı ve önemli tespitleri barındırır. Bu eserinde Yasa, nicel bir araştırma yapmamış ancak akademik hayatı içinde gerçekleştirdiği araştırmaların sonuçlarına ve diğer toplumsal yapı çalışmalarına dayanarak Türk toplumsal yapısı hakkında önemli değerlendirme ve tespitlerde bulunmaktadır.


39. Soru

Boran’a göre toplumlar arası ilişkinin araçları nelerdir?

Cevap

Toplumlar bir bütünün parçalarıdır, iç ve dış değişimler birbirlerini ideolojik olarak etkilemektedirler fikri savunan Boran, toplumlar arası ilişkinin araçlarının ekonomik süreçler, ulaşım ve iletişim olduğunu öne sürer.


40. Soru

İbrahim Yasa, akademik kariyerini hangi okullarda yapmıştır?

Cevap

İstanbul Üniversitesi Felsefe şubesine 1933’de kayıt yaptıran Yasa, 1934’de Sosyoloji eğitimi için ABD’ye gider, köy sosyolojisi alanında uzmanlaşır. 1940 yılında doktorasını verir ve 1942’de ülkeye döner. 1953 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde Sosyal Siyaset kürsüsünü kurar. Yasa, 1982-1986 yıllarında ODTÜ sosyoloji bölümünde hocalığa devam etmiştir.


41. Soru

Yasa köye tren yolunun gelmesinden itibaren geçen 30 yıllık süreçte toplumsal değişmeleri nasıl özetler?

Cevap

Tren yolu ile yeni ve modern meslekler köye girmiştir. Köy halkı gündelik ve sosyal davranışları konusunda modernleşmiştir. Köylüler arasında bireyselleşme artmıştır. Sosyal dayanışma zayıflamıştır. Ev dekorasyonları şehirleşmiştir. Mahalle mektebinin yerini ilkokul almıştır. Köyde haberleşme ağı modernleşmiştir. Ticari usul trampadan para ekonomisine geçmiştir. Medeni kanun köyde resmî nikâhın ve veraset kanunun uygulanmasını sağlamıştır.


42. Soru

Behice Boran, Türk sosyolojisi içinde iki temel ekolden hangisine dahildir ve neyi iddia eder?

Cevap

İlm-i içtima ekolüne dahil olan Behice Boran, toplumsal kurumların işleyiş mekanizmalarının ancak günlük hayattan pozitivist metodoloji ile elde edilecek nicel veriler ile ortaya çıkarılabilineceğini iddia eder.


43. Soru

Hasanoğlan köyü araştırmasında ele alınan konular nelerdir?

Cevap

Araştırma kapsamında ele alınan konular şunlardır: Köyün doğal çevresi, köyün sosyal yapısı, köyün üretim biçimi, köyün kültürel durumu, sosyo-ekonomik faaliyetlerde değişme ve gelişmeler.


44. Soru

Yasa, Türk toplumundaki aile yapılarını kaç başlıkta inceler?

Cevap

Yasa, Türk toplumunda görülen aile yapısına ilişkin türleri dörde ayırmaktadır: göçebe ailesi, köy ailesi, kent-kasaba ailesi, gecekondu ailesi ve taygeldi ailesi.


45. Soru

Boran, sanatı ve edebiyatı nasıl ele almıştır?

Cevap

Boran’ın sanatı ve edebiyatı ele alışı, Marksist sosyoloji itibariyledir. Fakat öncelikle sanat eserini ve sanatçıyı toplumsal bir ürün ve birey olarak ele almaktadır.


46. Soru

İbrahim Yasa’nın çalışmalarının öne çıkan özellikleri nelerdir?

Cevap

Yasa çalışmalarında nicel tekniklere önem vermekle beraber bu sonuçlardan nitel ve kültürel sonuçlar da çıkarabilmiştir. Bu özellik onun sosyolojisinin en temel niteliğidir. Asla nicel-sayısal veri ile yetinmemiştir. Toplumsal yapının kurumsal işleyişini gündelik hayata dair pratikleri sayısallaştırırken toplumsal yapının bir de değerler ve kültür yanının olduğunun farkındadır.


47. Soru

Yasa, toplumsal tabakayı nasıl tanımlar?

Cevap

Toplumsal tabaka, bir toplumun iş bölümün sonucu ortaya çıkan gruplaşmalardır. Buna göre tabakalaşma meslekleşme ile bağlantılıdır.


48. Soru

Hasanoğlan köyünün tarımsal üretimi konusundaki bulgular nelerdir?

Cevap

Köyde arazi boldur ancak köyde kiralama ve ortakçılık usulü ile tarımsal üretim yapılmaktadır. Köyde tarımsal üretim araçları oldukça ilkeldir. Topraksız köylüler köye sonradan yerleşenlerdir. Yeni iş imkânlarının açılması tarımsal üretimi olumsuz etkilemiştir. Öyle ki, 1944 yılında köylü yiyeceklerini dışardan edinmek zorunda kalmıştır. Köyde gittikçe sosyal dayanışma da zayıflamaktadır.


49. Soru

Yasa, Türk toplumsal yapısının özelliklerini nasıl değerlendirir?

Cevap

Yasa, toplumsal yapının özelliklerini şu şekilde saymaktadır: otoriteye ve birincil gruplara bağlılık, toprağa bağlılık, sihirsel ve dinsel inançlara bağlılık. Bu özelliklerin inşa ettiği kişiliklerin özellikleri ise; içe dönüklük, kuşkuculuk ve güvensizlik, bencilliktir.


50. Soru

Etnik yapı, İbrahim Yasa tarafından nasıl açıklanır?

Cevap

Yasa’ya göre etnik yapı; bir topluluğun ırk, dil, din, kültür unsurlarının karşılıklı etkileşimi ile ortaya çıkan bir kavramdır. Etnik birlik ise, toplumsal ve kültürel bir homojenitedir. Ancak Yasa’ya göre böylesi bir birlik sadece hayalidir. Bununla birlikte aynı dili konuşan, aynı dine bağlı, aynı gelenek ve göreneklere saygı duyan toplumları etnik birlikler olarak tanımlayabiliriz.


51. Soru

Yasa, Sindel köyünün toplumsal ve ekonomik yapısını nasıl ortaya koymuştur?

Cevap

Yasa’ya göre, bir köyün toplumsal ve ekonomik yapısını ortaya çıkarmak için ilk önce iş-güç tarzı ile ekolojiye bakılmalıdır. Sindel Köyü’nün temel iş-gücü tarımsaldır. Toprağın yüzde sekseni işleyen köylüye aittir. Sindel Köyü’nün önceki iş-gücü ise çobanlıktır. Araştırmanın temel hipotezi, köyün iş-gücünün değişimi ile toplumsal değişimin meydana geldiğidir. Köylülerin başlangıçtan beri üç aşamalı bir iş-güç değişimi olmuştur: çobanlık, devecilik ve ortakçılık.


52. Soru

Hasanoğlan köyü çalışmasının hedefi nedir?

Cevap

Yasa, Hasanoğlan Köyü’ne tren istasyonu yapılan 1915’den itibaren çalışmanın yapıldığı 1944 yılına kadar geçen yaklaşık 30 yıl sürecinde topluluğun değişim seyrini tespit etmeyi hedefler.


53. Soru

Behice Boran’a göre toplum nedir?

Cevap

Farklılaşmış birbirine bağlı birimlerin meydana getirdiği bir bütündür. Toplum, bir kurumlar topluluğudur.


54. Soru

İbrahim Yasa gecekondu ailesinin doğuşunu hangi nedenlere bağlar?

Cevap

Yasa, gecekondu ailesinin doğuşunu, oluşumunu, gelişimini ele aldığı 1966 tarihli çalışmasında, Türkiye’de gecekondulaşmanın altında yatan nedenin köyden şehre göç olduğunu ifade eder ve göçün nüfus ve ekonomik nedenlerini irdeler. Buna göre, eşitsiz toprak dağılımı ve işsizlik, artan nüfusu besleyemeyen küçük toprak dağılımı, tarımda makineleşme göçe ve dolayısı ile gecekondulaşmaya neden olmaktadır. Tüm bu etkenler ülkemizde 1945 sonrası iç göçün artışına neden olmuştur.


55. Soru

Yurt dışından dönen işçiler, çocuklarının hangi meslek grubuna dahil olmasını isterler?

Cevap

Yasa’nın 1979 yılında Almanya’dan yurda dönen işçi aileleri üzerine yaptığı araştırmaya göre kesin dönüş yapan işçi aileleri artık çocuklarının memur değil serbest girişimci olmalarını arzu etmektedirler.


56. Soru

Sindel köyü araştırmasının temel amacı nedir?

Cevap

Yasa, göçebe aşiretten yerleşik hayata geçme sürecinde yaşanan toplumsal değişmeleri tespit etmek üzere araştırmasını gerçekleştirmiştir.


57. Soru

Behice Boran’ın ontolojik yaklaşımı nedir?

Cevap

Genel olarak holistiktir. Ancak bu holistik yaklaşımın içinde tek boyutlu değildir. Sosyal olgu ve kurumları analiz ederken marksist ve işlevselci sosyoloji kuramlarını birlikte kullanmaktadır.


58. Soru

Gecekondu aileleri çocuklarının hangi meslek kolunda olmalarını isterler?

Cevap

Gecekondu ailelerinde çocuklarının ilerideki mesleklerinin memur olmasını isterler. Yasa, bunun nedenini Osmanlıdan beri toplumun yöneten ve yönetilen olarak ayrılmasından kaynaklanmakta olan efendilik kompleksine bağlar.


60. Soru

Boran, edebiyat ve sanat sosyolojisine dair ilk yazılarını nerede yayınlamıştır?

Cevap

Sahibi ve yayın müdürü olduğu, DTCF’den arkadaşları ile birlikte çıkardığı Yurt ve Dünya dergisinde yayınlamıştır.


61. Soru

Yasa, toplumsal sınıfı nasıl tanımlar?

Cevap

Toplumsal sınıf, bir toplumun farklı kriterlere göre ayrımlaşması ile oluşan gruptur ki bu kriterlerin en önemlisi ekonomik düzeydir.


62. Soru

İbrahim Yasa’nın göre, Türkiye’ye dair görüşleri nedir?

Cevap

Türkiye az gelişmiş bir Doğu ülkesidir. Kırsal alanlar dâhil ülkede kanaatkâr bir dünya görüşünden vazgeçilmektedir. Kentlerde ise yeni kuşakların huzursuzlukları dikkat çekmektedir. Ekonomik sömürü düzeni devam ettiği için demokratik bir rejim de kurulamamaktadır. Türkiye henüz mayası tutmamış ve yolunu arayan bir ülke konumundadır


63. Soru

Behice Boran, burslu olarak gittiği Michigan Üniversitesi’nde yaptığı doktora tezi ne ile ilgilidir?

Cevap

Mesleki hareketlilik ile ilgilidir.


64. Soru

Boran’ın sanatı ve edebiyatı nasıl ele alır?

Cevap

Marksist sosyoloji itibariyledir. Fakat öncelikle sanat eserini ve sanatçıyı toplumsal bir ürün ve birey olarak ele almaktadır.


65. Soru

Türk sosyolojisinde kuramsal olarak marksist ve işlevselci sosyolojik yaklaşımlar nasıl başlamıştı

Cevap

Pozitivist metodoloji ve nicel tekniklerle mikro alan çalışmaları köy monografileri ile başlamıştır. 


66. Soru

Yasa, Türk toplumunun siyasi rejimle ilişkisini nasıl konumlandırır?

Cevap

Türk toplumu üzerinde merkeziyetçi mutlak monarşinin etkisi halen devam etmektedir. Bu hal halk içinde “adam sendecilik” davranışına yol açmaktadır. Reformlara yukarıdan aşağı uygulandığı için halk etken olamamıştır. Ancak demokrasiye geçilme ile halk içinde siyasal katılım istemi artmıştır.


67. Soru

Behice Boran’ın temel sosyolojik eseri nedir?

Cevap

‘Toplumsal Yapı Araştırmaları’dır


68. Soru

Köyün doğal çevresi ile ilişkileri konusunda Yasa’nın tespitleri nedir? 

Cevap

Köyde köy enstitüsünün yapımı ile birlikte çevresel değişimlerin olduğunu bildirmektedir. Yasa’nın tespitlerine göre, köyün sosyo-ekonomik yapısına en fazla etki eden tren yolunun köyden geçmesi ile köyün dış temasının artmasıdır.


69. Soru

Yasa’ya göre şehre göçen aileler hangi aşamaları takip eder?

Cevap

Köy ailesi şehre göçerken üç aşamadan geçer; şehrin yaşam koşullarını araştırma, iş bulma ve ailenin getirilmesi son olarak bir gecekonduya sahip olma.


70. Soru

Behice Boran’ın topluluk içinde iktidar için rekabet eden grupların varlığını ifade etmesi neyi göstermektedir?

Cevap

Onun toplum anlayışının uyumcu değil çatışmacı olduğunu göstermektedir.


71. Soru

Behice Boran doktora eğitimini hangi üniversitede tamamlamıştır?

Cevap

Michigan Üniversitesi’nde


72. Soru

Behice Boran’ın evrim konusunda Marks ile ayrıldığı nokta nedir?

Cevap

Evrimsel erekselciliği reddetmesidir. Ona göre, evrimin seyri ve hızı değişebilir. 


73. Soru

Boran köylerin feodalitenin baskısında kurtulma sürecini hangi olay ile başlatır?

Cevap

I.Dünya savaşı ile, ve yeni düzenin kurulmasını yine bir siyasi olay olan Cumhuriyet ile başlatır.


74. Soru

Boran’ın 1940’lı yılların popüler kadın romancıları olan Kerime Nadir, Muazzez Tahsin Berkand ve Mebrure Sami’ye dair düşünceleri nelerdir?

Cevap

Onları ‘şekerli şurup gibi bayıltıcı’ bir duygusallık içeren romanlarından ötürü eleştirmektedir. Boran, bu eserlerde, toplumsal çevre tahlilini aramanın beyhude olduğunu söyleyerek, bu romanların toplumsal gerçeklikten uzak olduklarını vurgulamaktadır.


75. Soru

Yasa, Türkiye’nin temel sorunlarının kaynağının hangi sorun olduğunu öne sürer?

Cevap

Türkiye’nin temel sorunlarının altında hızlı nüfus artışı vardır. Nüfusun genel ve etnik yapısı nüfusu incelerken üzerinde durulması gereken konulardır.


76. Soru

Yasa, evrensel olarak herhangi bir toplumu belirleyen evrensel kültür unsurlarını nasıl sıralamıştır?

Cevap

Yasa’ya göre kültürel ögeler toplumun yapısını belirler. İlkel toplumlarda yerel değerler çağdaş toplumlarda evrensel değerler kültürü belirlemektedir. Evrensel olarak herhangi bir toplumu belirleyen evrensel kültür unsurları şunlardır: aile ve akrabalık, dil, tarih ve gelenekler, din, eğitim ve siyasal örgüt. İlkel toplumlarda toplumsal yapıyı belirleyen unsur aile ve akrabalıktır. Kültürün sürekliliğini ise dil sağlamaktadır.


77. Soru

Behice Boran’ın Adımlar, Yurt ve Dünya dergi yazılarının ağırlıklı konusu nedir?

Cevap

Toplumsal değişme bağlamında şehirleşme ve sorunları ile birlikte köy kalkınmasıdır.


1. Soru

Türkiye’ye sosyolojisinin iki temel ekolü hangileridir?

Cevap

Ziya Gökalp, Durkheimcı sosyoloji ile temellenen ‘içtimaiyat’ ekolünün banisidir. Bu ekol ile hem metodolojik hem de siyasi çözüm itibariyle farklılaşan ikinci önemli ve sürekliliği devam eden ekol olan, ‘ilm-i içtima’ ekolünün kurucusu ise Prens Sabahattin’dir.

2. Soru

Boran, sosyolojide kontrollü gözlemin nasıl yapılması gerektiğini savunur?

Cevap

Boran’a göre, sosyal olayları laboratuvara sokamayacağımız için inceleyeceğimiz olayı, ona etki eden şartların sabit kaldığı birimlerde incelersek, kontrollü gözleme yakın bir durum elde etmiş oluruz. Sosyolojik araştırmalarda dikkat edilmesi gereken nokta, problemimizi doğrudan etkileyen diğer olayları belirleyerek gözlem birimlerini buna göre seçmektir.

3. Soru

Boran’ın evrim konusundaki görüşleri nelerdir?

Cevap

Boran, evrensel bir sosyal evrimin, aile ve din gibi sosyal şekillerde olmasa dahi, insanın biyolojik ihtiyaçlarını tatmin etmek üzere kullandığı, teknoloji alanında var olduğunu, savunan, temelde Marksist değişim düşüncesini savunmaktadır. Ancak Marks ile ayrıldığı nokta, evrimsel erekselciliği reddetmesidir. Ona göre, evrimin seyri ve hızı değişebilir.

4. Soru

Kitapta Türkiye genel olarak nasıl konumlandırılır?

Cevap

Yasa’ya göre, Türkiye az gelişmiş bir Doğu ülkesidir. Kırsal alanlar dâhil ülkede kanaatkâr bir dünya görüşünden vazgeçilmektedir. Kentlerde ise yeni kuşakların huzursuzlukları dikkat çekmektedir. Ona göre, tüm az gelişmiş ülkelerde olduğu gibi bizde de ekonomik sömürü düzeni devam ettiği için demokratik bir rejim de kurulamamaktadır. Türkiye henüz mayası tutmamış ve yolunu arayan bir ülke konumundadır.

5. Soru

Behice Boran hangi okullarda eğitim almıştır?

Cevap

İstanbul Amerikan Kız Koleji’nden 1931 yılında mezun olan Boran, Aynı yıl Darülfünun Felsefe bölümüne girer ancak buradan mezun olmadan ayrılarak 1933 yılında öğretmenlik yapmaya başlar. Doktora eğitimi için burs alarak gittiği Michigan Üniversitesi’nde 1938 yılında doktor unvanı alır. Yurda döndükten sonra 1939 yılında yeni kurulan Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi’ne sosyoloji öğretim üyesi olarak atanır. 1942 yılında doçent unvanı alır.

6. Soru

Taygeldi ailesinin yapısı nasıldır?

Cevap

Taygeldi ailesi; karşı cinsten çocukları olan dul insanların evlenmesi ile oluşmaktadır. Karşı cinsten çocuklara “tay” adı verilmektedir. Bu genç çocuklardan tarımsal üretim alanında yararlanılması onlara bu ismin verilmesinin nedenidir. Dul bireyler evlenmeden karşı cinsten genç çocuklarını evlendirirler. Böylece bu çocukların birbirlerini konumlandırma sorunlarının ötesine geçmek amaçlanmaktadır.

7. Soru

Boran, doktora tezinde meslekleri nasıl tanımlar?

Cevap

Durkheimcı bir tavır ile meslekleri toplumsal iş bölümü içinde fonksiyonel birlikler olarak tanımlar. Ona göre, mesleki farklılıklar insanlar arasındaki sosyal ilişkileri belirlediği için sosyolojik göstergelerdir. Mesleki farklılıklar dolayısı ile sosyal farklılıkları da beraberinde getirmektedir. Mesleki farklılaşma insanlar arasında ast-üst ilişkilerinin de belirleyicisidir. Mesleki farklılıklar, zenginliğin üretimi, dağıtımı üzerindeki kontrol pozisyonlarını da farklılaştırmaktadır.

8. Soru

İbrahim Yasa kimdir?

Cevap

Türkiye’de toplumsal yapı ve değişme alanında önemli çalışmaları gerçekleştirmiş modern Türk sosyolojisinin oluşumuna katkılarda bulunmuş bir sosyologdur.

9. Soru

Doktora tezinin konusu ve amacı nedir?

Cevap

Boran, Alba Edwards’ın sosyo-ekonomik statü gruplarını temel referans alarak, ABD’de 1910-1930 arası ücretli mesleklerde çalışan nüfusun, her bir on yılda, meslekler arasındaki akışkanlığını tespit etmeye çalışmıştır. Boran, meslek gruplarını sosyal tabakalar olarak ele alıp, bu toplumdaki tabakalar arası geçişliliğin nasıl olduğunu istatistiki veri ve grafikler ile ortaya koymuştur.

10. Soru

İbrahim Yasa’nın eserleri hangi başlıkta toplanabilir?

Cevap

İki ana başlıkta toplamak mümkündür: Toplumsal yapı ve değişme ve aile yapısı.

11. Soru

Boran, köylerin şehirleşmesini nasıl yorumlar?

Cevap

Boran köylerin şehirleşerek değişme sürecini dışla ilişkilere indirger. Köy kasabalaşarak şehirleşmektedir. Fakat kasabaların eski, tutucu, ‘müslüman kasaba’, yerli yanına doğru değişmektedir. Kasabalar ve şehirler eski ve yeni arasında bir ikilik yaşamaktadır. Boran, bir öngörüde bulunarak bu ikiliğin zaman içinde daha da keskinleşeceğini ifade etmektedir.

12. Soru

Behice Boran’ın akademik kariyeri nasıl sonlanır?

Cevap

Behice Boran ve üç arkadaşı 1948 yılında komünist oldukları gerekçesiyle DTCF ile ilişkileri kesilir.

13. Soru

Türk Sosyoloji Tarihi’nde, ilk Toplumsal Yapı ve Değişme çalışması kimin tarafından yapılmıştır?

Cevap

Türk Sosyoloji Tarihi’nde, Toplumsal Yapı ve Değişme çalışmaları Mehmet Ali Şevki Bey’in Kurna Köyü incelemeleri ile başlar.

14. Soru

İki ekol arasındaki en belirgin farklılıklar nelerdir?

Cevap

Ziya Gökalp, Durkheimcı sosyolojiyi yorumlayarak, sentezci ve milliyetçi bir formül önerirken Prens Sabahattin, toplumsal yapının pratikte dönüştürülmesi ile Türk toplumunun Batılılaşacağını savunur. İlki tamamen devletin ve vatandaşının siyasi kimliğinin yeniden tanımlanması ile çözümü bulurken, ikincisi Türk toplumunun yapısal dönüşümünden yana tavır koyar. Yani sadece siyasi kimlik düzleminde bir dönüşümün yeterli olmadığı savlanır. Bu farklılık daha sonra söz konusu ekollerin sosyoloji anlayışlarını ve metodolojilerini belirleyecektir.

15. Soru

Behice Boran’ın siyasi hayatı nasıl geçmiştir?

Cevap

Akademiden atılan Boran 1962’de TİP’e girer. 1965’te TİP Urfa milletvekili olur. 1980’ne kadar siyasi faaliyetleri nedeniyle dönem dönem tutuklanarak hapis hayatı yaşar. 1980’de yurt dışına çıkar, 1981’de yurda dön çağrısına uymadığı için vatandaşlıktan çıkarılır. 1987 yılında Brüksel’de vefat eder ve cenaze töreni eski milletvekili olduğu için TBMM’nde yapılarak Zincirlikuyu mezarlığına defnedilir.

16. Soru

İbrahim Yasa’nın çalışmalarını kaç ana başlıkta sınıflandırabiliriz?

Cevap

Eserlerini iki ana başlıkta toplamak mümkündür: “Toplumsal Yapı ve Değişme” ve “Aile Yapısı”

17. Soru

Behice Boran hangi ekolü temsilcisidir?

Cevap

Behice Boran, toplumsal kurumların işleyiş biçimini, bireylerin günlük pratiklerinden çıkarmaya yönelen ‘ilm-i içtima’ ekolünün 1940’lı yıllardaki temsilcisidir. Behice Boran, toplumsal kurumların işleyiş mekanizmalarının ancak günlük hayattan pozitivist metodoloji ile elde edilecek nicel veriler ile ortaya çıkarılabileceğini iddia eder.

18. Soru

Boranın meslekleri tanımlamasında Marx’ın fikirleriyle paralellikler nelerdir?

Cevap

Boran, meslekleri hem toplum organizmasını oluşturan fonksiyonel birlikler olarak hem de toplumsal tabakalaşmada bir sınıf olarak ele almaktadır. Bilindiği üzere Marks, sınıfı üretim araçlarının mülkiyeti itibariyle tanımlar. Boran, bu mülkiyet ilişkilerinin yerine zenginliğin ve üretimin kontrolü temelinde meslek gruplarını ele alır. Marks, üretim araçlarına sahip olanların daha üst bir sınıf oluşturduğundan bahsederken, Boran ise üretim ve dağıtım sürecinde kontrol sahibi olanları toplumsal hiyerarşinin başına koyar.

19. Soru

Dikine mürekkep aile nedir?

Cevap

Boran, anne-baba ve evli kardeşlerden oluşan aileleri dikine mürekkep aile olarak tanımlar.

20. Soru

Behice Boran hangi çalışmasıyla doktor unvanı alır?

Cevap

Doktora eğitimi için burs alarak gittiği Michigan Üniversitesi’nde (Bir Mesleki Hareketlilik Çalışması: 1910-1930 (arasında) Birleşik Devletlerde, Meslek Gruplarının Yaş Dağılımının Bir Analizi) adlı çalışma ile doktor unvanını alır.

21. Soru

İbrahim Yasa’ya göre, toplumsal sorunları anlayabilmek için ne gerekir?

Cevap

İleri toplumlarda uygulanan yöntemlerin toplumsal yapıya uygun olup olmadığı tartışılmalıdır.

22. Soru

Yanlama mürekkep aile nedir?

Cevap

Boran, evli kardeşlerden oluşan aileleri yanlama mürekkep aile olarak tanımlar.

23. Soru

Behice Boran temel sosyolojik eseri nedir?

Cevap

1941-1942 yılları arasında, öğrencisi Fatma Taşkıngöl Başaran ile birlikte Manisa’ya bağlı sekiz ova köyü (Adiloba, Tepecik, Sarıçam, Kepenekli, Yılmaz, Saruhanlı, Hacı Rahmanlı, Paşa) ve beş dağ köyü (Siyetli, Kuruköy, Dazyurt, Yayla, Kışla) üzerine yapılmış “Toplumsal Yapı Araştırmaları” kitabı Behice Boran’ın temel eseri sayılır.

24. Soru

Yasa 1968 yılında Hasanoğlan köyü çalışmasını tekrarladığında tespit ettiği değişiklikler nelerdir?

Cevap

Köyün nüfusu artmış ve bir kasaba topluluğu haline gelmiştir. Aile başkanlarının Ankara gidiş-geliş sıklıkları artmıştır. Şehre yerleşen ailelerin sayısı artmıştır. Evlenme adetleri ortadan kalkmamıştır. Akraba evliliği azalmıştır. İki çocuklu aile sayısı tüm aileler içinde dörtte birlik bir oranı teşkil etmektedir. Aile başkanları eskisinden daha fazla çocuklarının eğitimi ile meşguldür. Köyde çiftçi olanların sayısı düşmüş memur ve işçi olanların sayısı artmıştır. Sağlık- temizlik alışkanlıkları modernleşmiştir. Din konusu hariç köyde ciddi bir nüfus hareketliliği ve modernleşme, şehirleşme dikkat çekmektedir.

25. Soru

Doktora tezine göre meslek grupları arasında en kapalı gruplar hangileridir?

Cevap

Meslek grupları içinde en yaşlı ve dolayısı ile en kapalı meslek grupları, endüstriyel ve tarımsal sektörlerdeki mülk sahibi (hukuki), profesyoneller (yöneticiler), nitelikli işçiler, çiftlik sahibi ve kiracı gruptur. Bundan çıkan sonuç, ABD’de 1910-1930 periyodunda, üretim üzerinde kontrol sahibi olan üst sınıflarda sosyal hareketlilik daha az görülmektedir. Bu gruplar, sosyal hiyerarşinin altından gelecek olan dikey sosyal hareketliliğe karşı kapalıdır. Yani üst sınıflar hiyerarşik üstünlüklerini koruma eğilimindedirler.

26. Soru

Boran hangi dergilerin yayıncısı olmuştur?

Cevap

Boran, DTCF’den arkadaşları ile birlikte Yurt ve Dünya dergisini çıkarmış, bu dergide yayın müdürlüğü ve dergi sahibi olarak görev almıştır. 1943 yılında bu dergideki görevlerinden ayrılarak Adımlar dergisini kurmuştur.

27. Soru

Boran kurumları nasıl tanımlanır?

Cevap

Kurumlar, toplumun yapısını oluşturan fonksiyonel birimlerdir. Bu kurumlar insanlar arası yerleşmiş, tekrarlı ve devamlı ilişkiler şekli veya ilişkiler sistemidir. Boran’a göre kurumlar iki kısımdır; toplum-doğa ilişkilerinden kaynaklı insanlar arası ilişkiler sistemi ve doğrudan toplum-doğa ilişkilerinden doğmayan insanlar arası ilişkiler sistemi. Birincisi, insanın doğayı kendi ihtiyaçlarının tatmini için işletmesinden doğan insanlar arası ilişkilerdir. İkincisi ise bu ilişkilerden doğanlardır.

28. Soru

Tez çalışmasında tarım ve endüstri sektörlerinin yaş yapısı nasıl tespit edilmiştir?

Cevap

Tarımsal nüfus endüstriyel nüfusa oranla daha yaşlı çıkmıştır. Böylece Boran, tarımsal sektörde mesleki hareketliliğin daha az ve bu gruptaki mesleklerin daha kapalı olduğu sonucuna varır. Endüstriyel sektördeki yaş yapısı ise daha gençtir. Bu da bu sektördeki mesleklerde hareketliliğin olduğunun bir göstergesi olarak ele alınır. Tarımsal sektörden endüstriyel sektöre doğru bir akış tespit edilir.

29. Soru

Toplumsal Yapı Araştırmaları kitabında Behice Boran problemi ne olarak belirler?

Cevap

Bir topluluğun toplumsal yapısının farklılaştığı fonksiyonel kısımlar arasındaki, özellikle iki kısım (alt yapı ve üst yapı) arasındaki ilişkileri aydınlatmaktır.

30. Soru

1940’lı yılların popüler olan Kerime Nadir, Muazzez Tahsin Berkand ve Mebrure Sami gibi kadın romancılar, Boran tarafından nasıl eleştirilmişlerdir?

Cevap

Boran bu yazarları ‘şekerli şurup gibi bayıltıcı’ bir duygusallık içeren romanlarından ötürü eleştirmektedir. Okurları olan genç kızların da ruhsal gelişimi tamamlanmamış ve edebi terbiyelerinin eksik olduklarını, söyler. Boran, bu romanların toplumsal gerçekliğin sorunlarını yansıtmadığını ve köy ve şehirdeki kitlelere inemediğini belirtmektedir. Boran’ın bu eleştirilerinden anlaşılan, onun, Türk Edebiyatının ve sinemasının önemli bir yaklaşımı olan toplumsal gerçekçilik akımından yana tavır koyduğudur.

31. Soru

Karışık aile nedir?

Cevap

Boran, Tek çiftli ve diğer akrabaların karıştığı aileye ‘karışık aile’ demektedir.

32. Soru

Yasa’nın 1969 yılında çalışma yaptığı Sindel köyünün öne çıkan özelliği nedir?

Cevap

Sindel Köyü bir Batı Anadolu köyüdür. Sindel, Yörük göçebe halkın yerleştirilmesi ile oluşmuş bir köydür. Köyde hayvancılığa dayalı bir geçim ekonomisi söz konusudur.

33. Soru

Sindel köyü araştırması hangi temel araştırma soruları üzerinden yürütülmüştür?

Cevap

Çalışma üç temel araştırma sorusu çerçevesinde yürütülmüştü:
• Sindel Köyü’nün doğal çevresinin sosyal organizasyona etkisi nedir?
• Sindel Köyü’nün Bergama kasabası ile etkileşimi nasıldır?
• Sindel köyü ile civar köyler arasında benzerlik var mıdır?

34. Soru

Boran, toplumsal değişmeyi nasıl kavramlaştırır?

Cevap

Boran, toplumsal değişmeyi, Marksist bir şekilde, üretim araçlarının ve kullanılan enerji türünün değişmesi ile birlikte yaşanan evrensel bir toplum hadisesi olarak kavramlaştırır. Toplumlar, sanayileştikçe kapalılıklarını yitirmekte ve daha geniş bir bütüne ait iş bölümünün bir parçası olmaktadırlar. Üretim araçlarının birikerek değişmesi bağlamında da toplumsal değişmeyi bir evrimsel süreç olarak kavramlaştırmaktadır.

35. Soru

Köylünün dini inançları ne yönde değişmiştir?

Cevap

Köylünün dini inanç ve pratikleri konusunda ise Yasa’nın tespitine göre, tren yolunun gelmesi ile birlikte gittikçe azalan bir özene sahiptir. Köylü zor durumlarında Tanrı’ya sığınmaktadır. Kadınların dini inançları erkeklere oranla daha güçlüdür.

36. Soru

Yasa’nın temel hipotezi nedir?

Cevap

Yasa’ya göre, ulaşımın geliştiği yerler Türk devriminin etkisinin en fazla olduğu yerlerdir. Onun temel hipotezi: ulaşım ve sanayileşmenin geliştiği merkezlerin civarındaki köylerde sosyal ve ekonomik değişmeler, olduğudur. Tren yolunun geçmesi ile söz konusu köy kapalı köyden, açık köy haline geçmiştir.

37. Soru

Boran, kapitalizmin yayılmasını nasıl ele almaktadır?

Cevap

Boran, II. Dünya Savaşının toplumlar arası ilişkilerde kimin iktidar olacağını belirleyeceğini savunur. Ancak kim hakim olursa olsun bu süreç, bizim gibi, bağımlı ülkeler için bir fırsat olarak, değerlendirilmektedir. Bağımlı ülkeler, iktidar savaşı esnasında kendi kalkınmalarını tamamlayabilirler. Boran, Dünya Sistemi ölçeğinde kapitalizmin yayılmasını toplumsal değişme de bir amil olarak ele almaktadır.

38. Soru

İbrahim Yasa’nın, Türkiye’nin toplumsal yapısı ve değişme konusundaki en önemli çalışması olan kitabı hangisidir?

Cevap

1970 yılında yayınlanan “Türkiye’nin Toplumsal Yapısı ve Temel Sorunları” isimli kitap alanında kapsamlı ve önemli tespitleri barındırır. Bu eserinde Yasa, nicel bir araştırma yapmamış ancak akademik hayatı içinde gerçekleştirdiği araştırmaların sonuçlarına ve diğer toplumsal yapı çalışmalarına dayanarak Türk toplumsal yapısı hakkında önemli değerlendirme ve tespitlerde bulunmaktadır.

39. Soru

Boran’a göre toplumlar arası ilişkinin araçları nelerdir?

Cevap

Toplumlar bir bütünün parçalarıdır, iç ve dış değişimler birbirlerini ideolojik olarak etkilemektedirler fikri savunan Boran, toplumlar arası ilişkinin araçlarının ekonomik süreçler, ulaşım ve iletişim olduğunu öne sürer.

40. Soru

İbrahim Yasa, akademik kariyerini hangi okullarda yapmıştır?

Cevap

İstanbul Üniversitesi Felsefe şubesine 1933’de kayıt yaptıran Yasa, 1934’de Sosyoloji eğitimi için ABD’ye gider, köy sosyolojisi alanında uzmanlaşır. 1940 yılında doktorasını verir ve 1942’de ülkeye döner. 1953 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde Sosyal Siyaset kürsüsünü kurar. Yasa, 1982-1986 yıllarında ODTÜ sosyoloji bölümünde hocalığa devam etmiştir.

41. Soru

Yasa köye tren yolunun gelmesinden itibaren geçen 30 yıllık süreçte toplumsal değişmeleri nasıl özetler?

Cevap

Tren yolu ile yeni ve modern meslekler köye girmiştir. Köy halkı gündelik ve sosyal davranışları konusunda modernleşmiştir. Köylüler arasında bireyselleşme artmıştır. Sosyal dayanışma zayıflamıştır. Ev dekorasyonları şehirleşmiştir. Mahalle mektebinin yerini ilkokul almıştır. Köyde haberleşme ağı modernleşmiştir. Ticari usul trampadan para ekonomisine geçmiştir. Medeni kanun köyde resmî nikâhın ve veraset kanunun uygulanmasını sağlamıştır.

42. Soru

Behice Boran, Türk sosyolojisi içinde iki temel ekolden hangisine dahildir ve neyi iddia eder?

Cevap

İlm-i içtima ekolüne dahil olan Behice Boran, toplumsal kurumların işleyiş mekanizmalarının ancak günlük hayattan pozitivist metodoloji ile elde edilecek nicel veriler ile ortaya çıkarılabilineceğini iddia eder.

43. Soru

Hasanoğlan köyü araştırmasında ele alınan konular nelerdir?

Cevap

Araştırma kapsamında ele alınan konular şunlardır: Köyün doğal çevresi, köyün sosyal yapısı, köyün üretim biçimi, köyün kültürel durumu, sosyo-ekonomik faaliyetlerde değişme ve gelişmeler.

44. Soru

Yasa, Türk toplumundaki aile yapılarını kaç başlıkta inceler?

Cevap

Yasa, Türk toplumunda görülen aile yapısına ilişkin türleri dörde ayırmaktadır: göçebe ailesi, köy ailesi, kent-kasaba ailesi, gecekondu ailesi ve taygeldi ailesi.

45. Soru

Boran, sanatı ve edebiyatı nasıl ele almıştır?

Cevap

Boran’ın sanatı ve edebiyatı ele alışı, Marksist sosyoloji itibariyledir. Fakat öncelikle sanat eserini ve sanatçıyı toplumsal bir ürün ve birey olarak ele almaktadır.

46. Soru

İbrahim Yasa’nın çalışmalarının öne çıkan özellikleri nelerdir?

Cevap

Yasa çalışmalarında nicel tekniklere önem vermekle beraber bu sonuçlardan nitel ve kültürel sonuçlar da çıkarabilmiştir. Bu özellik onun sosyolojisinin en temel niteliğidir. Asla nicel-sayısal veri ile yetinmemiştir. Toplumsal yapının kurumsal işleyişini gündelik hayata dair pratikleri sayısallaştırırken toplumsal yapının bir de değerler ve kültür yanının olduğunun farkındadır.

47. Soru

Yasa, toplumsal tabakayı nasıl tanımlar?

Cevap

Toplumsal tabaka, bir toplumun iş bölümün sonucu ortaya çıkan gruplaşmalardır. Buna göre tabakalaşma meslekleşme ile bağlantılıdır.

48. Soru

Hasanoğlan köyünün tarımsal üretimi konusundaki bulgular nelerdir?

Cevap

Köyde arazi boldur ancak köyde kiralama ve ortakçılık usulü ile tarımsal üretim yapılmaktadır. Köyde tarımsal üretim araçları oldukça ilkeldir. Topraksız köylüler köye sonradan yerleşenlerdir. Yeni iş imkânlarının açılması tarımsal üretimi olumsuz etkilemiştir. Öyle ki, 1944 yılında köylü yiyeceklerini dışardan edinmek zorunda kalmıştır. Köyde gittikçe sosyal dayanışma da zayıflamaktadır.

49. Soru

Yasa, Türk toplumsal yapısının özelliklerini nasıl değerlendirir?

Cevap

Yasa, toplumsal yapının özelliklerini şu şekilde saymaktadır: otoriteye ve birincil gruplara bağlılık, toprağa bağlılık, sihirsel ve dinsel inançlara bağlılık. Bu özelliklerin inşa ettiği kişiliklerin özellikleri ise; içe dönüklük, kuşkuculuk ve güvensizlik, bencilliktir.

50. Soru

Etnik yapı, İbrahim Yasa tarafından nasıl açıklanır?

Cevap

Yasa’ya göre etnik yapı; bir topluluğun ırk, dil, din, kültür unsurlarının karşılıklı etkileşimi ile ortaya çıkan bir kavramdır. Etnik birlik ise, toplumsal ve kültürel bir homojenitedir. Ancak Yasa’ya göre böylesi bir birlik sadece hayalidir. Bununla birlikte aynı dili konuşan, aynı dine bağlı, aynı gelenek ve göreneklere saygı duyan toplumları etnik birlikler olarak tanımlayabiliriz.

51. Soru

Yasa, Sindel köyünün toplumsal ve ekonomik yapısını nasıl ortaya koymuştur?

Cevap

Yasa’ya göre, bir köyün toplumsal ve ekonomik yapısını ortaya çıkarmak için ilk önce iş-güç tarzı ile ekolojiye bakılmalıdır. Sindel Köyü’nün temel iş-gücü tarımsaldır. Toprağın yüzde sekseni işleyen köylüye aittir. Sindel Köyü’nün önceki iş-gücü ise çobanlıktır. Araştırmanın temel hipotezi, köyün iş-gücünün değişimi ile toplumsal değişimin meydana geldiğidir. Köylülerin başlangıçtan beri üç aşamalı bir iş-güç değişimi olmuştur: çobanlık, devecilik ve ortakçılık.

52. Soru

Hasanoğlan köyü çalışmasının hedefi nedir?

Cevap

Yasa, Hasanoğlan Köyü’ne tren istasyonu yapılan 1915’den itibaren çalışmanın yapıldığı 1944 yılına kadar geçen yaklaşık 30 yıl sürecinde topluluğun değişim seyrini tespit etmeyi hedefler.

53. Soru

Behice Boran’a göre toplum nedir?

Cevap

Farklılaşmış birbirine bağlı birimlerin meydana getirdiği bir bütündür. Toplum, bir kurumlar topluluğudur.

54. Soru

İbrahim Yasa gecekondu ailesinin doğuşunu hangi nedenlere bağlar?

Cevap

Yasa, gecekondu ailesinin doğuşunu, oluşumunu, gelişimini ele aldığı 1966 tarihli çalışmasında, Türkiye’de gecekondulaşmanın altında yatan nedenin köyden şehre göç olduğunu ifade eder ve göçün nüfus ve ekonomik nedenlerini irdeler. Buna göre, eşitsiz toprak dağılımı ve işsizlik, artan nüfusu besleyemeyen küçük toprak dağılımı, tarımda makineleşme göçe ve dolayısı ile gecekondulaşmaya neden olmaktadır. Tüm bu etkenler ülkemizde 1945 sonrası iç göçün artışına neden olmuştur.

55. Soru

Yurt dışından dönen işçiler, çocuklarının hangi meslek grubuna dahil olmasını isterler?

Cevap

Yasa’nın 1979 yılında Almanya’dan yurda dönen işçi aileleri üzerine yaptığı araştırmaya göre kesin dönüş yapan işçi aileleri artık çocuklarının memur değil serbest girişimci olmalarını arzu etmektedirler.

56. Soru

Sindel köyü araştırmasının temel amacı nedir?

Cevap

Yasa, göçebe aşiretten yerleşik hayata geçme sürecinde yaşanan toplumsal değişmeleri tespit etmek üzere araştırmasını gerçekleştirmiştir.

57. Soru

Behice Boran’ın ontolojik yaklaşımı nedir?

Cevap

Genel olarak holistiktir. Ancak bu holistik yaklaşımın içinde tek boyutlu değildir. Sosyal olgu ve kurumları analiz ederken marksist ve işlevselci sosyoloji kuramlarını birlikte kullanmaktadır.

58. Soru

Gecekondu aileleri çocuklarının hangi meslek kolunda olmalarını isterler?

Cevap

Gecekondu ailelerinde çocuklarının ilerideki mesleklerinin memur olmasını isterler. Yasa, bunun nedenini Osmanlıdan beri toplumun yöneten ve yönetilen olarak ayrılmasından kaynaklanmakta olan efendilik kompleksine bağlar.

60. Soru

Boran, edebiyat ve sanat sosyolojisine dair ilk yazılarını nerede yayınlamıştır?

Cevap

Sahibi ve yayın müdürü olduğu, DTCF’den arkadaşları ile birlikte çıkardığı Yurt ve Dünya dergisinde yayınlamıştır.

61. Soru

Yasa, toplumsal sınıfı nasıl tanımlar?

Cevap

Toplumsal sınıf, bir toplumun farklı kriterlere göre ayrımlaşması ile oluşan gruptur ki bu kriterlerin en önemlisi ekonomik düzeydir.

62. Soru

İbrahim Yasa’nın göre, Türkiye’ye dair görüşleri nedir?

Cevap

Türkiye az gelişmiş bir Doğu ülkesidir. Kırsal alanlar dâhil ülkede kanaatkâr bir dünya görüşünden vazgeçilmektedir. Kentlerde ise yeni kuşakların huzursuzlukları dikkat çekmektedir. Ekonomik sömürü düzeni devam ettiği için demokratik bir rejim de kurulamamaktadır. Türkiye henüz mayası tutmamış ve yolunu arayan bir ülke konumundadır

63. Soru

Behice Boran, burslu olarak gittiği Michigan Üniversitesi’nde yaptığı doktora tezi ne ile ilgilidir?

Cevap

Mesleki hareketlilik ile ilgilidir.

64. Soru

Boran’ın sanatı ve edebiyatı nasıl ele alır?

Cevap

Marksist sosyoloji itibariyledir. Fakat öncelikle sanat eserini ve sanatçıyı toplumsal bir ürün ve birey olarak ele almaktadır.

65. Soru

Türk sosyolojisinde kuramsal olarak marksist ve işlevselci sosyolojik yaklaşımlar nasıl başlamıştı

Cevap

Pozitivist metodoloji ve nicel tekniklerle mikro alan çalışmaları köy monografileri ile başlamıştır. 

66. Soru

Yasa, Türk toplumunun siyasi rejimle ilişkisini nasıl konumlandırır?

Cevap

Türk toplumu üzerinde merkeziyetçi mutlak monarşinin etkisi halen devam etmektedir. Bu hal halk içinde “adam sendecilik” davranışına yol açmaktadır. Reformlara yukarıdan aşağı uygulandığı için halk etken olamamıştır. Ancak demokrasiye geçilme ile halk içinde siyasal katılım istemi artmıştır.

67. Soru

Behice Boran’ın temel sosyolojik eseri nedir?

Cevap

‘Toplumsal Yapı Araştırmaları’dır

68. Soru

Köyün doğal çevresi ile ilişkileri konusunda Yasa’nın tespitleri nedir? 

Cevap

Köyde köy enstitüsünün yapımı ile birlikte çevresel değişimlerin olduğunu bildirmektedir. Yasa’nın tespitlerine göre, köyün sosyo-ekonomik yapısına en fazla etki eden tren yolunun köyden geçmesi ile köyün dış temasının artmasıdır.

69. Soru

Yasa’ya göre şehre göçen aileler hangi aşamaları takip eder?

Cevap

Köy ailesi şehre göçerken üç aşamadan geçer; şehrin yaşam koşullarını araştırma, iş bulma ve ailenin getirilmesi son olarak bir gecekonduya sahip olma.

70. Soru

Behice Boran’ın topluluk içinde iktidar için rekabet eden grupların varlığını ifade etmesi neyi göstermektedir?

Cevap

Onun toplum anlayışının uyumcu değil çatışmacı olduğunu göstermektedir.

71. Soru

Behice Boran doktora eğitimini hangi üniversitede tamamlamıştır?

Cevap

Michigan Üniversitesi’nde

72. Soru

Behice Boran’ın evrim konusunda Marks ile ayrıldığı nokta nedir?

Cevap

Evrimsel erekselciliği reddetmesidir. Ona göre, evrimin seyri ve hızı değişebilir. 

73. Soru

Boran köylerin feodalitenin baskısında kurtulma sürecini hangi olay ile başlatır?

Cevap

I.Dünya savaşı ile, ve yeni düzenin kurulmasını yine bir siyasi olay olan Cumhuriyet ile başlatır.

74. Soru

Boran’ın 1940’lı yılların popüler kadın romancıları olan Kerime Nadir, Muazzez Tahsin Berkand ve Mebrure Sami’ye dair düşünceleri nelerdir?

Cevap

Onları ‘şekerli şurup gibi bayıltıcı’ bir duygusallık içeren romanlarından ötürü eleştirmektedir. Boran, bu eserlerde, toplumsal çevre tahlilini aramanın beyhude olduğunu söyleyerek, bu romanların toplumsal gerçeklikten uzak olduklarını vurgulamaktadır.

75. Soru

Yasa, Türkiye’nin temel sorunlarının kaynağının hangi sorun olduğunu öne sürer?

Cevap

Türkiye’nin temel sorunlarının altında hızlı nüfus artışı vardır. Nüfusun genel ve etnik yapısı nüfusu incelerken üzerinde durulması gereken konulardır.

76. Soru

Yasa, evrensel olarak herhangi bir toplumu belirleyen evrensel kültür unsurlarını nasıl sıralamıştır?

Cevap

Yasa’ya göre kültürel ögeler toplumun yapısını belirler. İlkel toplumlarda yerel değerler çağdaş toplumlarda evrensel değerler kültürü belirlemektedir. Evrensel olarak herhangi bir toplumu belirleyen evrensel kültür unsurları şunlardır: aile ve akrabalık, dil, tarih ve gelenekler, din, eğitim ve siyasal örgüt. İlkel toplumlarda toplumsal yapıyı belirleyen unsur aile ve akrabalıktır. Kültürün sürekliliğini ise dil sağlamaktadır.

77. Soru

Behice Boran’ın Adımlar, Yurt ve Dünya dergi yazılarının ağırlıklı konusu nedir?

Cevap

Toplumsal değişme bağlamında şehirleşme ve sorunları ile birlikte köy kalkınmasıdır.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!