Türk Düşünce Tarihi Dersi 7. Ünite Sorularla Öğrenelim

09.08.2022
11
A+
A-

Erken Cumhuriyet Dönemi Düşüncesinde Ana Eğilimler, Temel Akımlar Ve Portreler

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Türk Düşünce Tarihi Dersi 7. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Erken Cumhuriyet Dönemi Düşüncesinde Ana Eğilimler, Temel Akımlar Ve Portreler

1. Soru

Hurufilikten selefi tutuma, kelamcı yaklaşımdan tasavvufi hayata kadar farklı yaklaşımlar neden genel çerçeve içinde konumlandırılmaktadır?

Cevap

Osmanlının yükseliş ve duraklama dönemlerinde nihilistik, ateistik, materyalist yaklaşımlar gibi genel çerçeveyi yerinden edecek faaliyetler pek dikkat çekmemektedir. Bu nedenle, Hurufilikten selefi tutuma, kelamcı yaklaşımdan tasavvufi hayata değin farklı yaklaşımlar yalnızca genel çerçeve içinde konumlandırılan hususlardır.


2. Soru

İslâm’daki tek Tanrı inancı ile mantık arasındaki ilişki nasıl açıklanabilir?

Cevap

İslâm’daki tek Tanrı inancı en büyük desteğini âlemin düzenliliği fikrinden aldığı için, bu düzenliliğin tecellisini en fazla yakalama imkânını veren disiplin mantıktır.


3. Soru

Neden mantık, estetik imar çabasının zorunlu bir unsurudur?

Cevap

Çünkü mantık, kurulacak sistemin iç ahengini oluşturma tarzıdır. Bu nedenle mantık, estetik imar çabasının zorunlu bir unsurunu oluşturmaktadır.


4. Soru

Osmanlı dönemindeki şartlarla günümüz şartlarının farklılaşmasının neden olabildiği düşünme hatasına ne ad verilmektedir?

Cevap

Osmanlı dönemindeki şartlarla günümüz şartlarının oldukça farklılaşması anakronizm denilen bir düşünme hatasına yol açabilmektedir.


5. Soru

Osmanlı düşünürleri için felsefe, kelam, fıkıh, hat, musiki, şiir ve mimari gibi alanlarda önemli olan nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için felsefe, kelam, fıkıh, hat, musiki, şiir ve mimari gibi alanlarda önemli olan tek tek nesnelerin (sentezde yer alan unsurların) kendileri değil, aralarındaki soyut ilişkidir.


6. Soru

Yükseliş ve çöküş dönemindeki sorular nelerdir?

Cevap

Yükseliş döneminde sorular daha ziyade ‘hangi unsurların estetik imar faaliyetinin bir parçası olacağına dair iken, çöküş döneminde sorular ‘hangi zeminde’ siyaset, ekonomi, sanat, felsefe, bilim gibi faaliyetlerin gerçekleştirileceği şeklindedir.


7. Soru

Anakronizm nasıl ortaya çıkmaktadır?

Cevap

Anakronizm, daha çok günümüz için geçerli olan bir takım kavram ya da anlayışları, bu kavram ya da anlayışların söz konusu olmadığı zaman dilimlerinde aramakla ortaya çıkar.


8. Soru

Osmanlı toplumunun yükseliş ve duraklama dönemlerindeki genel karakterine bakıldığında felsefi düşünme tarzının ve felsefi eserlerin nasıl algılandığı söylenebilir?

Cevap

Osmanlı toplumunun yükseliş ve duraklama şeklinde anılan dönemlerindeki genel karakterine bakıldığında felsefi düşünme tarzının ve felsefi eserlerin felsefi bir sorun olarak algılanmadığı fark edilebilir. Dini düşünce, Osmanlı pratik hayatının en genel çerçevesini oluşturduğu için, felsefe ancak bu genel çerçeve içinde konumlandırılarak anlamlandırılan bir husustur. Böylece o, Osmanlı toplumunun genel dünya görüşünü belirleyen, dünya görüşünün çerçevesini ya da sınırlarını oluşturan bir anlam dünyası değildir.


9. Soru

Osmanlı yönetimi, askeri, ilmi, teknik anlamda Avrupa’daki gelişmeleri ve kendi sıkıntısını ciddi biçimde fark etmeye başladığında ne yapmıştır?

Cevap

Osmanlı yönetimi bunları fark ettiğinde Avrupa’ya elçiler göndermiş ve oradaki gelişmelerden kendilerinin haberdar edilmesini istemiştir.


10. Soru

Osmanlıların fizik ve metafizik araştırmalarına neden hikmet adını vermişlerdir?

Cevap

Beşeri alanda oluşturulması gereken düzen (sentez)’in temel ideası, fikri, orijinali zaten Allah tarafından kâinatta (asıl) yaratılmıştır. Bu durum Osmanlıların fizik ve metafizik araştırmalarına neden hikmet adını verdiklerini de gösterir. Hikmet, Allah’ın düzenine uyum sağlayarak beşeri alanı düzenleyebilmektir.


11. Soru

Osmanlı düşüncesinde mantığın yerini anlayabilmek için hangi unsurları göz önünde bulundurmak gerekmektedir?

Cevap

Osmanlı düşüncesinde mantığın yerini görebilmek için sadece medreselerde okutulan mantık eserlerine bakmak yeterli değildir. Belki mantığın daha fazla önem arz ettiği yerler -siyasi ve ekonomik alanların yanı sıra- felsefe, kelam, edebiyat (özellikle şiir, aruz vezni), hat sanatı, tezhip ve mimaridir. Bu alanlarda mantığın kullanım tarzlarına dikkat edildiğinde onun basitçe bir alet ilmi olarak görülmediği fark edilebilir.


12. Soru

Anakronizmden kurtulmak için Osmanlılardaki felsefi düşünceyi yalnızca kendi şartları içinde algılamaya çalışmak neye yol açmaktadır?

Cevap

Anakronizmden kurtulmak için Osmanlılardaki felsefi düşünceyi yalnızca kendi şartları içinde algılamaya çalışmak tarihselcilik adı verilen bir yöntem sıkıntısına yol açmaktadır.


13. Soru

Alfred N. Whitehead’ın bütün Batı düşünce tarihini ‘Platon (Eflatun)’a düşülen notlar’ şeklinde görmesi neden önem arz edebilir?

Cevap

Whitehead bu sözüyle iki hususa aynı anda işaret ediyor görünmektedir. Birincisi, Platon, Batı düşünce tarihinde oluşturulan felsefe gelenekleri içinde sürekli yeniden konumlandırılan bir büyük düşünürdür. İkincisi, bu geleneklerin hepsi bir şekilde Platon tarafından oluşturulan genel felsefi düşüncenin sınırları içinde kalmaktadırlar. Bu açıdan bakıldığında farklı felsefe gelenekleri aslında Platoncu felsefenin sınırları içinde konumlandırılması gereken ve böylece Platoncu felsefeyi şerh eden, açıklayan, yorumlayan geleneklerdir.


14. Soru

Osmanlı düşünürü sıfatını hak edenler fikirleri nasıl ortaya çıkarmaktadır?

Cevap

Osmanlı düşünürü sıfatını hak eden felsefeci, mutasavvıf, kelamcı, fıkıhçı gibi bilginlerin genel tutumu mevcut bir genel dünya algısı ya da çerçevesi içinde sentezleme yoluyla fikir üretmektir.


15. Soru

Osmanlı düşünürleri dünyayı estetik olarak kaça ayırmışlardır?

Cevap

Osmanlı düşünürleri dünyayı estetik olarak iç ve dış şeklinde ikiye ayırmışlardır.


16. Soru

Osmanlı düşünürlerinin mimar anlayışının en önemli kaygısı nedir?

Cevap

Bu anlayışın en önemli kaygısı ‘estetik’tir.


17. Soru

Mantığın, Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri olmasının nedeni nedir?

Cevap

Son dönemler dışında Osmanlı düşünürleri için mekân sorunu olmadığından mekânı sabit olarak algıladıklarından geriye kalan sorun bu mekânlar içinde farklı unsurların bir araya getirilerek yeni biçimlere kavuşturulması yani sentezlenmesidir. Bu sentezleme işlemi kural ya da ilkelerini mantıktan alır. Bu nedenle Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri mantıktır.


18. Soru

Osmanlı düşünürlerinin dış dünyadan ve özellikle Avrupa’daki gelişmelerden zamanında yeterince haberdar olamama nedenleri nedir?

Cevap

Dünyanın iç-dış mantığıyla estetik açıdan ikiye ayrılması kendi içine kapanmayı da beraberinde getirdiği için Osmanlı düşünürlerinin, duraklama döneminin sıkıntılarını fark edinceye değin, dış dünyadan ve özellikle Avrupa’daki gelişmelerden zamanında yeterince haberdar olamadıkları anlaşılmaktadır.


19. Soru

Şerh ve haşiye geleneği nedir?

Cevap

Şerh ve haşiye geleneği, basitçe bazı metinlerin kısmen yorumlanarak ve açıklayıcı notlar eklenerek yeniden bilimsel tedavüle (dolaşıma) sokulması değildir. O daha ziyade mevcut bir genel dünya görüşü içinde metinlerin ve metinlerde ele alınan konuların yeniden konumlandırılması olayıdır.


20. Soru

Estetik imar bilincinin temel hedefi nedir?

Cevap

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur dini bir dünya görüşü olduğundan, Allah’ın kâinatta kurmakta olduğu düzenin bir tür yansıması, izdüşümü ya da benzerini üretmek temel hedeftir.


21. Soru

Osmanlı düşünürleri zihnin, ruhun, inancın, sözün, kulağın, eylemlerin, toplumun ve maddi yapıların estetik ahengine nasıl yaklaşmaktadırlar?

Cevap

Osmanlı düşünürlerinin zihnin estetik ahengi için felsefeye, ruhun estetik ahengi için tasavvufa, inancın estetik ahengi için kelama, sözün estetik ahengi için şiire, kulağın estetik ahengi için musikiye, eylemlerin estetik ahengi için ahlaka, toplumun estetik ahengi için siyaset, ekonomi ve hukuka, maddi yapıların estetik ahengi için mimariye aynı mantık kuralları ile yaklaşmaktadırlar.


22. Soru

Tehafüt geleneğini sürdüren düşünürlerin ortak yönlerinden biri nedir?

Cevap

Tehafüt geleneğini sürdüren düşünürlerin ortak yönlerinden biri, görebildiği kadarıyla, diğer düşünürlerden farklı olarak tasavvuf geleneği ile ilgilenmemiş olmalarıdır.


23. Soru

Osmanlı düşünürlerinin çoğunluğu için düşüncenin kendisine dayanacağı zemin ya da mekân sorunu yoktur. İfadesinde yer alan mekân kavramı ile ifade edilmek istenen nedir?

Cevap

Burada kullanılan mekân kavramı; hem coğrafi anlamda imparatorluk sınırları içinde kalan fiziksel mekânları hem de siyasi, bilimsel, ekonomik, sosyal, sanatsal ve metafiziksel mekânları kapsamaktadır.


24. Soru

Estetik yapılar kendi dışını neden kaos olarak görmektedir?

Cevap

Estetik yapılar kendi içlerinde mükemmellik idealine göre kurgulanan (sentez işlemine dayalı) yapılar olduğundan kendi dışını bir anlamda kaos (karışıklık) olarak görür.


25. Soru

Tek tek unsurlar arasında kurulan soyut ilişkilerin kavranması neyi gerektirmektedir?

Cevap

Tek tek unsurlar arasında kurulan soyut ilişkilerin kavranması kaçınılmaz olarak ayrıntılı bir kavram dünyasına sahip olmayı gerektirmektedir.


26. Soru

Osmanlı düşüncesinde tüm estetik yapıların genel sorunu nedir?

Cevap

Osmanlı düşüncesinin genel olarak bir estetik imar kaygısıyla hareket etmesi, tüm estetik yapıların genel sorununa maruz kalmasına da yol açmıştır: Kendi içine kapalılık.


27. Soru

Neden son dönem düşünürleri arasında dini inanç yerine tabiatçılığı ya da materyalizmi savunanlar bu felsefeleri bir din gibi algılamışlardır?

Cevap

Materyalizm, evrimcilik, feminizm, ruhçuluk gibi felsefi akımlar bir felsefi araştırma veya anlamlandırma çabasının ötesinde kurtuluş teolojisi olarak değer üstlenirler. Bu yüzden son dönem düşünürleri arasında dini inanç yerine tabiatçılığı ya da materyalizmi savunanlar yani zemini madde ya da tabiat olarak kabul edenler bir bakıma bu felsefelerin kendilerini bir din gibi algılamış görünmektedirler.


28. Soru

Mantık nedir?

Cevap

Mantık, her şeyden önce Allah’ın varlıkları yaratma tarzının yani âlemdeki düzenliliğin açığa çıkma tarzıdır.


29. Soru

Estetik yapılar nasıl yapılardır?

Cevap

Estetik yapılar, iç ahenge önem veren, kendi içinde tutarlı olan, kısacası kendi içine kapalı anlam dünyalarına sahip yapılardır.


30. Soru

Osmanlı düşünürleri için mantık nasıl bir disiplindir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için mantık, genel çerçeve ya da mekân içinde oluşturulacak sentez faaliyetinin kurallarını veren bir disiplindir.


31. Soru

Bilincin kendi içinde bölünmesi sorunu nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürlerinin kısmen eğitim, bilim, askerlik, hukuk gibi alanlarda yenilik arayışları içine girdikleri ve kendi dünyalarını eski ve yeni şeklinde iki farklı açıdan algılamaya başladıkları görülmüştür. Bu duruma bilincin kendi içinde bölünmesi sorunu adı verilmektedir.


32. Soru

İç ve dış kavramlarının anlam sınırlarının iyice dönüştürülmesinde etkili olan unsurlar nelerdir?

Cevap

Özellikle Viyana bozgunu sonrasında Osmanlı Devletinde askeri ve siyasi anlamda ortaya çıkan başarısızlıklar ve toprak kayıpları iç ve dış kavramlarının anlam sınırlarını iyice dönüştürmüştür.


33. Soru

Estetik yapılar nasıldır?

Cevap

Estetik yapılar, iç ahenge önem veren, kendi içinde tutarlı olan, kısacası kendi içine kapalı anlam dünyalarına sahip yapılardır. Estetik yapılar kendi içlerinde mükemmellik idealine göre kurgulanan (sentez işlemine dayalı) yapılar olduğundan kendi dışını bir anlamda kaos (karışıklık) olarak görür.


34. Soru

Osmanlı düşüncesi nasıl bir yapıya sahiptir?

Cevap

Osmanlı düşüncesi ‘teşhir’ ya da ‘kendini gösterme’ anlayışından farklı olarak, muhatabın ayrıntılı bir kavram dünyasına sahip olmasını, soyutlama faaliyeti içine girerek tek tek unsurlar arasındaki soyut ilişkileri fark etmesini gerektiren bir yapıya sahiptir.


35. Soru

Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında ‘estetik imar bilinci’ noktasında neden çok fark yoktur?

Cevap

Bir celi sülüs yazının istifinde (kompozisyonunda) gözetilen iç ahenk ya da mantık ile aruz vezninde yazılan bir şiirin iç ahengi, bir Selatin (Sultanların yaptırdıkları) camiinde gözetilen ayrıntıların arasındaki iç ahenk ile bir Kâr-ı Neva (uzun usullerle bestelenen musiki eserleri)’daki iç ahenk sabit bir mekân algısını (genel çerçeveyi) baştan kabullenir. Bunların hepsi sabit mekân ya da genel çerçeve içinde oluşturulmaya çalışılan sentez faaliyetinin aynı mantığı izlediklerini gösterir. Bu nedenle Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında ‘estetik imar bilinci’ noktasında pek farklılık yoktur.


36. Soru

Kayserili Davud’un başarısı nedir?

Cevap

Onun bir düşünür olarak başarısı bu farklı alanları özellikle İbn Arabi’nin vahdet-i vücud’çu (Varlığın Birliği) öğretisi doğrultusunda felsefi kavramlarla yorumlayarak sentezlemesi yani kelam, tasavvuf ve felsefeyi ortak bir dil içinde buluşturmasıdır.


37. Soru

Duraklama dönemi felsefi açıdan nasıl açıklanabilir?

Cevap

Bu dönem felsefi açıdan; ‘Ben’in ‘Sen’ veya ‘Başkası’ aracılığıyla kendisini yeniden fark etmeye başlaması dönemidir.


38. Soru

Bilinç durumu ile estetik imar bilinci arasındaki fark nedir?

Cevap

Estetik imar bilinci, biraz da klasik hiyerarşik varlık ve kâinat anlayışının etkisinde farklı unsurları kendi aralarında dikey (hiyerarşik) olarak organize ederken, bölünmüş bilinç farklı unsurları eski ve yeni şeklinde tarihsel (yatay) olarak organize etmeye başlamıştır.


39. Soru

Hikmetin soyutlayıcı olma nedeni nedir?

Cevap

Hikmetin açığa çıkarılma tarzı temelde mantığa dayandığı için soyutlayıcıdır.


40. Soru

İlmi gelişmeler anlaşıldığında, en fazla dikkat çeken husus ne olmuştur?

Cevap

İlmi gelişmeler anlaşıldıkça, en fazla dikkat çeken husus, Batıda bilginin kendi muhtevasından ötürü anlam kazanması olmuştur.


41. Soru

Yükseliş döneminin genel karakteristiği olan estetik imar kaygısı duraklama döneminde yerini neye bırakmıştır?

Cevap

Yükseliş döneminin genel karakteristiği olan estetik imar kaygısı duraklama döneminde yerini iç ve dış arasındaki genel kabullerin sarsıntısına yani kendi kendine yetmezlik kaygısına bırakmaya başlamıştır.


42. Soru

Tüm estetik yapıların genel sorunu nedir?

Cevap

Tüm estetik yapıların genel sorunu kendi içine kapalılıktır.


43. Soru

‘Sabit mekân’ algısı neden büyük oranda ortadan kaldırılmıştır?

Cevap

İmparatorluğun eğitimden ekonomiye, siyasetten bilime, askeri güçten toprak bütünlüğüne değin çok farklı alanlarda sürekli kayıplara ve güçsüzlüğe maruz kalması, yükseliş dönemine hâkim olan ‘sabit mekân’ algısını büyük oranda ortadan kaldırmıştır.


44. Soru

Sabit mekân algısının ortadan kalkmasıyla Osmanlı düşünürleri hangi sorunla karşılaşmışlardır?

Cevap

Sabit mekan algısının ortadan kalkmasıyla Osmanlı düşünürleri kaçınılmaz olarak belki ilk kez mekan(sızlık), zemin(sizlik) yani kaos sorunuyla yüzleşmişlerdir.


45. Soru

İbrahim Müteferrika kimdir?

Cevap

İbrahim Müteferrika aslen Avrupalıdır ve çok sayıda Batı ve Doğu dilini bilen bir mühtedidir. Kendisi bir papazın oğlu iken daha sonra mühtedi olduğundan, Hıristiyanlık ve İslâm’ı karşılaştırabilecek biridir ve bu bağlamda özellikle dinler tarihi alanında değer taşıyan ve İslâm’ın üstünlüğünü savunan Risale-i İslâmiye bir eseri vardır.


46. Soru

Osmanlı düşünürlerinin iç ve dış estetik ayrımı neyi ifade etmektedir?

Cevap

Burada iç, estetik imar faaliyetinin gerçekleştiği mekânları ve dış ise bu imar alanının dışında kalan dünyayı göstermektedir.


47. Soru

Sabit mekan algısının ortadan kalkmasıyla hangi sorun ortaya çıktı?

Cevap

Sabit mekan algısının ortadan kalkmasıyla Osmanlı düşünürleri kaçınılmaz olarak belki ilk kez mekan(sızlık), zemin(sizlik) yani kaos sorunuyla yüzleştiler.


48. Soru

Osmanlı düşünce tarihinde felsefenin çerçeve veya dünya görüşü haline gelmesinin nedeni nedir?

Cevap

Özellikle Batı’da üretilen felsefi eserlerin son dönem Osmanlı düşünürleri için çok önem arz etmesi, hızlı bir çeviri faaliyetinin gerçekleştirilmesi, hararetli felsefi tartışmaların yapılması, ateizmden materyalizme, pozitivizmden ruhçuluğa birbirine çok zıt felsefi akımların aynı anda Osmanlı sınırları içinde taraftar bulması genel kaos-kozmos sorunuyla yakından ilgilidir. Felsefe, artık kaybolmakta olan zeminin yerine yeni ve sağlam bir zemin arayışı için hayati önem arz etmeye başlamıştır. Böylece Osmanlı düşünce tarihinde felsefe belki ilk kez konumlandırılan bir husus olmaktan çıkıp, farklı unsurları konumlandırma faaliyetine dönüşmüş, yani çerçeve veya dünya görüşü haline gelmiştir.


49. Soru

Bedreddin Simavi’nin eserlerindeki yaklaşım nasıldır?

Cevap

Bedreddin Simavi düşünür olmanın temel şartını bilgi aktarımından ziyade şahsi görüş ve içtihatlar geliştirmeye bağladığı için eserlerinde kendi şahsi yaklaşımı ön plandadır.


50. Soru

Osmanlı Devletinin ilk şeyhülislâmı kimdir?

Cevap

Molla Fenari, Osmanlı Devletinin ilk şeyhülislâmıdır.


51. Soru

Metafizik nedir?

Cevap

Metafizik, zeminin kendisini salt zihni, maddi veya ilmi düzeyde ‘belirlenebilir’ bir şey olarak kabul eden düşünme tarzıdır.


52. Soru

Duraklama dönemi Osmanlı düşünürlerinin ayrıcalıklı özelliği nedir?

Cevap

Duraklama dönemi Osmanlı düşünürlerinin ayrıcalıklı özelliği bölünmüş bilinç sorunuyla yüzleşmeleridir.


53. Soru

Bedreddin Simavi’nin felsefe, tasavvuf ve kelam alanlarını kapsayan eserinin adı nedir?

Cevap

Bedreddin Simavi’nin felsefe, tasavvuf ve kelam alanlarını kapsayan eserinin adı Vâridat’tır.


54. Soru

Zeminin ne olacağı sorusu karşısında benimsenen felsefi akımlar hangileridir?

Cevap

Bu felsefi akımlar pozitivizm, materyalizm, evrimcilik, ruhçuluk, sezgicilik, sosyolojizm, feminizm gibi birbirine kısmen ya da büyük ölçüde zıt yaklaşımları kapsar.


55. Soru

Kayserili Davud neden iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü şeklinde görülmektedir?

Cevap

Kayserili Davud, genel olarak Selçuklu medreselerinde ortaya çıkmış birikimi Osmanlı medreselerine aktardığı için iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü şeklinde görülür.


56. Soru

Tarihselcilik nasıl bir yöntem sıkıntısına yol açmaktadır?

Cevap

Anakronizmden kurtulmak için Osmanlılardaki felsefi düşünceyi yalnızca kendi şartları içinde algılamaya çalışmak ise tarihselcilik adı verilen bir başka yöntem sıkıntısına yol açmaktadır.


57. Soru

Kayserili Davud, zaman anlayışını hangi eserinde belirtmiştir?

Cevap

Kayserili Davud, zaman anlayışını Nihayetü’lBeyan fi Dirayeti’z-Zaman adlı eserinde dile getirmiştir.


58. Soru

Osmanlı döneminde Tehafüt geleneği Fatih Sultan Mehmet’in yönetimi esnasında devam etmiş midir?

Cevap

Evet. Fatih Sultan Mehmet, kendi yönetimi esnasında akli ilimlere olan düşkünlüğü nedeniyle Gazali ve Meşşai filozofların fikirlerinin tartışılmasını dönemin entelektüellerinden talep etmiş ve böylece Osmanlı döneminde Tehafüt geleneğinin devam etmesinde rol oynamıştır.


59. Soru

Kâtip Çelebi Batı’da ortaya çıkmış olan bir takım ilmi gelişmelerden nasıl haberdar olmuştur?

Cevap

Kâtip Çelebi, yabancı dil bilenler aracılığıyla Batı’da ortaya çıkmış olan bir takım ilmi gelişmelerden de kısmen haberdardır ve bu açıdan coğrafya ve haritacılık gibi alanlarda klasik yaklaşımla modern yaklaşım arasındaki farkı görebilmektedir.


60. Soru

Bedreddin Simavi’nin neden lehinde ve aleyhinde görüşler ortaya atılmıştır?

Cevap

Bedreddin Simavi’nin Genelde klasik Ehli Sünnet çizgisinin dışına çıkan yaklaşımları nedeniyle tarihi süreç içinde lehinde ve aleyhinde görüşler ileri sürülmüştür.


61. Soru

Son Osmanlı Devletinde ve Türkiye Cumhuriyeti’nde İslâm düşüncesini radikal biçimde etkileyen olay hangisidir?

Cevap

Son Osmanlı düşünürlerinin zemin (mekân) kaygısı eşliğinde bir kurtuluş teolojisi yani metafizik olarak felsefeye yönelmeleri, son Osmanlı Devletinde ve Türkiye Cumhuriyeti’nde İslâm düşüncesini radikal biçimde etkilemiştir. Zira bu dönem sonrasında İslâm dini, inanç ilkeleri, kurumları, pratik hayattaki yansımalarıyla artık ‘konumlandırılan’ bir husus haline gelmiştir.


62. Soru

Tehafüt geleneği nasıl başlamış ve gelişmiştir?

Cevap

Tehafüt geleneği ilk önce Gazali’nin Farabi ve İbn Sina’nın felsefi fikirlerini eleştirmek için yazdığı Tehafütü’l-Felasife adlı eseri ile başlamış ve İbn Rüşd’ün hem Gazali’yi hem de yer yer Farabi ve İbn Sina’yı eleştirdiği Tehafütü’t-Tehafüt adlı eseriyle gelişme göstermiştir.


63. Soru

Osmanlı düşünürleri kimlerdir?

Cevap

Bu açıdan bakıldığında Osmanlı düşünürleri—son dönemler hariç— ‘genel çerçeve’ ya da ‘dünya görüşü’ diye adlandırdığımız genel sabit mekan (zemin) anlayışı içinde tasarım geliştiren insanlardır.


64. Soru

Bedreddin Simavi hangi yaklaşımları eleştirmiştir?

Cevap

Bedreddin Simavi, vahdet-i vücud nazariyesi doğrultusunda Varlık, âlem, ruh-beden ilişkisi, ölüm sonrası hayat gibi konulardaki klasik yaklaşımları eleştirmiş ve hemen her hususu Allah’ın varlığının zuhuru açısından açıklamaya çalışmıştır.


65. Soru

Bölünmüş bilinç nasıl ortaya çıkmıştır?

Cevap

Bölünmüş (yatay) bilinç, Osmanlı’nın yenileşme çabalarında açıkça görüleceği üzere öncelikle mekân algısının değişmeye başlamasıyla ortaya çıkmıştır.


66. Soru

Felsefenin felsefi anlamını çok büyük oranda kaybetmesinin nedeni nedir?

Cevap

Kuramsal düşüncenin gittikçe gözden düşmesi yani ilimlerin anlamını kendi muhtevalarından kazanma özelliğini gittikçe yitirmesi, felsefe, kelam ve mantık gibi derslerin medreselerde okutulmaya devam etmesine rağmen, felsefenin felsefi anlamını çok büyük oranda kaybetmesinin nedeni olarak görünmektedir.


67. Soru

Kâtip Çelebi için nakli ilimlerin kavranmasının temeli neye dayanmaktadır?

Cevap

Kâtip Çelebi için nakli ilimlerin kavranmasının temelinde akli ilimler vardır.


68. Soru

Osmanlı düşünürlerinde bilinç bölünmesine ne yol açmıştır?

Cevap

Osmanlı düşünürleri, yitirdikleri bir klasik değeri (bilginin anlamını kendi muhtevasından kazanmasını) ilerleyen dönemlerde Batı’da bulacaklardır. Bu durum onlarda hem kendi geçmişleri ve yaşadıkları dönem arasında eski-yeni şeklinde hem de yaşadıkları dönem ile Batı dünyası arasında geri-ileri şeklinde bir bilinç bölünmesine yol açacaktır.


69. Soru

Materyalizm ile ruhçuluk gibi karşıt felsefeleri savunanların sergiledikleri benzer felsefi tavır nedir?

Cevap

Bu felsefi tavır metafiziktir.


70. Soru

Materyalist, Ruhçu, Pozitivist, Sosyolojik pozitivist ve Sezgici yaklaşımın önde gelen temsilcileri kimlerdir?

Cevap

Materyalist yaklaşım en belirgin şekliyle Baha Tevfik, Ruhçu (spritualist) yaklaşım Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi, Pozitivist yaklaşım Rıza Tevfik, Sosyolojik pozitivist yaklaşım Ziya Gökalp, Sezgici yaklaşım Mustafa Şekip tarafından temsil edilmişlerdir.


71. Soru

Dini düşünce nedir?

Cevap

Daha açık deyişle dini düşünce, Osmanlı pratik hayatının en genel çerçevesini oluşturduğu için, felsefe ancak bu genel çerçeve içinde konumlandırılarak anlamlandırılan bir husustur.


72. Soru

Osmanlı topraklarında matbaayı ilk kez kim kurmuştur?

Cevap

Osmanlı topraklarında ilk kez İbrahim Müteferrika’nın matbaa kurmasına izin verildiği bilinmektedir.


73. Soru

Metafizik hangi açıdan bir kurtuluş öğretisi ya da teolojisidir?

Cevap

Metafizik kaçınılmaz şekilde gerçekliğin nasıl bir şey olduğunu açıkça resmetmesi, belirlemesi, yani gerçekliğin başı ile sonunu aynı anda kuşatması açısından bir kurtuluş öğretisi ya da teolojisidir.


74. Soru

Anakronizm nasıl ortaya çıkar?

Cevap

Anakronizm, daha çok günümüz için geçerli olan bir takım kavram ya da anlayışları, bu kavram ya da anlayışların söz konusu olmadığı zaman dilimlerinde aramakla ortaya çıkar.


75. Soru

Osmanlı düşünürlerinin en önemli kaygısı nedir?

Cevap

Geldiğimiz noktada Osmanlı düşünürlerinin temelde bir mimar anlayışıyla hareket ettiklerini görebiliriz. Bu anlayışın en önemli kaygısı ‘estetik’tir.


76. Soru

Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için mekan sorunu olmadığından mekanı sabit olarak algıladıklarından geriye kalan sorun bu mekanlar içinde farklı unsurların bir araya getirilerek yeni biçimlere kavuşturulması yani sentezlenmesidir. Bu sentezleme işlemi kural ya da ilkelerini mantıktan alır. Bu nedenle Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri mantıktır


77. Soru

Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında hangi noktada pek farklılık yoktur?

Cevap

Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında ‘estetik imar bilinci’ noktasında pek farklılık yoktur.


78. Soru

İbrahim Müteferrika’nın Osmanlı Devleti’nin toparlanmasına ilişkin görüşünün adı nedir?

Cevap

İbrahim Müteferrika Osmanlı Devletinin toparlanmasının ancak yeni bir düşünme tarzı ile mümkün olacağına inanır. Bu düşünme tarzının adına da, Kanun-i Kadim’e nispetle, Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) adını verir.


79. Soru

Metafizik olarak felsefe yapma çabası siyasi alanda Osmanlı Devletinin geleceğini kurtarma adına hangi yaklaşımlarda kendini göstermiştir?

Cevap

Metafizik olarak felsefe yapma çabası siyasi alanda Osmanlı Devletinin geleceğini kurtarma adına İslâmcılık, Batıcılık ve Türkçülük gibi üç farklı yaklaşımda kendisini açığa vurmuştur.


80. Soru

Temel İslâmi ilimlerin yanı sıra mantık, felsefe ve astronomi gibi alanlarda eğitim gören hem fıkıh hem de tasavvuf felsefesi alanında yazdığı eserlerle ilmi önem kazanmış düşünür kimdir?

Cevap

Temel İslâmi ilimlerin yanı sıra mantık, felsefe ve astronomi gibi alanlarda eğitim gören Bedreddin Simavi (Şeyh) hem fıkıh hem de tasavvuf felsefesi alanında yazdığı eserlerle ilmi önem kazanmış bir düşünürdür.


81. Soru

Osmanlı düşüncesinin son tarihsel dönüşümü neyi temsil etmektedir?

Cevap

Osmanlı düşüncesinin son tarihsel dönüşümü klasik metafizikten modern metafiziklere geçişi temsil etmektedir.


82. Soru

Osmanlı düşünürleri  dünyayı estetik olarak kaça ayırmışlardır?

Cevap

Osmanlı düşünürleri zihin (felsefe), ruh (tasavvuf), söz (şiir), inanç (kelam), kulak (musiki), göz (görsel sanatlar), eylem (ahlak), toplum (siyaset, hukuk, ekonomi) ve maddi unsurlar (mimari) gibi alanları kapsayan genel bir estetik imar faaliyetini (medeniyet) gerçekleştirirlerken, miras aldıkları farklı birikimleri sentezleme yoluna gitmişler, ancak tam da bu sentez işlemini yaparken dünyayı estetik olarak iç ve dış şeklinde ikiye ayırmışlardır. Burada iç, estetik imar faaliyetinin gerçekleştiği mekanları ve dış ise bu imar alanının dışında kalan dünyayı göstermektedir.


83. Soru

Osmanlı düşünürleri için mantık nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için mantık, bu bağlamda genel çerçeve ya da mekan içinde oluşturulacak sentez faaliyetinin kurallarını veren bir disiplindir. Bir başka deyişle mantık Allah’ın alemde kurduğu düzenin (kozmos) bir benzerini, bu düzene uyum sağlayacak düzenleri beşeri faaliyet alanları içinde kurma tarzıdır.


84. Soru

Şerh ve haşiye geleneği nedir?

Cevap

Şerh ve haşiye geleneği, basitçe bazı metinlerin kısmen yorumlanarak ve açıklayıcı notlar eklenerek yeniden bilimsel tedavüle (dolaşıma) sokulması değildir. O daha ziyade mevcut bir genel dünya görüşü içinde metinlerin ve metinlerde ele alınan konuların yeniden konumlandırılması olayıdır.


85. Soru

Bilincin kendi içinde bölünme sorunu nedir?

Cevap

Avrupa’daki bilimsel, felsefi, siyasi, hukuki, ekonomik ve mimari alandaki köklü değişimler ister istemez Osmanlı düşünürlerinin yavaş da olsa kendileri hakkında bir eleştirel düşünce geliştirmelerine yol açmıştır. Bu yüzden yükseliş döneminin genel karakteristiği olan estetik imar kaygısı duraklama döneminde yerini iç ve dış arasındaki genel kabullerin sarsıntısına yani kendi kendine yetmezlik kaygısına bırakmaya başlamıştır. Osmanlı düşünürlerinin kısmen eğitim, bilim, askerlik, hukuk gibi alanlarda yenilik arayışları içine girdikleri ve kendi dünyalarını eski ve yeni şeklinde iki farklı açıdan algılamaya başladıkları görülüyor. Bu duruma bilincin kendi içinde bölünmesi sorunu adını vermekteyiz.


86. Soru

Estetik imar bilincini yönlendiren temel hedef nedir?

Cevap

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur dini bir dünya görüşü olduğundan, Allah’ın kainatta kurmakta olduğu düzenin bir tür yansıması, izdüşümü ya da benzerini üretmek temel hedeftir.


87. Soru

Selçuklu medreselerinde ortaya çıkmış birikimi Osmanlı medreselerine aktardığı için iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü kimdir?

Cevap

Kayserili Davud, genel olarak Selçuklu medreselerinde ortaya çıkmış birikimi Osmanlı medreselerine aktardığı için iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü şeklinde görülür.


88. Soru

Osmanlı Devletinin ilk medresesi kim tarafından kurulmuştur?

Cevap

Orhan Gazi tarafından İznik’te kurulan Osmanlı Devletinin ilk medresesinde uzun yıllar müderrislik yapmış olan Kayserili Davud (Davud el-Kayseri), eğitimini Kayseri, Mısır, Tokat Niksar ve İran gibi yerlerde mantık, usul, dini ilimler, kelam, tasavvuf, felsefe, matematik, astronomi gibi çok farklı alanlarda tamamladı.


89. Soru

‘Osmanlı düşünürü’ ne denir?

Cevap

‘Osmanlı düşünürü’ sıfatını hak eden felsefeci, mutasavvıf, kelamcı, fıkıhçı vs. bilginlerin genel tutumu mevcut bir genel dünya algısı ya da çerçevesi içinde sentezleme yoluyla fikir üretmektir.


90. Soru

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur nedir?

Cevap

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur dini bir dünya görüşü olduğundan, Allah’ın kainatta kurmakta olduğu düzenin bir tür yansıması, izdüşümü ya da benzerini üretmek temel hedeftir.


1. Soru

Hurufilikten selefi tutuma, kelamcı yaklaşımdan tasavvufi hayata kadar farklı yaklaşımlar neden genel çerçeve içinde konumlandırılmaktadır?

Cevap

Osmanlının yükseliş ve duraklama dönemlerinde nihilistik, ateistik, materyalist yaklaşımlar gibi genel çerçeveyi yerinden edecek faaliyetler pek dikkat çekmemektedir. Bu nedenle, Hurufilikten selefi tutuma, kelamcı yaklaşımdan tasavvufi hayata değin farklı yaklaşımlar yalnızca genel çerçeve içinde konumlandırılan hususlardır.

2. Soru

İslâm’daki tek Tanrı inancı ile mantık arasındaki ilişki nasıl açıklanabilir?

Cevap

İslâm’daki tek Tanrı inancı en büyük desteğini âlemin düzenliliği fikrinden aldığı için, bu düzenliliğin tecellisini en fazla yakalama imkânını veren disiplin mantıktır.

3. Soru

Neden mantık, estetik imar çabasının zorunlu bir unsurudur?

Cevap

Çünkü mantık, kurulacak sistemin iç ahengini oluşturma tarzıdır. Bu nedenle mantık, estetik imar çabasının zorunlu bir unsurunu oluşturmaktadır.

4. Soru

Osmanlı dönemindeki şartlarla günümüz şartlarının farklılaşmasının neden olabildiği düşünme hatasına ne ad verilmektedir?

Cevap

Osmanlı dönemindeki şartlarla günümüz şartlarının oldukça farklılaşması anakronizm denilen bir düşünme hatasına yol açabilmektedir.

5. Soru

Osmanlı düşünürleri için felsefe, kelam, fıkıh, hat, musiki, şiir ve mimari gibi alanlarda önemli olan nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için felsefe, kelam, fıkıh, hat, musiki, şiir ve mimari gibi alanlarda önemli olan tek tek nesnelerin (sentezde yer alan unsurların) kendileri değil, aralarındaki soyut ilişkidir.

6. Soru

Yükseliş ve çöküş dönemindeki sorular nelerdir?

Cevap

Yükseliş döneminde sorular daha ziyade ‘hangi unsurların estetik imar faaliyetinin bir parçası olacağına dair iken, çöküş döneminde sorular ‘hangi zeminde’ siyaset, ekonomi, sanat, felsefe, bilim gibi faaliyetlerin gerçekleştirileceği şeklindedir.

7. Soru

Anakronizm nasıl ortaya çıkmaktadır?

Cevap

Anakronizm, daha çok günümüz için geçerli olan bir takım kavram ya da anlayışları, bu kavram ya da anlayışların söz konusu olmadığı zaman dilimlerinde aramakla ortaya çıkar.

8. Soru

Osmanlı toplumunun yükseliş ve duraklama dönemlerindeki genel karakterine bakıldığında felsefi düşünme tarzının ve felsefi eserlerin nasıl algılandığı söylenebilir?

Cevap

Osmanlı toplumunun yükseliş ve duraklama şeklinde anılan dönemlerindeki genel karakterine bakıldığında felsefi düşünme tarzının ve felsefi eserlerin felsefi bir sorun olarak algılanmadığı fark edilebilir. Dini düşünce, Osmanlı pratik hayatının en genel çerçevesini oluşturduğu için, felsefe ancak bu genel çerçeve içinde konumlandırılarak anlamlandırılan bir husustur. Böylece o, Osmanlı toplumunun genel dünya görüşünü belirleyen, dünya görüşünün çerçevesini ya da sınırlarını oluşturan bir anlam dünyası değildir.

9. Soru

Osmanlı yönetimi, askeri, ilmi, teknik anlamda Avrupa’daki gelişmeleri ve kendi sıkıntısını ciddi biçimde fark etmeye başladığında ne yapmıştır?

Cevap

Osmanlı yönetimi bunları fark ettiğinde Avrupa’ya elçiler göndermiş ve oradaki gelişmelerden kendilerinin haberdar edilmesini istemiştir.

10. Soru

Osmanlıların fizik ve metafizik araştırmalarına neden hikmet adını vermişlerdir?

Cevap

Beşeri alanda oluşturulması gereken düzen (sentez)’in temel ideası, fikri, orijinali zaten Allah tarafından kâinatta (asıl) yaratılmıştır. Bu durum Osmanlıların fizik ve metafizik araştırmalarına neden hikmet adını verdiklerini de gösterir. Hikmet, Allah’ın düzenine uyum sağlayarak beşeri alanı düzenleyebilmektir.

11. Soru

Osmanlı düşüncesinde mantığın yerini anlayabilmek için hangi unsurları göz önünde bulundurmak gerekmektedir?

Cevap

Osmanlı düşüncesinde mantığın yerini görebilmek için sadece medreselerde okutulan mantık eserlerine bakmak yeterli değildir. Belki mantığın daha fazla önem arz ettiği yerler -siyasi ve ekonomik alanların yanı sıra- felsefe, kelam, edebiyat (özellikle şiir, aruz vezni), hat sanatı, tezhip ve mimaridir. Bu alanlarda mantığın kullanım tarzlarına dikkat edildiğinde onun basitçe bir alet ilmi olarak görülmediği fark edilebilir.

12. Soru

Anakronizmden kurtulmak için Osmanlılardaki felsefi düşünceyi yalnızca kendi şartları içinde algılamaya çalışmak neye yol açmaktadır?

Cevap

Anakronizmden kurtulmak için Osmanlılardaki felsefi düşünceyi yalnızca kendi şartları içinde algılamaya çalışmak tarihselcilik adı verilen bir yöntem sıkıntısına yol açmaktadır.

13. Soru

Alfred N. Whitehead’ın bütün Batı düşünce tarihini ‘Platon (Eflatun)’a düşülen notlar’ şeklinde görmesi neden önem arz edebilir?

Cevap

Whitehead bu sözüyle iki hususa aynı anda işaret ediyor görünmektedir. Birincisi, Platon, Batı düşünce tarihinde oluşturulan felsefe gelenekleri içinde sürekli yeniden konumlandırılan bir büyük düşünürdür. İkincisi, bu geleneklerin hepsi bir şekilde Platon tarafından oluşturulan genel felsefi düşüncenin sınırları içinde kalmaktadırlar. Bu açıdan bakıldığında farklı felsefe gelenekleri aslında Platoncu felsefenin sınırları içinde konumlandırılması gereken ve böylece Platoncu felsefeyi şerh eden, açıklayan, yorumlayan geleneklerdir.

14. Soru

Osmanlı düşünürü sıfatını hak edenler fikirleri nasıl ortaya çıkarmaktadır?

Cevap

Osmanlı düşünürü sıfatını hak eden felsefeci, mutasavvıf, kelamcı, fıkıhçı gibi bilginlerin genel tutumu mevcut bir genel dünya algısı ya da çerçevesi içinde sentezleme yoluyla fikir üretmektir.

15. Soru

Osmanlı düşünürleri dünyayı estetik olarak kaça ayırmışlardır?

Cevap

Osmanlı düşünürleri dünyayı estetik olarak iç ve dış şeklinde ikiye ayırmışlardır.

16. Soru

Osmanlı düşünürlerinin mimar anlayışının en önemli kaygısı nedir?

Cevap

Bu anlayışın en önemli kaygısı ‘estetik’tir.

17. Soru

Mantığın, Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri olmasının nedeni nedir?

Cevap

Son dönemler dışında Osmanlı düşünürleri için mekân sorunu olmadığından mekânı sabit olarak algıladıklarından geriye kalan sorun bu mekânlar içinde farklı unsurların bir araya getirilerek yeni biçimlere kavuşturulması yani sentezlenmesidir. Bu sentezleme işlemi kural ya da ilkelerini mantıktan alır. Bu nedenle Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri mantıktır.

18. Soru

Osmanlı düşünürlerinin dış dünyadan ve özellikle Avrupa’daki gelişmelerden zamanında yeterince haberdar olamama nedenleri nedir?

Cevap

Dünyanın iç-dış mantığıyla estetik açıdan ikiye ayrılması kendi içine kapanmayı da beraberinde getirdiği için Osmanlı düşünürlerinin, duraklama döneminin sıkıntılarını fark edinceye değin, dış dünyadan ve özellikle Avrupa’daki gelişmelerden zamanında yeterince haberdar olamadıkları anlaşılmaktadır.

19. Soru

Şerh ve haşiye geleneği nedir?

Cevap

Şerh ve haşiye geleneği, basitçe bazı metinlerin kısmen yorumlanarak ve açıklayıcı notlar eklenerek yeniden bilimsel tedavüle (dolaşıma) sokulması değildir. O daha ziyade mevcut bir genel dünya görüşü içinde metinlerin ve metinlerde ele alınan konuların yeniden konumlandırılması olayıdır.

20. Soru

Estetik imar bilincinin temel hedefi nedir?

Cevap

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur dini bir dünya görüşü olduğundan, Allah’ın kâinatta kurmakta olduğu düzenin bir tür yansıması, izdüşümü ya da benzerini üretmek temel hedeftir.

21. Soru

Osmanlı düşünürleri zihnin, ruhun, inancın, sözün, kulağın, eylemlerin, toplumun ve maddi yapıların estetik ahengine nasıl yaklaşmaktadırlar?

Cevap

Osmanlı düşünürlerinin zihnin estetik ahengi için felsefeye, ruhun estetik ahengi için tasavvufa, inancın estetik ahengi için kelama, sözün estetik ahengi için şiire, kulağın estetik ahengi için musikiye, eylemlerin estetik ahengi için ahlaka, toplumun estetik ahengi için siyaset, ekonomi ve hukuka, maddi yapıların estetik ahengi için mimariye aynı mantık kuralları ile yaklaşmaktadırlar.

22. Soru

Tehafüt geleneğini sürdüren düşünürlerin ortak yönlerinden biri nedir?

Cevap

Tehafüt geleneğini sürdüren düşünürlerin ortak yönlerinden biri, görebildiği kadarıyla, diğer düşünürlerden farklı olarak tasavvuf geleneği ile ilgilenmemiş olmalarıdır.

23. Soru

Osmanlı düşünürlerinin çoğunluğu için düşüncenin kendisine dayanacağı zemin ya da mekân sorunu yoktur. İfadesinde yer alan mekân kavramı ile ifade edilmek istenen nedir?

Cevap

Burada kullanılan mekân kavramı; hem coğrafi anlamda imparatorluk sınırları içinde kalan fiziksel mekânları hem de siyasi, bilimsel, ekonomik, sosyal, sanatsal ve metafiziksel mekânları kapsamaktadır.

24. Soru

Estetik yapılar kendi dışını neden kaos olarak görmektedir?

Cevap

Estetik yapılar kendi içlerinde mükemmellik idealine göre kurgulanan (sentez işlemine dayalı) yapılar olduğundan kendi dışını bir anlamda kaos (karışıklık) olarak görür.

25. Soru

Tek tek unsurlar arasında kurulan soyut ilişkilerin kavranması neyi gerektirmektedir?

Cevap

Tek tek unsurlar arasında kurulan soyut ilişkilerin kavranması kaçınılmaz olarak ayrıntılı bir kavram dünyasına sahip olmayı gerektirmektedir.

26. Soru

Osmanlı düşüncesinde tüm estetik yapıların genel sorunu nedir?

Cevap

Osmanlı düşüncesinin genel olarak bir estetik imar kaygısıyla hareket etmesi, tüm estetik yapıların genel sorununa maruz kalmasına da yol açmıştır: Kendi içine kapalılık.

27. Soru

Neden son dönem düşünürleri arasında dini inanç yerine tabiatçılığı ya da materyalizmi savunanlar bu felsefeleri bir din gibi algılamışlardır?

Cevap

Materyalizm, evrimcilik, feminizm, ruhçuluk gibi felsefi akımlar bir felsefi araştırma veya anlamlandırma çabasının ötesinde kurtuluş teolojisi olarak değer üstlenirler. Bu yüzden son dönem düşünürleri arasında dini inanç yerine tabiatçılığı ya da materyalizmi savunanlar yani zemini madde ya da tabiat olarak kabul edenler bir bakıma bu felsefelerin kendilerini bir din gibi algılamış görünmektedirler.

28. Soru

Mantık nedir?

Cevap

Mantık, her şeyden önce Allah’ın varlıkları yaratma tarzının yani âlemdeki düzenliliğin açığa çıkma tarzıdır.

29. Soru

Estetik yapılar nasıl yapılardır?

Cevap

Estetik yapılar, iç ahenge önem veren, kendi içinde tutarlı olan, kısacası kendi içine kapalı anlam dünyalarına sahip yapılardır.

30. Soru

Osmanlı düşünürleri için mantık nasıl bir disiplindir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için mantık, genel çerçeve ya da mekân içinde oluşturulacak sentez faaliyetinin kurallarını veren bir disiplindir.

31. Soru

Bilincin kendi içinde bölünmesi sorunu nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürlerinin kısmen eğitim, bilim, askerlik, hukuk gibi alanlarda yenilik arayışları içine girdikleri ve kendi dünyalarını eski ve yeni şeklinde iki farklı açıdan algılamaya başladıkları görülmüştür. Bu duruma bilincin kendi içinde bölünmesi sorunu adı verilmektedir.

32. Soru

İç ve dış kavramlarının anlam sınırlarının iyice dönüştürülmesinde etkili olan unsurlar nelerdir?

Cevap

Özellikle Viyana bozgunu sonrasında Osmanlı Devletinde askeri ve siyasi anlamda ortaya çıkan başarısızlıklar ve toprak kayıpları iç ve dış kavramlarının anlam sınırlarını iyice dönüştürmüştür.

33. Soru

Estetik yapılar nasıldır?

Cevap

Estetik yapılar, iç ahenge önem veren, kendi içinde tutarlı olan, kısacası kendi içine kapalı anlam dünyalarına sahip yapılardır. Estetik yapılar kendi içlerinde mükemmellik idealine göre kurgulanan (sentez işlemine dayalı) yapılar olduğundan kendi dışını bir anlamda kaos (karışıklık) olarak görür.

34. Soru

Osmanlı düşüncesi nasıl bir yapıya sahiptir?

Cevap

Osmanlı düşüncesi ‘teşhir’ ya da ‘kendini gösterme’ anlayışından farklı olarak, muhatabın ayrıntılı bir kavram dünyasına sahip olmasını, soyutlama faaliyeti içine girerek tek tek unsurlar arasındaki soyut ilişkileri fark etmesini gerektiren bir yapıya sahiptir.

35. Soru

Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında ‘estetik imar bilinci’ noktasında neden çok fark yoktur?

Cevap

Bir celi sülüs yazının istifinde (kompozisyonunda) gözetilen iç ahenk ya da mantık ile aruz vezninde yazılan bir şiirin iç ahengi, bir Selatin (Sultanların yaptırdıkları) camiinde gözetilen ayrıntıların arasındaki iç ahenk ile bir Kâr-ı Neva (uzun usullerle bestelenen musiki eserleri)’daki iç ahenk sabit bir mekân algısını (genel çerçeveyi) baştan kabullenir. Bunların hepsi sabit mekân ya da genel çerçeve içinde oluşturulmaya çalışılan sentez faaliyetinin aynı mantığı izlediklerini gösterir. Bu nedenle Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında ‘estetik imar bilinci’ noktasında pek farklılık yoktur.

36. Soru

Kayserili Davud’un başarısı nedir?

Cevap

Onun bir düşünür olarak başarısı bu farklı alanları özellikle İbn Arabi’nin vahdet-i vücud’çu (Varlığın Birliği) öğretisi doğrultusunda felsefi kavramlarla yorumlayarak sentezlemesi yani kelam, tasavvuf ve felsefeyi ortak bir dil içinde buluşturmasıdır.

37. Soru

Duraklama dönemi felsefi açıdan nasıl açıklanabilir?

Cevap

Bu dönem felsefi açıdan; ‘Ben’in ‘Sen’ veya ‘Başkası’ aracılığıyla kendisini yeniden fark etmeye başlaması dönemidir.

38. Soru

Bilinç durumu ile estetik imar bilinci arasındaki fark nedir?

Cevap

Estetik imar bilinci, biraz da klasik hiyerarşik varlık ve kâinat anlayışının etkisinde farklı unsurları kendi aralarında dikey (hiyerarşik) olarak organize ederken, bölünmüş bilinç farklı unsurları eski ve yeni şeklinde tarihsel (yatay) olarak organize etmeye başlamıştır.

39. Soru

Hikmetin soyutlayıcı olma nedeni nedir?

Cevap

Hikmetin açığa çıkarılma tarzı temelde mantığa dayandığı için soyutlayıcıdır.

40. Soru

İlmi gelişmeler anlaşıldığında, en fazla dikkat çeken husus ne olmuştur?

Cevap

İlmi gelişmeler anlaşıldıkça, en fazla dikkat çeken husus, Batıda bilginin kendi muhtevasından ötürü anlam kazanması olmuştur.

41. Soru

Yükseliş döneminin genel karakteristiği olan estetik imar kaygısı duraklama döneminde yerini neye bırakmıştır?

Cevap

Yükseliş döneminin genel karakteristiği olan estetik imar kaygısı duraklama döneminde yerini iç ve dış arasındaki genel kabullerin sarsıntısına yani kendi kendine yetmezlik kaygısına bırakmaya başlamıştır.

42. Soru

Tüm estetik yapıların genel sorunu nedir?

Cevap

Tüm estetik yapıların genel sorunu kendi içine kapalılıktır.

43. Soru

‘Sabit mekân’ algısı neden büyük oranda ortadan kaldırılmıştır?

Cevap

İmparatorluğun eğitimden ekonomiye, siyasetten bilime, askeri güçten toprak bütünlüğüne değin çok farklı alanlarda sürekli kayıplara ve güçsüzlüğe maruz kalması, yükseliş dönemine hâkim olan ‘sabit mekân’ algısını büyük oranda ortadan kaldırmıştır.

44. Soru

Sabit mekân algısının ortadan kalkmasıyla Osmanlı düşünürleri hangi sorunla karşılaşmışlardır?

Cevap

Sabit mekan algısının ortadan kalkmasıyla Osmanlı düşünürleri kaçınılmaz olarak belki ilk kez mekan(sızlık), zemin(sizlik) yani kaos sorunuyla yüzleşmişlerdir.

45. Soru

İbrahim Müteferrika kimdir?

Cevap

İbrahim Müteferrika aslen Avrupalıdır ve çok sayıda Batı ve Doğu dilini bilen bir mühtedidir. Kendisi bir papazın oğlu iken daha sonra mühtedi olduğundan, Hıristiyanlık ve İslâm’ı karşılaştırabilecek biridir ve bu bağlamda özellikle dinler tarihi alanında değer taşıyan ve İslâm’ın üstünlüğünü savunan Risale-i İslâmiye bir eseri vardır.

46. Soru

Osmanlı düşünürlerinin iç ve dış estetik ayrımı neyi ifade etmektedir?

Cevap

Burada iç, estetik imar faaliyetinin gerçekleştiği mekânları ve dış ise bu imar alanının dışında kalan dünyayı göstermektedir.

47. Soru

Sabit mekan algısının ortadan kalkmasıyla hangi sorun ortaya çıktı?

Cevap

Sabit mekan algısının ortadan kalkmasıyla Osmanlı düşünürleri kaçınılmaz olarak belki ilk kez mekan(sızlık), zemin(sizlik) yani kaos sorunuyla yüzleştiler.

48. Soru

Osmanlı düşünce tarihinde felsefenin çerçeve veya dünya görüşü haline gelmesinin nedeni nedir?

Cevap

Özellikle Batı’da üretilen felsefi eserlerin son dönem Osmanlı düşünürleri için çok önem arz etmesi, hızlı bir çeviri faaliyetinin gerçekleştirilmesi, hararetli felsefi tartışmaların yapılması, ateizmden materyalizme, pozitivizmden ruhçuluğa birbirine çok zıt felsefi akımların aynı anda Osmanlı sınırları içinde taraftar bulması genel kaos-kozmos sorunuyla yakından ilgilidir. Felsefe, artık kaybolmakta olan zeminin yerine yeni ve sağlam bir zemin arayışı için hayati önem arz etmeye başlamıştır. Böylece Osmanlı düşünce tarihinde felsefe belki ilk kez konumlandırılan bir husus olmaktan çıkıp, farklı unsurları konumlandırma faaliyetine dönüşmüş, yani çerçeve veya dünya görüşü haline gelmiştir.

49. Soru

Bedreddin Simavi’nin eserlerindeki yaklaşım nasıldır?

Cevap

Bedreddin Simavi düşünür olmanın temel şartını bilgi aktarımından ziyade şahsi görüş ve içtihatlar geliştirmeye bağladığı için eserlerinde kendi şahsi yaklaşımı ön plandadır.

50. Soru

Osmanlı Devletinin ilk şeyhülislâmı kimdir?

Cevap

Molla Fenari, Osmanlı Devletinin ilk şeyhülislâmıdır.

51. Soru

Metafizik nedir?

Cevap

Metafizik, zeminin kendisini salt zihni, maddi veya ilmi düzeyde ‘belirlenebilir’ bir şey olarak kabul eden düşünme tarzıdır.

52. Soru

Duraklama dönemi Osmanlı düşünürlerinin ayrıcalıklı özelliği nedir?

Cevap

Duraklama dönemi Osmanlı düşünürlerinin ayrıcalıklı özelliği bölünmüş bilinç sorunuyla yüzleşmeleridir.

53. Soru

Bedreddin Simavi’nin felsefe, tasavvuf ve kelam alanlarını kapsayan eserinin adı nedir?

Cevap

Bedreddin Simavi’nin felsefe, tasavvuf ve kelam alanlarını kapsayan eserinin adı Vâridat’tır.

54. Soru

Zeminin ne olacağı sorusu karşısında benimsenen felsefi akımlar hangileridir?

Cevap

Bu felsefi akımlar pozitivizm, materyalizm, evrimcilik, ruhçuluk, sezgicilik, sosyolojizm, feminizm gibi birbirine kısmen ya da büyük ölçüde zıt yaklaşımları kapsar.

55. Soru

Kayserili Davud neden iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü şeklinde görülmektedir?

Cevap

Kayserili Davud, genel olarak Selçuklu medreselerinde ortaya çıkmış birikimi Osmanlı medreselerine aktardığı için iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü şeklinde görülür.

56. Soru

Tarihselcilik nasıl bir yöntem sıkıntısına yol açmaktadır?

Cevap

Anakronizmden kurtulmak için Osmanlılardaki felsefi düşünceyi yalnızca kendi şartları içinde algılamaya çalışmak ise tarihselcilik adı verilen bir başka yöntem sıkıntısına yol açmaktadır.

57. Soru

Kayserili Davud, zaman anlayışını hangi eserinde belirtmiştir?

Cevap

Kayserili Davud, zaman anlayışını Nihayetü’lBeyan fi Dirayeti’z-Zaman adlı eserinde dile getirmiştir.

58. Soru

Osmanlı döneminde Tehafüt geleneği Fatih Sultan Mehmet’in yönetimi esnasında devam etmiş midir?

Cevap

Evet. Fatih Sultan Mehmet, kendi yönetimi esnasında akli ilimlere olan düşkünlüğü nedeniyle Gazali ve Meşşai filozofların fikirlerinin tartışılmasını dönemin entelektüellerinden talep etmiş ve böylece Osmanlı döneminde Tehafüt geleneğinin devam etmesinde rol oynamıştır.

59. Soru

Kâtip Çelebi Batı’da ortaya çıkmış olan bir takım ilmi gelişmelerden nasıl haberdar olmuştur?

Cevap

Kâtip Çelebi, yabancı dil bilenler aracılığıyla Batı’da ortaya çıkmış olan bir takım ilmi gelişmelerden de kısmen haberdardır ve bu açıdan coğrafya ve haritacılık gibi alanlarda klasik yaklaşımla modern yaklaşım arasındaki farkı görebilmektedir.

60. Soru

Bedreddin Simavi’nin neden lehinde ve aleyhinde görüşler ortaya atılmıştır?

Cevap

Bedreddin Simavi’nin Genelde klasik Ehli Sünnet çizgisinin dışına çıkan yaklaşımları nedeniyle tarihi süreç içinde lehinde ve aleyhinde görüşler ileri sürülmüştür.

61. Soru

Son Osmanlı Devletinde ve Türkiye Cumhuriyeti’nde İslâm düşüncesini radikal biçimde etkileyen olay hangisidir?

Cevap

Son Osmanlı düşünürlerinin zemin (mekân) kaygısı eşliğinde bir kurtuluş teolojisi yani metafizik olarak felsefeye yönelmeleri, son Osmanlı Devletinde ve Türkiye Cumhuriyeti’nde İslâm düşüncesini radikal biçimde etkilemiştir. Zira bu dönem sonrasında İslâm dini, inanç ilkeleri, kurumları, pratik hayattaki yansımalarıyla artık ‘konumlandırılan’ bir husus haline gelmiştir.

62. Soru

Tehafüt geleneği nasıl başlamış ve gelişmiştir?

Cevap

Tehafüt geleneği ilk önce Gazali’nin Farabi ve İbn Sina’nın felsefi fikirlerini eleştirmek için yazdığı Tehafütü’l-Felasife adlı eseri ile başlamış ve İbn Rüşd’ün hem Gazali’yi hem de yer yer Farabi ve İbn Sina’yı eleştirdiği Tehafütü’t-Tehafüt adlı eseriyle gelişme göstermiştir.

63. Soru

Osmanlı düşünürleri kimlerdir?

Cevap

Bu açıdan bakıldığında Osmanlı düşünürleri—son dönemler hariç— ‘genel çerçeve’ ya da ‘dünya görüşü’ diye adlandırdığımız genel sabit mekan (zemin) anlayışı içinde tasarım geliştiren insanlardır.

64. Soru

Bedreddin Simavi hangi yaklaşımları eleştirmiştir?

Cevap

Bedreddin Simavi, vahdet-i vücud nazariyesi doğrultusunda Varlık, âlem, ruh-beden ilişkisi, ölüm sonrası hayat gibi konulardaki klasik yaklaşımları eleştirmiş ve hemen her hususu Allah’ın varlığının zuhuru açısından açıklamaya çalışmıştır.

65. Soru

Bölünmüş bilinç nasıl ortaya çıkmıştır?

Cevap

Bölünmüş (yatay) bilinç, Osmanlı’nın yenileşme çabalarında açıkça görüleceği üzere öncelikle mekân algısının değişmeye başlamasıyla ortaya çıkmıştır.

66. Soru

Felsefenin felsefi anlamını çok büyük oranda kaybetmesinin nedeni nedir?

Cevap

Kuramsal düşüncenin gittikçe gözden düşmesi yani ilimlerin anlamını kendi muhtevalarından kazanma özelliğini gittikçe yitirmesi, felsefe, kelam ve mantık gibi derslerin medreselerde okutulmaya devam etmesine rağmen, felsefenin felsefi anlamını çok büyük oranda kaybetmesinin nedeni olarak görünmektedir.

67. Soru

Kâtip Çelebi için nakli ilimlerin kavranmasının temeli neye dayanmaktadır?

Cevap

Kâtip Çelebi için nakli ilimlerin kavranmasının temelinde akli ilimler vardır.

68. Soru

Osmanlı düşünürlerinde bilinç bölünmesine ne yol açmıştır?

Cevap

Osmanlı düşünürleri, yitirdikleri bir klasik değeri (bilginin anlamını kendi muhtevasından kazanmasını) ilerleyen dönemlerde Batı’da bulacaklardır. Bu durum onlarda hem kendi geçmişleri ve yaşadıkları dönem arasında eski-yeni şeklinde hem de yaşadıkları dönem ile Batı dünyası arasında geri-ileri şeklinde bir bilinç bölünmesine yol açacaktır.

69. Soru

Materyalizm ile ruhçuluk gibi karşıt felsefeleri savunanların sergiledikleri benzer felsefi tavır nedir?

Cevap

Bu felsefi tavır metafiziktir.

70. Soru

Materyalist, Ruhçu, Pozitivist, Sosyolojik pozitivist ve Sezgici yaklaşımın önde gelen temsilcileri kimlerdir?

Cevap

Materyalist yaklaşım en belirgin şekliyle Baha Tevfik, Ruhçu (spritualist) yaklaşım Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi, Pozitivist yaklaşım Rıza Tevfik, Sosyolojik pozitivist yaklaşım Ziya Gökalp, Sezgici yaklaşım Mustafa Şekip tarafından temsil edilmişlerdir.

71. Soru

Dini düşünce nedir?

Cevap

Daha açık deyişle dini düşünce, Osmanlı pratik hayatının en genel çerçevesini oluşturduğu için, felsefe ancak bu genel çerçeve içinde konumlandırılarak anlamlandırılan bir husustur.

72. Soru

Osmanlı topraklarında matbaayı ilk kez kim kurmuştur?

Cevap

Osmanlı topraklarında ilk kez İbrahim Müteferrika’nın matbaa kurmasına izin verildiği bilinmektedir.

73. Soru

Metafizik hangi açıdan bir kurtuluş öğretisi ya da teolojisidir?

Cevap

Metafizik kaçınılmaz şekilde gerçekliğin nasıl bir şey olduğunu açıkça resmetmesi, belirlemesi, yani gerçekliğin başı ile sonunu aynı anda kuşatması açısından bir kurtuluş öğretisi ya da teolojisidir.

74. Soru

Anakronizm nasıl ortaya çıkar?

Cevap

Anakronizm, daha çok günümüz için geçerli olan bir takım kavram ya da anlayışları, bu kavram ya da anlayışların söz konusu olmadığı zaman dilimlerinde aramakla ortaya çıkar.

75. Soru

Osmanlı düşünürlerinin en önemli kaygısı nedir?

Cevap

Geldiğimiz noktada Osmanlı düşünürlerinin temelde bir mimar anlayışıyla hareket ettiklerini görebiliriz. Bu anlayışın en önemli kaygısı ‘estetik’tir.

76. Soru

Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için mekan sorunu olmadığından mekanı sabit olarak algıladıklarından geriye kalan sorun bu mekanlar içinde farklı unsurların bir araya getirilerek yeni biçimlere kavuşturulması yani sentezlenmesidir. Bu sentezleme işlemi kural ya da ilkelerini mantıktan alır. Bu nedenle Osmanlı düşünce tarzında en fazla önem arz eden disiplinlerden biri mantıktır

77. Soru

Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında hangi noktada pek farklılık yoktur?

Cevap

Osmanlı’nın yükseliş ve gelişim dönemlerinde kelamcı, mutasavvıf, fıkıhçı, felsefeci, hat ve musiki sanatkârları, siyasetçi ve mimar arasında ‘estetik imar bilinci’ noktasında pek farklılık yoktur.

78. Soru

İbrahim Müteferrika’nın Osmanlı Devleti’nin toparlanmasına ilişkin görüşünün adı nedir?

Cevap

İbrahim Müteferrika Osmanlı Devletinin toparlanmasının ancak yeni bir düşünme tarzı ile mümkün olacağına inanır. Bu düşünme tarzının adına da, Kanun-i Kadim’e nispetle, Nizam-ı Cedit (Yeni Düzen) adını verir.

79. Soru

Metafizik olarak felsefe yapma çabası siyasi alanda Osmanlı Devletinin geleceğini kurtarma adına hangi yaklaşımlarda kendini göstermiştir?

Cevap

Metafizik olarak felsefe yapma çabası siyasi alanda Osmanlı Devletinin geleceğini kurtarma adına İslâmcılık, Batıcılık ve Türkçülük gibi üç farklı yaklaşımda kendisini açığa vurmuştur.

80. Soru

Temel İslâmi ilimlerin yanı sıra mantık, felsefe ve astronomi gibi alanlarda eğitim gören hem fıkıh hem de tasavvuf felsefesi alanında yazdığı eserlerle ilmi önem kazanmış düşünür kimdir?

Cevap

Temel İslâmi ilimlerin yanı sıra mantık, felsefe ve astronomi gibi alanlarda eğitim gören Bedreddin Simavi (Şeyh) hem fıkıh hem de tasavvuf felsefesi alanında yazdığı eserlerle ilmi önem kazanmış bir düşünürdür.

81. Soru

Osmanlı düşüncesinin son tarihsel dönüşümü neyi temsil etmektedir?

Cevap

Osmanlı düşüncesinin son tarihsel dönüşümü klasik metafizikten modern metafiziklere geçişi temsil etmektedir.

82. Soru

Osmanlı düşünürleri  dünyayı estetik olarak kaça ayırmışlardır?

Cevap

Osmanlı düşünürleri zihin (felsefe), ruh (tasavvuf), söz (şiir), inanç (kelam), kulak (musiki), göz (görsel sanatlar), eylem (ahlak), toplum (siyaset, hukuk, ekonomi) ve maddi unsurlar (mimari) gibi alanları kapsayan genel bir estetik imar faaliyetini (medeniyet) gerçekleştirirlerken, miras aldıkları farklı birikimleri sentezleme yoluna gitmişler, ancak tam da bu sentez işlemini yaparken dünyayı estetik olarak iç ve dış şeklinde ikiye ayırmışlardır. Burada iç, estetik imar faaliyetinin gerçekleştiği mekanları ve dış ise bu imar alanının dışında kalan dünyayı göstermektedir.

83. Soru

Osmanlı düşünürleri için mantık nedir?

Cevap

Osmanlı düşünürleri için mantık, bu bağlamda genel çerçeve ya da mekan içinde oluşturulacak sentez faaliyetinin kurallarını veren bir disiplindir. Bir başka deyişle mantık Allah’ın alemde kurduğu düzenin (kozmos) bir benzerini, bu düzene uyum sağlayacak düzenleri beşeri faaliyet alanları içinde kurma tarzıdır.

84. Soru

Şerh ve haşiye geleneği nedir?

Cevap

Şerh ve haşiye geleneği, basitçe bazı metinlerin kısmen yorumlanarak ve açıklayıcı notlar eklenerek yeniden bilimsel tedavüle (dolaşıma) sokulması değildir. O daha ziyade mevcut bir genel dünya görüşü içinde metinlerin ve metinlerde ele alınan konuların yeniden konumlandırılması olayıdır.

85. Soru

Bilincin kendi içinde bölünme sorunu nedir?

Cevap

Avrupa’daki bilimsel, felsefi, siyasi, hukuki, ekonomik ve mimari alandaki köklü değişimler ister istemez Osmanlı düşünürlerinin yavaş da olsa kendileri hakkında bir eleştirel düşünce geliştirmelerine yol açmıştır. Bu yüzden yükseliş döneminin genel karakteristiği olan estetik imar kaygısı duraklama döneminde yerini iç ve dış arasındaki genel kabullerin sarsıntısına yani kendi kendine yetmezlik kaygısına bırakmaya başlamıştır. Osmanlı düşünürlerinin kısmen eğitim, bilim, askerlik, hukuk gibi alanlarda yenilik arayışları içine girdikleri ve kendi dünyalarını eski ve yeni şeklinde iki farklı açıdan algılamaya başladıkları görülüyor. Bu duruma bilincin kendi içinde bölünmesi sorunu adını vermekteyiz.

86. Soru

Estetik imar bilincini yönlendiren temel hedef nedir?

Cevap

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur dini bir dünya görüşü olduğundan, Allah’ın kainatta kurmakta olduğu düzenin bir tür yansıması, izdüşümü ya da benzerini üretmek temel hedeftir.

87. Soru

Selçuklu medreselerinde ortaya çıkmış birikimi Osmanlı medreselerine aktardığı için iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü kimdir?

Cevap

Kayserili Davud, genel olarak Selçuklu medreselerinde ortaya çıkmış birikimi Osmanlı medreselerine aktardığı için iki farklı dönem arasında bir entelektüel köprü şeklinde görülür.

88. Soru

Osmanlı Devletinin ilk medresesi kim tarafından kurulmuştur?

Cevap

Orhan Gazi tarafından İznik’te kurulan Osmanlı Devletinin ilk medresesinde uzun yıllar müderrislik yapmış olan Kayserili Davud (Davud el-Kayseri), eğitimini Kayseri, Mısır, Tokat Niksar ve İran gibi yerlerde mantık, usul, dini ilimler, kelam, tasavvuf, felsefe, matematik, astronomi gibi çok farklı alanlarda tamamladı.

89. Soru

‘Osmanlı düşünürü’ ne denir?

Cevap

‘Osmanlı düşünürü’ sıfatını hak eden felsefeci, mutasavvıf, kelamcı, fıkıhçı vs. bilginlerin genel tutumu mevcut bir genel dünya algısı ya da çerçevesi içinde sentezleme yoluyla fikir üretmektir.

90. Soru

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur nedir?

Cevap

Estetik imar bilincini yönlendiren temel unsur dini bir dünya görüşü olduğundan, Allah’ın kainatta kurmakta olduğu düzenin bir tür yansıması, izdüşümü ya da benzerini üretmek temel hedeftir.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.