Sosyal Psikoloji 2 Dersi 1. Ünite Sorularla Öğrenelim

06.08.2022
4
A+
A-

Benlik

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Sosyal Psikoloji 2 Dersi 1. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Benlik

1. Soru

Aydınlanma nedir ? 

Cevap

Aydınlanma, çok genel olarak insan aklının merkeze konduğu ve insan aklı sayesinde toplumların kendilerini, yani benlik ve kimliklerini geliştirebilecekleri bir toplum yaratacaklarına olan inancı içermektedir.


2. Soru

“Ben” ve “Beni/Bana” Teorisi nedir ? 

Cevap

“Ben” ve “Beni/Bana” Teorisi: William James benliğin iki yönünü ayırt etmiştir. Benliğin “Ben” yönü bilen benliktir. Benliğin “Beni/Bana” yönü bilinen benliktir.


3. Soru

Sosyal Benlik Teorisi nedir ? 

Cevap

Sosyal Benlik Teorisi: Mead’in benliğin insan etkileşimlerinde dil ile inşa edildiğini iddia ettiği teorisidir. Benliğin temelde sosyal olduğunu vurgular.


4. Soru

Ayna benlik nedir ? 

Cevap

Ayna benlik, benlik kavrayışımızın, kendimizi başkalarının bizi gördüğünü düşündüğümüz gibi görmekten kaynaklanması anlamına gelir.


5. Soru

Benlik-kavramı nedir ? 

Cevap

Benlik-kavramı: Deneysel sosyal psikolojide bireyin kendisi hakkında düşündüklerinin ve hissettiklerinin toplamını ifade eden kavramdır.


6. Soru

Benlik-farkındalığı nedir ? 

Cevap

Benlik-farkındalığı: Kişinin kendine dönmesi, dikkatini kendi üzerinde odaklamasıdır.


7. Soru

Özel benlik-farkındalığı nedir ? 

Cevap

Özel benlik-farkındalığı, kişinin kendi içinde, kendi düşünceleri, duyguları ve benlik değerlendirmelerinin farkında olması demektir.


8. Soru

Kamusal benlik farkındalığı nedir ? 

Cevap

Kamusal benlik farkındalığı ise kişinin başkaları tarafından görünen özelliklerine (örneğin fiziksel görünüşüne) ve davranışlarına odaklanmasıdır.


9. Soru

Benlik-Algısı Teorisi nedir ? 

Cevap

Benlik-Algısı Teorisi: Bem’in başkaları hakkında bilgi edinmek için onların davranışlarını gözleme ve sonuçlar çıkarma işleminin aynısını kişinin kendisine uyguladığını iddia ettiği teoridir.


10. Soru

Sosyal Karşılaştırma Teorisi nedir ? 

Cevap

Sosyal Karşılaştırma Teorisi: Festinger’ın kişinin fikir ve yeteneklerini değerlendirmek için kendini benzer başkalarıyla kıyasladığını iddia ettiği teoridir.


11. Soru

Benlik-Şeması nedir ? 

Cevap

Benlik-Şeması: Kişinin kendi benliğine ait bilgiyi organize eden zihinsel yapıdır.


12. Soru

Olası Benlikler nedir ? 

Cevap

Olası Benlikler: Kişinin benlik-şemalarının gelecekte kendisinin nasıl biri olacağına dair tahmini bilgileri içermesidir.


13. Soru

Benlik-Karmaşıklığı nedir ? 

Cevap

Benlik-Karmaşıklığı: Kişinin farklı farklı ortamlarda kendi benliğini çeşitli özellikler açısından farklı ya da benzer olarak algılamasıdır.


14. Soru

Benlik-Saygısı nedir ? 

Cevap

Benlik-Saygısı: Benliksaygısı kişinin kendi kişisel değeri hakkında olumlu ya da olumsuz hissetmesidir.


15. Soru

Benlik-Düzenlemesi nedir ? 

Cevap

Benlik-Düzenlemesi: Kişinin benliğini ya da benliğinin içinde olduğu durumları değiştirme kapasitesidir.


16. Soru

Benlik-Sunumu nedir ? 

Cevap

Benlik-Sunumu: Kişinin hem başkalarının kendi hakkındaki düşüncelerini şekillendirmesi hem de başkaları aracılığıyla kendi hakkındaki düşüncelerini şekillendirmesi sürecidir.


17. Soru

Benlik-Doğrulaması nedir ? 

Cevap

Benlik-Doğrulaması: Kişinin söylem ve davranışlarıyla başkaları gözünde kendi benlikkavramını kanıtlama ve geçerli kılma çabasıdır.


18. Soru

Benlik-düzenlemesi bileşenleri nelerdir ? 

Cevap

Benlik-düzenlemesi bir süreçtir ve bu sürecin üç önemli bileşeni vardır: Standartlar, kendini-izleme ve irade.


19. Soru

Yağ çekme nedir ? 

Cevap

Yağ çekme genellikle yüksek statülü kişilerde kullanılan bir stratejidir. Kişi kendisini beğendirmek için karşısındaki pohpohlar ve över. İltifatlar, fikirlerine katılma ya da sempatisini her fırsatta gösterme gibi davranışlar çok görülen yağ çekme yollarıdır.


20. Soru

Kendini-yükseltme davranış biçimi nedir ? 

Cevap

Kişinin başkalarına kendi yeterliliğini gösterme ya da onları bu konuda ikna etme girişimidir. Bu, genellikle kişinin kendi hakkında olumlu şeyler söylemesi ya da olumlu gösterecek davranışlar yapmasıyla gerçekleştirilir.


21. Soru

İnsanlara sen kimsin sorusu sorulduğunda cevaben neler söylemeleri beklenir?

Cevap

Kimilerine göre insanı hayvandan ayıran en temel özellik refleksif düşünmedir; yani kendimiz üzerine düşünebilme yeteneği. Böyle bir soru sorulduğunda benlik kavramının içini dolduran adımız, yaşımız, cinsiyetimiz, nereli olduğumuz, ne iş yaptığımız gibi bizi tanımlayan belli başlı şeyleri söylemesi beklenecektir.


22. Soru

16. yüzyıl öncesindeki benlik kavramının yerini tartışınız?

Cevap

16. yüzyıldan önce insanlar bugün bugün kavramlaştırdığımız şekilde bir benlik düşüncesine sahip değillerdi. İnsanlar yaşadıkları toplumun bir parçası olarak toplumsal konumlarına (aile, yaşanılan yer vb.) bağlı olarak tanımlanırlardı ve zaten bundan fazlasına da ihtiyaç duyulmazdı. Bugün anladığımız anlamda insanın içinde bir yerlerde bir benliği olduğu fikri yoktu. Yani görünenin arkasında bir şey aramak gerekmiyordu.


23. Soru

Psikanaliz kuramı benlik kavramına temelde ne katmıştır?

Cevap

Psikanalizin bugün anladığımız anlamıyla benlik kavramına yaptığı katkı son derece kritiktir. Bugün eğer benliğe dair bir “içeriden” ya da “iç ruhsallık”tan söz ediyorsak bu Freud sayesinde olmuştur. Freud’un geliştirdiği psikanaliz kuramına göre, kim olduğumuz ya da nasıl bir benliğe sahip olduğumuz bilinç dışındaki karmaşık ve dinamik ruhsal süreçler tarafından belirlenmektedir. Diğer bir deyişle “ben kimim” sorusuna vereceğimiz cevap görünenle yetinilmeyip görünenin arkasına da bakmayı gerektiren hayli karmaşık bir olgu hâline gelmiştir


24. Soru

James’in “Ben” ve “Beni/Bana” Teorisinde “Ben” ve “Beni/Bana” neleri ifade etmektedir?

Cevap

Benliğin “beni/bana” kısmı, bilinen benliktir. Diğer bir deyişle bu, bir algı nesnesi olan benliktir. Yani benliğin bu kısmına, kişi kendisine dönüp bakabilir. Diğeri “ben”, bilen benliktir.

James bilinen benliği, yani benliğin “beni/bana” olan yönünü üç temel ögeye ayırır: Maddi, toplumsal ve manevi (spiritüel) benlik. James’in “ben” teorisindeki benliği, yani bilen olarak “ben”i kavramlaştırmak, bilinen olarak benliği (“beni/bana”) kavramlaştırmaktan daha zordur.


25. Soru

Sosyal psikolojide James’in “Beni/Bana” Teorisi neden “Ben” Teorisinden daha çok çalışılmaktadır?

Cevap

Sosyal psikolojide genellikle James’in “beni/bana” teorisi, yani bilinen benlik daha çok çalışılmaktadır. Zira bu benlikle ilgili deneysel çalışmalar yapılabilir. Kişinin benliğinin bu yönüne ait bilgi gene kişinin kendisinden alınabilir. Oysa bilen benliği, “ben”i, deneysel olarak çalışmak mümkün değildir. Bu ancak, deneyimi deneysel olmayan yöntemlerle çalışan sosyal inşacı ya da deneyimsel sosyal psikoloji diye adlandırılan başka tarz sosyal psikoloji çalışmalarında mümkündür.


26. Soru

Mead’in Sosyal Benlik Teorisini açıklayınız?

Cevap

Mead’in benliğin insan etkileşimlerinde dil ile inşa edildiğini iddia ettiği teorisidir. Benliğin temelde sosyal olduğunu vurgular. Mead, benliğin üç temel belirleyenle nasıl açıklanabileceği üzerinde çalışmıştır: İnsan evrimi, bireyin kendi gelişimi ve toplumsal güçler ve süreçler. Mead dili, bu üç belirleyicinin benliğin inşa edilmesine katkı yapma biçimlerinde temel olarak görmüş ve dilin bu üçünün işleme sürecine sembolik olarak aracılık ettiğini ileri sürmüştür. Mead’e göre benlik, sosyal etkileşimle inşa edilmektedir. Ve bu etkileşim de sembolik olana, yani dile dayanmaktadır.


27. Soru

Modern sosyal psikolojide benlik kavramı nasıl ele alınmaktadır?

Cevap

William James’in terminolojisindeki “beni/bana” nesnel benlik, modern sosyal psikolojide benlik-kavramı olarak adlandırılmaktadır. Bu benlik, bireyin bir nesne olarak kendisine dönüp kendi hakkında düşündüklerinin ve hissettiklerinin toplamını ifade eder. Başka bir tanımda da benlik-kavramı kişinin kendi kişilik özellikleri hakkındaki inançlarının toplamı olarak görülmüştür.


28. Soru

Hangi durumlarda benlik farkındalığını (öz farkındalık) hissetme durumuna gireriz?

Cevap

Benlik-farkındalığı basit bir biçimde kişinin dikkatini kendine odaklamasıdır. Aslında günlük rutinlerinizi gözden geçirdiğinizde, okulda derse girmek ya da işyerinde çalışmak, evde ev işlerini yapmak, diğerleriyle sohbet etmek, televizyon ya da internet başında zaman geçirmek gibi bir dolu iş yaptığımızı görebiliriz. Ama bunu yaparken kendimiz hakkında ne kadar az düşündüğümüzü de fark ederiz ve bu bize şaşırtıcı gelebilir. Benlik-farkındalığı teorisine göre, genellikle kendimize odaklanmayız ama bazı durumlar bizi kendimize odaklanmaya zorlayabilir. Kendimizle ilgili konuştuğumuzda, aynaya baktığımızda, bir dinleyici topluluğunun ya da kameranın karşısında, kendimizle ilgili bir video izlerken ya da bir grup içinde çok göze çarpan bir konumda isek benliğimizin farkında olduğumuz bir durumun içine gireriz.


29. Soru

Benlik-Algısı teorisini ve hangi durumlarda işe yaradığını açıklayınız?

Cevap

Bem’in başkaları hakkında bilgi edinmek için onların davranışlarını gözleme ve sonuçlar çıkarma işleminin aynısını kişinin kendisine uyguladığını iddia ettiği teoridir. Bem’e göre, insanlar başka insanlar hakkında nasıl bilgi ediniyor ve onları tanıyorlarsa kendileri hakkında da aynı biçimde bilgi toplayıp kendilerini tanırlar. Bunun yolu kendi davranışlarımızı gözlemlemek ve bu gözlemlerden sonuç çıkarmaktan geçer; tıpkı başkalarında yaptığımız gibi.

Bu teorinin, benlik hakkında diğer biçimlerde (örneğin direkt benlik-farkındalığının olamadığı durumlarda) edindiğiniz bilginin çok açık ya da güçlü olmaması durumunda özellikle işe yaradığı belirtilmektedir.


30. Soru

1954’te Leon Festinger tarafından geliştirilen sosyal karşılaştırma teorisi hangi temel öncüllere dayanmaktadır?

Cevap

Teori şu temel öncüllere dayanır:

İnsanların kendi fikir ve yeteneklerini değerlendirme güdüsü vardır. Ve insanlar fikirlerinin doğruluğuna ve (herhangi bir konuda) ne kadar yetenekli olduklarına dair daha kesin ve güvenli yargılara ulaşmak ihtiyacı içindedirler.

Kendi fikir ve yeteneklerine dair nesnel, sosyal olmayan değerlendirme zemininin yokluğunda, bireyler kendi fikir ve yeteneklerini başkalarının fikir ve yetenekleri (performansları) ile karşılaştıracaklardır.

Kişinin kendisiyle başka birini kıyaslama eğilimi, o kişi ile kendisi arasındaki fark fazlaysa azalacaktır. Diğer bir deyişle, bireyler fikirler ve yetenekler açısından kendilerini, kendine benzer birileriyle kıyaslayacaklardır.


31. Soru

Benlik-şemaları neden benlik kavramının bilişsel (zihinsel) yanını oluşturmaktadır?

Cevap

Kişinin benlik-kavramı pek çok özellik ya da izlenimden oluşsa da benlik-şeması bunları bir arada tutan tutkal gibidir. Zihnin bilge işleme sürecinde bilgiyi yapılandırma mekanizması olarak kavramlaştırılan şema, sadece diğer insanlar, gruplar, olaylar vb. değil, kendi benliğimize dair bilgiyi de organize eden bir zihinsel yapıdır ve bu nedenle benlik-kavramının bilişsel bileşeni olarak ifade edilir.


32. Soru

Ayşe cinsiyet konusunda şematik, Zeynep ise aşematik bir insan ise onların kendi cinsiyetleri hakkında nasıl düşünmeleri beklenir?

Cevap

Ayşe, kendi cinsiyeti konusunda şematik bir insan olduğu için kendisinin nasıl bir kadın olduğu konusunda çokça kafa yoruyor demektir. Onun kadınlıkla ilgili söyleyecek pek çok şeyi vardır. Ama Zeynep cinsiyet konusunda aşematik olduğu için bambaşka yaşam deneyimlerinden geçmiş biri olarak kendini birincil olarak kadın olma temelinde değil de örneğin zeki olmak temelinde tanımlıyor olabilir. Yani kendini bir kadın olarak nasıl değerlendirdiği sorulduğunda kendi benliğinin kadın yanına ilişkin vereceği çok spesifik cevaplar yoktur.


33. Soru

Sabit ve değişmez bir benlik-şemasından bahsetmek mümkün müdür, açıklayınız?

Cevap

Aslında Baumeister (2010) benlik-bilgisini tek, içsel tutarlılığı olan ve bütünleşik bir şekilde bir araya getiren benlik-kavramının sorunlu bir kavram olduğunu ileri sürmektedir. Bu terim hâlâ kullanılsa da benliğin tutarlı bir bütün olarak görülmesinin zor olduğunu belirtmektedir. Bunun yerine, insanların kendileri hakkında çok çeşitli fikirleri olduğunu, bunların birbiriyle gevşek bir şekilde ilişkilendiğini ve hatta bazen birbirleriyle çelişebildiklerini iddia etmektedir. Bu yüzden de benlik hakkındaki her spesifik düşünce için bir benlik-şeması olduğu fikrinin çok uygun olduğu, dolayısıyla benliğin çeşitli yönleri için farklı farklı benlik-şemaları olduğu, yani özetle tek bir benlik-şemasından değil ama çoğul olarak benlik-şemalarından söz etmek gerektiği ortaya konmuştur.


34. Soru

Stresli bir durumla karşılaştığında benlik-karmaşıklığı düzeyi yüksek olan birinin bundan nasıl etkilenmesi beklenir?

Cevap

Eğer bir kişi farklı ortamlarda kendini az çok aynı özelliklerle tanımlayabileceğini düşünüyorsa bu kişinin benlik-karmaşıklık düzeyi düşük, eğer kişi farklı sosyal ortamlarda kendisini farklı düşünüyor ya da farklı benlik-imgesine sahip ise bu kişinin benlik-karmaşıklık düzeyi yüksektir. Benlik-karmaşıklık düzeyinin insanların stresli olaylarla başa çıkmasında önemli bir rolünün olduğu düşünülmektedir. Stresli bir olayla karşılaşıldığında kişinin benlik-karmaşıklık düzeyi yüksekse kişi düşük olduğu duruma göre bu stresle daha iyi başa çıkabilecektir.


35. Soru

Yüksek benlik-saygısının sonuçları nelerdir?

Cevap

Araştırmalar yüksek benlik-saygısının iki temel sonucunun olduğunu artık sağlam bir biçimde göstermiş bulunmaktadır. İlki, yüksek benlik-saygısının kişisel teşebbüsü ya da bir etkinliğe önayak olma, inisiyatif alma özelliğini desteklemesidir. Muhtemelen yüksek öz saygı, bu kişilere kendi inanç ve varsayımları temelinde harekete geçmeye ve başka insanların dediklerine/yaptıklarına karşı çıkmaya ilişkin bir güven vermektedir. İkincisi, yüksek-öz saygının kendini iyi ve mutlu hissetmeye katkı yapmasıdır. Yüksek benlik-saygısının bu iki sonucu çok çeşitli formlar alarak karşımıza çıkabilir. Bu bağlamda başarısızlık karşısında pes etmemek ve stresli olaylar karşısından dayanıklı olmak gibi örnekler düşünülebilir.


36. Soru

Her değerlendirici özelliğin (tembel-çalışkan, adaletli-adaletli değil vb.) benlik-saygısına aynı etkiyi yapıp yapmayacağını benlik-şeması üzerinden açıklayınız?

Cevap

Bazı özelliklerin kişilerin kendi değerlerini belirlemeleri açısından diğerlerinden daha önemli olduğu göz önüne alınmalıdır. Bu, benlik-şemaları kavramlaştırmasıyla da ilişkilendirilebilir. Benlik-şemalarında öne çıkan özellikler, yani belirli bir bağlamda kişinin kendisini tanımlayıcı olarak gördüğü özellik ya da özellikler kişinin genel benlik-saygısına da en fazla etkisi olan özelliklerdir. Eğer bir kişi zeka özelliği açısından şematik biriyse (yani benlik-şeması zekâ çevresinde örgütlenmişse) ve bu kişi zekâ boyutu açısından kendisini olumlu değerlendiriyorsa bu kişi diyelim ki sportif beceriler ya da sosyallik becerileri açısından kendini çok daha az olumlu değerlendirse bile benlik-saygısı düzeyi yüksek olacaktır.


37. Soru

Benlik düzenlemesi nedir, benlik-kontrolü ile arasındaki fark nedir?

Cevap

Benlik-düzenlemesi, benliğin kendisini veya içinde bulunduğu durumları değiştirme ya da dönüştürme kapasitesini ifade eder. Benlik-düzenlemesi düşünce ve duyguları kontrol altına alma, dürtü kontrolü, problemli davranışın sınırlandırılması ve performansın optimize edilmesi gibi farklı alanları kapsar. Günlük yaşamda kullandığımız “kendimizi kontrol altında tutmak” ifadesi benlik-düzenlemesi kavramına çok benzerdir ve bazen birbirlerinin yerine kullanılır. Ancak bazı araştırmacılar aralarında küçük de olsa farklılık olduğunu belirtirler. Benlik-kontrolü sadece bilinçli, çaba harcanan süreçlere işaret ederken benlik-düzenlemesi bunların yanı sıra bilinçli olmayan ya da otomatik düzenleyici süreçleri de içerir.


38. Soru

İnsanlar benlik-kontrolünü geliştirmek istediğinde ne gibi adımlar izlemelidirler, örnek vererek açıklayınız?

Cevap

İnsanlar benlik-kontrolünü geliştirmek istediklerinde, en etkili ilk adım, izleme yolları geliştirmektir. Eğer diyete başladıysanız, günlük kilonuzu yazmak, belli sürelerde ne kadar yol kat ettiğinizi kaydetmek vb. bu yollar arasında sayılabilir. Benliği kontrol etme başarısızlığı, insanın kendisini izlemeyi bırakmasıyla başlar.


39. Soru

Benlik-düzenlemesinin süreçlerini açıklayınız?

Cevap

Benlik-düzenlemesi bir süreçtir ve bu sürecin üç önemli bileşeni vardır: Standartlar, kendini-izleme ve irade. Standartlar olmaksızın benlik-düzenlemesinin bir anlamı olmazdı. Elbette standartlar yasalar, normlar, beklentiler gibi dışsal birtakım kaynaklardan gelir ancak bunlar kişi tarafından bir dereceye kadar içselleştirilmiş olmalıdır. Olumlu ve olumsuz standartlardan söz etmek mümkündür. Benlik-düzenlemesi denilen süreç, standartları belirleyip davranışları buna göre düzenlemeyle başlar ama bu bir süreç olduğu için yapılan davranış düzenlemesinin izlenmesi, yani takip edilmesi gerekir. İzlemekten kasıt, değiştirilmek istenen davranışa dikkat edip süreci takip etmektir. Benlik-düzenlemesinin üçüncü bileşeni irade ya da daha doğru bir deyişle irade gücüdür. Bu, benliği değiştirme kapasitesini ifade eder. Halk arasında da kullanılan bu terimin psikolojik geçerliliği vardır. Bu bağlamda benlik kısmen de olsa benlik-kontrolü eylemleri süresince bir kısmının harcandığı bir enerji kaynağı olarak görülebilir. Her benlik-kontrolü eylemi belli bir enerji, yani irade gerektirir.


40. Soru

Benlik-sunumu (öz sunum) neyi ifade eder, insanlar neden benlik-sunumuyla uğraşır?

Cevap

Kişi başkalarıyla ilişkilerinde de benlikle ilgili değişiklikler yapabilir. Sosyal psikolojide bu olguya benlik-sunumu adı verilmektedir. Benlik-sunumu, kişinin başkalarının kendi hakkındaki düşüncelerini şekillendirmeye çalışması ve başkaları aracılığıyla kendi hakkında düşüncelerini şekillendirmesi sürecidir. İnsanların benlik-sunumuyla uğraşmasının altında yatan iki temel güdü vardır. İlki, güç kazanmak, insanların sempatilerini kazanmak, onlardan onay almak ve onlar tarafından sevilmek amacıyla onlar üzerinde iyi izlenim bırakmaktır. Bu stratejik benlik-sunumudur. Stratejik benlik sunumunun yanı sıra ikinci tür bir benlik-sunumu dışavurumcu- benlik sunumudur. Stratejik benlik-sunumunun altında yatan güdü, başkaları üzerinde olumlu izlenim bırakmakken dışavurumcu benlik-sunumunda kişinin davranışlarıyla, yaptıklarıyla kendi benlik-kavramını kanıtlama ve geçerli kılma çabası vardır. Burada başkaları aracılığıyla kişinin yine dönüp kendi benliğiyle uğraşması söz konusudur. Buna benlik-doğrulaması adı da verilmektedir.


1. Soru

Aydınlanma nedir ? 

Cevap

Aydınlanma, çok genel olarak insan aklının merkeze konduğu ve insan aklı sayesinde toplumların kendilerini, yani benlik ve kimliklerini geliştirebilecekleri bir toplum yaratacaklarına olan inancı içermektedir.

2. Soru

“Ben” ve “Beni/Bana” Teorisi nedir ? 

Cevap

“Ben” ve “Beni/Bana” Teorisi: William James benliğin iki yönünü ayırt etmiştir. Benliğin “Ben” yönü bilen benliktir. Benliğin “Beni/Bana” yönü bilinen benliktir.

3. Soru

Sosyal Benlik Teorisi nedir ? 

Cevap

Sosyal Benlik Teorisi: Mead’in benliğin insan etkileşimlerinde dil ile inşa edildiğini iddia ettiği teorisidir. Benliğin temelde sosyal olduğunu vurgular.

4. Soru

Ayna benlik nedir ? 

Cevap

Ayna benlik, benlik kavrayışımızın, kendimizi başkalarının bizi gördüğünü düşündüğümüz gibi görmekten kaynaklanması anlamına gelir.

5. Soru

Benlik-kavramı nedir ? 

Cevap

Benlik-kavramı: Deneysel sosyal psikolojide bireyin kendisi hakkında düşündüklerinin ve hissettiklerinin toplamını ifade eden kavramdır.

6. Soru

Benlik-farkındalığı nedir ? 

Cevap

Benlik-farkındalığı: Kişinin kendine dönmesi, dikkatini kendi üzerinde odaklamasıdır.

7. Soru

Özel benlik-farkındalığı nedir ? 

Cevap

Özel benlik-farkındalığı, kişinin kendi içinde, kendi düşünceleri, duyguları ve benlik değerlendirmelerinin farkında olması demektir.

8. Soru

Kamusal benlik farkındalığı nedir ? 

Cevap

Kamusal benlik farkındalığı ise kişinin başkaları tarafından görünen özelliklerine (örneğin fiziksel görünüşüne) ve davranışlarına odaklanmasıdır.

9. Soru

Benlik-Algısı Teorisi nedir ? 

Cevap

Benlik-Algısı Teorisi: Bem’in başkaları hakkında bilgi edinmek için onların davranışlarını gözleme ve sonuçlar çıkarma işleminin aynısını kişinin kendisine uyguladığını iddia ettiği teoridir.

10. Soru

Sosyal Karşılaştırma Teorisi nedir ? 

Cevap

Sosyal Karşılaştırma Teorisi: Festinger’ın kişinin fikir ve yeteneklerini değerlendirmek için kendini benzer başkalarıyla kıyasladığını iddia ettiği teoridir.

11. Soru

Benlik-Şeması nedir ? 

Cevap

Benlik-Şeması: Kişinin kendi benliğine ait bilgiyi organize eden zihinsel yapıdır.

12. Soru

Olası Benlikler nedir ? 

Cevap

Olası Benlikler: Kişinin benlik-şemalarının gelecekte kendisinin nasıl biri olacağına dair tahmini bilgileri içermesidir.

13. Soru

Benlik-Karmaşıklığı nedir ? 

Cevap

Benlik-Karmaşıklığı: Kişinin farklı farklı ortamlarda kendi benliğini çeşitli özellikler açısından farklı ya da benzer olarak algılamasıdır.

14. Soru

Benlik-Saygısı nedir ? 

Cevap

Benlik-Saygısı: Benliksaygısı kişinin kendi kişisel değeri hakkında olumlu ya da olumsuz hissetmesidir.

15. Soru

Benlik-Düzenlemesi nedir ? 

Cevap

Benlik-Düzenlemesi: Kişinin benliğini ya da benliğinin içinde olduğu durumları değiştirme kapasitesidir.

16. Soru

Benlik-Sunumu nedir ? 

Cevap

Benlik-Sunumu: Kişinin hem başkalarının kendi hakkındaki düşüncelerini şekillendirmesi hem de başkaları aracılığıyla kendi hakkındaki düşüncelerini şekillendirmesi sürecidir.

17. Soru

Benlik-Doğrulaması nedir ? 

Cevap

Benlik-Doğrulaması: Kişinin söylem ve davranışlarıyla başkaları gözünde kendi benlikkavramını kanıtlama ve geçerli kılma çabasıdır.

18. Soru

Benlik-düzenlemesi bileşenleri nelerdir ? 

Cevap

Benlik-düzenlemesi bir süreçtir ve bu sürecin üç önemli bileşeni vardır: Standartlar, kendini-izleme ve irade.

19. Soru

Yağ çekme nedir ? 

Cevap

Yağ çekme genellikle yüksek statülü kişilerde kullanılan bir stratejidir. Kişi kendisini beğendirmek için karşısındaki pohpohlar ve över. İltifatlar, fikirlerine katılma ya da sempatisini her fırsatta gösterme gibi davranışlar çok görülen yağ çekme yollarıdır.

20. Soru

Kendini-yükseltme davranış biçimi nedir ? 

Cevap

Kişinin başkalarına kendi yeterliliğini gösterme ya da onları bu konuda ikna etme girişimidir. Bu, genellikle kişinin kendi hakkında olumlu şeyler söylemesi ya da olumlu gösterecek davranışlar yapmasıyla gerçekleştirilir.

21. Soru

İnsanlara sen kimsin sorusu sorulduğunda cevaben neler söylemeleri beklenir?

Cevap

Kimilerine göre insanı hayvandan ayıran en temel özellik refleksif düşünmedir; yani kendimiz üzerine düşünebilme yeteneği. Böyle bir soru sorulduğunda benlik kavramının içini dolduran adımız, yaşımız, cinsiyetimiz, nereli olduğumuz, ne iş yaptığımız gibi bizi tanımlayan belli başlı şeyleri söylemesi beklenecektir.

22. Soru

16. yüzyıl öncesindeki benlik kavramının yerini tartışınız?

Cevap

16. yüzyıldan önce insanlar bugün bugün kavramlaştırdığımız şekilde bir benlik düşüncesine sahip değillerdi. İnsanlar yaşadıkları toplumun bir parçası olarak toplumsal konumlarına (aile, yaşanılan yer vb.) bağlı olarak tanımlanırlardı ve zaten bundan fazlasına da ihtiyaç duyulmazdı. Bugün anladığımız anlamda insanın içinde bir yerlerde bir benliği olduğu fikri yoktu. Yani görünenin arkasında bir şey aramak gerekmiyordu.

23. Soru

Psikanaliz kuramı benlik kavramına temelde ne katmıştır?

Cevap

Psikanalizin bugün anladığımız anlamıyla benlik kavramına yaptığı katkı son derece kritiktir. Bugün eğer benliğe dair bir “içeriden” ya da “iç ruhsallık”tan söz ediyorsak bu Freud sayesinde olmuştur. Freud’un geliştirdiği psikanaliz kuramına göre, kim olduğumuz ya da nasıl bir benliğe sahip olduğumuz bilinç dışındaki karmaşık ve dinamik ruhsal süreçler tarafından belirlenmektedir. Diğer bir deyişle “ben kimim” sorusuna vereceğimiz cevap görünenle yetinilmeyip görünenin arkasına da bakmayı gerektiren hayli karmaşık bir olgu hâline gelmiştir

24. Soru

James’in “Ben” ve “Beni/Bana” Teorisinde “Ben” ve “Beni/Bana” neleri ifade etmektedir?

Cevap

Benliğin “beni/bana” kısmı, bilinen benliktir. Diğer bir deyişle bu, bir algı nesnesi olan benliktir. Yani benliğin bu kısmına, kişi kendisine dönüp bakabilir. Diğeri “ben”, bilen benliktir.

James bilinen benliği, yani benliğin “beni/bana” olan yönünü üç temel ögeye ayırır: Maddi, toplumsal ve manevi (spiritüel) benlik. James’in “ben” teorisindeki benliği, yani bilen olarak “ben”i kavramlaştırmak, bilinen olarak benliği (“beni/bana”) kavramlaştırmaktan daha zordur.

25. Soru

Sosyal psikolojide James’in “Beni/Bana” Teorisi neden “Ben” Teorisinden daha çok çalışılmaktadır?

Cevap

Sosyal psikolojide genellikle James’in “beni/bana” teorisi, yani bilinen benlik daha çok çalışılmaktadır. Zira bu benlikle ilgili deneysel çalışmalar yapılabilir. Kişinin benliğinin bu yönüne ait bilgi gene kişinin kendisinden alınabilir. Oysa bilen benliği, “ben”i, deneysel olarak çalışmak mümkün değildir. Bu ancak, deneyimi deneysel olmayan yöntemlerle çalışan sosyal inşacı ya da deneyimsel sosyal psikoloji diye adlandırılan başka tarz sosyal psikoloji çalışmalarında mümkündür.

26. Soru

Mead’in Sosyal Benlik Teorisini açıklayınız?

Cevap

Mead’in benliğin insan etkileşimlerinde dil ile inşa edildiğini iddia ettiği teorisidir. Benliğin temelde sosyal olduğunu vurgular. Mead, benliğin üç temel belirleyenle nasıl açıklanabileceği üzerinde çalışmıştır: İnsan evrimi, bireyin kendi gelişimi ve toplumsal güçler ve süreçler. Mead dili, bu üç belirleyicinin benliğin inşa edilmesine katkı yapma biçimlerinde temel olarak görmüş ve dilin bu üçünün işleme sürecine sembolik olarak aracılık ettiğini ileri sürmüştür. Mead’e göre benlik, sosyal etkileşimle inşa edilmektedir. Ve bu etkileşim de sembolik olana, yani dile dayanmaktadır.

27. Soru

Modern sosyal psikolojide benlik kavramı nasıl ele alınmaktadır?

Cevap

William James’in terminolojisindeki “beni/bana” nesnel benlik, modern sosyal psikolojide benlik-kavramı olarak adlandırılmaktadır. Bu benlik, bireyin bir nesne olarak kendisine dönüp kendi hakkında düşündüklerinin ve hissettiklerinin toplamını ifade eder. Başka bir tanımda da benlik-kavramı kişinin kendi kişilik özellikleri hakkındaki inançlarının toplamı olarak görülmüştür.

28. Soru

Hangi durumlarda benlik farkındalığını (öz farkındalık) hissetme durumuna gireriz?

Cevap

Benlik-farkındalığı basit bir biçimde kişinin dikkatini kendine odaklamasıdır. Aslında günlük rutinlerinizi gözden geçirdiğinizde, okulda derse girmek ya da işyerinde çalışmak, evde ev işlerini yapmak, diğerleriyle sohbet etmek, televizyon ya da internet başında zaman geçirmek gibi bir dolu iş yaptığımızı görebiliriz. Ama bunu yaparken kendimiz hakkında ne kadar az düşündüğümüzü de fark ederiz ve bu bize şaşırtıcı gelebilir. Benlik-farkındalığı teorisine göre, genellikle kendimize odaklanmayız ama bazı durumlar bizi kendimize odaklanmaya zorlayabilir. Kendimizle ilgili konuştuğumuzda, aynaya baktığımızda, bir dinleyici topluluğunun ya da kameranın karşısında, kendimizle ilgili bir video izlerken ya da bir grup içinde çok göze çarpan bir konumda isek benliğimizin farkında olduğumuz bir durumun içine gireriz.

29. Soru

Benlik-Algısı teorisini ve hangi durumlarda işe yaradığını açıklayınız?

Cevap

Bem’in başkaları hakkında bilgi edinmek için onların davranışlarını gözleme ve sonuçlar çıkarma işleminin aynısını kişinin kendisine uyguladığını iddia ettiği teoridir. Bem’e göre, insanlar başka insanlar hakkında nasıl bilgi ediniyor ve onları tanıyorlarsa kendileri hakkında da aynı biçimde bilgi toplayıp kendilerini tanırlar. Bunun yolu kendi davranışlarımızı gözlemlemek ve bu gözlemlerden sonuç çıkarmaktan geçer; tıpkı başkalarında yaptığımız gibi.

Bu teorinin, benlik hakkında diğer biçimlerde (örneğin direkt benlik-farkındalığının olamadığı durumlarda) edindiğiniz bilginin çok açık ya da güçlü olmaması durumunda özellikle işe yaradığı belirtilmektedir.

30. Soru

1954’te Leon Festinger tarafından geliştirilen sosyal karşılaştırma teorisi hangi temel öncüllere dayanmaktadır?

Cevap

Teori şu temel öncüllere dayanır:

İnsanların kendi fikir ve yeteneklerini değerlendirme güdüsü vardır. Ve insanlar fikirlerinin doğruluğuna ve (herhangi bir konuda) ne kadar yetenekli olduklarına dair daha kesin ve güvenli yargılara ulaşmak ihtiyacı içindedirler.

Kendi fikir ve yeteneklerine dair nesnel, sosyal olmayan değerlendirme zemininin yokluğunda, bireyler kendi fikir ve yeteneklerini başkalarının fikir ve yetenekleri (performansları) ile karşılaştıracaklardır.

Kişinin kendisiyle başka birini kıyaslama eğilimi, o kişi ile kendisi arasındaki fark fazlaysa azalacaktır. Diğer bir deyişle, bireyler fikirler ve yetenekler açısından kendilerini, kendine benzer birileriyle kıyaslayacaklardır.

31. Soru

Benlik-şemaları neden benlik kavramının bilişsel (zihinsel) yanını oluşturmaktadır?

Cevap

Kişinin benlik-kavramı pek çok özellik ya da izlenimden oluşsa da benlik-şeması bunları bir arada tutan tutkal gibidir. Zihnin bilge işleme sürecinde bilgiyi yapılandırma mekanizması olarak kavramlaştırılan şema, sadece diğer insanlar, gruplar, olaylar vb. değil, kendi benliğimize dair bilgiyi de organize eden bir zihinsel yapıdır ve bu nedenle benlik-kavramının bilişsel bileşeni olarak ifade edilir.

32. Soru

Ayşe cinsiyet konusunda şematik, Zeynep ise aşematik bir insan ise onların kendi cinsiyetleri hakkında nasıl düşünmeleri beklenir?

Cevap

Ayşe, kendi cinsiyeti konusunda şematik bir insan olduğu için kendisinin nasıl bir kadın olduğu konusunda çokça kafa yoruyor demektir. Onun kadınlıkla ilgili söyleyecek pek çok şeyi vardır. Ama Zeynep cinsiyet konusunda aşematik olduğu için bambaşka yaşam deneyimlerinden geçmiş biri olarak kendini birincil olarak kadın olma temelinde değil de örneğin zeki olmak temelinde tanımlıyor olabilir. Yani kendini bir kadın olarak nasıl değerlendirdiği sorulduğunda kendi benliğinin kadın yanına ilişkin vereceği çok spesifik cevaplar yoktur.

33. Soru

Sabit ve değişmez bir benlik-şemasından bahsetmek mümkün müdür, açıklayınız?

Cevap

Aslında Baumeister (2010) benlik-bilgisini tek, içsel tutarlılığı olan ve bütünleşik bir şekilde bir araya getiren benlik-kavramının sorunlu bir kavram olduğunu ileri sürmektedir. Bu terim hâlâ kullanılsa da benliğin tutarlı bir bütün olarak görülmesinin zor olduğunu belirtmektedir. Bunun yerine, insanların kendileri hakkında çok çeşitli fikirleri olduğunu, bunların birbiriyle gevşek bir şekilde ilişkilendiğini ve hatta bazen birbirleriyle çelişebildiklerini iddia etmektedir. Bu yüzden de benlik hakkındaki her spesifik düşünce için bir benlik-şeması olduğu fikrinin çok uygun olduğu, dolayısıyla benliğin çeşitli yönleri için farklı farklı benlik-şemaları olduğu, yani özetle tek bir benlik-şemasından değil ama çoğul olarak benlik-şemalarından söz etmek gerektiği ortaya konmuştur.

34. Soru

Stresli bir durumla karşılaştığında benlik-karmaşıklığı düzeyi yüksek olan birinin bundan nasıl etkilenmesi beklenir?

Cevap

Eğer bir kişi farklı ortamlarda kendini az çok aynı özelliklerle tanımlayabileceğini düşünüyorsa bu kişinin benlik-karmaşıklık düzeyi düşük, eğer kişi farklı sosyal ortamlarda kendisini farklı düşünüyor ya da farklı benlik-imgesine sahip ise bu kişinin benlik-karmaşıklık düzeyi yüksektir. Benlik-karmaşıklık düzeyinin insanların stresli olaylarla başa çıkmasında önemli bir rolünün olduğu düşünülmektedir. Stresli bir olayla karşılaşıldığında kişinin benlik-karmaşıklık düzeyi yüksekse kişi düşük olduğu duruma göre bu stresle daha iyi başa çıkabilecektir.

35. Soru

Yüksek benlik-saygısının sonuçları nelerdir?

Cevap

Araştırmalar yüksek benlik-saygısının iki temel sonucunun olduğunu artık sağlam bir biçimde göstermiş bulunmaktadır. İlki, yüksek benlik-saygısının kişisel teşebbüsü ya da bir etkinliğe önayak olma, inisiyatif alma özelliğini desteklemesidir. Muhtemelen yüksek öz saygı, bu kişilere kendi inanç ve varsayımları temelinde harekete geçmeye ve başka insanların dediklerine/yaptıklarına karşı çıkmaya ilişkin bir güven vermektedir. İkincisi, yüksek-öz saygının kendini iyi ve mutlu hissetmeye katkı yapmasıdır. Yüksek benlik-saygısının bu iki sonucu çok çeşitli formlar alarak karşımıza çıkabilir. Bu bağlamda başarısızlık karşısında pes etmemek ve stresli olaylar karşısından dayanıklı olmak gibi örnekler düşünülebilir.

36. Soru

Her değerlendirici özelliğin (tembel-çalışkan, adaletli-adaletli değil vb.) benlik-saygısına aynı etkiyi yapıp yapmayacağını benlik-şeması üzerinden açıklayınız?

Cevap

Bazı özelliklerin kişilerin kendi değerlerini belirlemeleri açısından diğerlerinden daha önemli olduğu göz önüne alınmalıdır. Bu, benlik-şemaları kavramlaştırmasıyla da ilişkilendirilebilir. Benlik-şemalarında öne çıkan özellikler, yani belirli bir bağlamda kişinin kendisini tanımlayıcı olarak gördüğü özellik ya da özellikler kişinin genel benlik-saygısına da en fazla etkisi olan özelliklerdir. Eğer bir kişi zeka özelliği açısından şematik biriyse (yani benlik-şeması zekâ çevresinde örgütlenmişse) ve bu kişi zekâ boyutu açısından kendisini olumlu değerlendiriyorsa bu kişi diyelim ki sportif beceriler ya da sosyallik becerileri açısından kendini çok daha az olumlu değerlendirse bile benlik-saygısı düzeyi yüksek olacaktır.

37. Soru

Benlik düzenlemesi nedir, benlik-kontrolü ile arasındaki fark nedir?

Cevap

Benlik-düzenlemesi, benliğin kendisini veya içinde bulunduğu durumları değiştirme ya da dönüştürme kapasitesini ifade eder. Benlik-düzenlemesi düşünce ve duyguları kontrol altına alma, dürtü kontrolü, problemli davranışın sınırlandırılması ve performansın optimize edilmesi gibi farklı alanları kapsar. Günlük yaşamda kullandığımız “kendimizi kontrol altında tutmak” ifadesi benlik-düzenlemesi kavramına çok benzerdir ve bazen birbirlerinin yerine kullanılır. Ancak bazı araştırmacılar aralarında küçük de olsa farklılık olduğunu belirtirler. Benlik-kontrolü sadece bilinçli, çaba harcanan süreçlere işaret ederken benlik-düzenlemesi bunların yanı sıra bilinçli olmayan ya da otomatik düzenleyici süreçleri de içerir.

38. Soru

İnsanlar benlik-kontrolünü geliştirmek istediğinde ne gibi adımlar izlemelidirler, örnek vererek açıklayınız?

Cevap

İnsanlar benlik-kontrolünü geliştirmek istediklerinde, en etkili ilk adım, izleme yolları geliştirmektir. Eğer diyete başladıysanız, günlük kilonuzu yazmak, belli sürelerde ne kadar yol kat ettiğinizi kaydetmek vb. bu yollar arasında sayılabilir. Benliği kontrol etme başarısızlığı, insanın kendisini izlemeyi bırakmasıyla başlar.

39. Soru

Benlik-düzenlemesinin süreçlerini açıklayınız?

Cevap

Benlik-düzenlemesi bir süreçtir ve bu sürecin üç önemli bileşeni vardır: Standartlar, kendini-izleme ve irade. Standartlar olmaksızın benlik-düzenlemesinin bir anlamı olmazdı. Elbette standartlar yasalar, normlar, beklentiler gibi dışsal birtakım kaynaklardan gelir ancak bunlar kişi tarafından bir dereceye kadar içselleştirilmiş olmalıdır. Olumlu ve olumsuz standartlardan söz etmek mümkündür. Benlik-düzenlemesi denilen süreç, standartları belirleyip davranışları buna göre düzenlemeyle başlar ama bu bir süreç olduğu için yapılan davranış düzenlemesinin izlenmesi, yani takip edilmesi gerekir. İzlemekten kasıt, değiştirilmek istenen davranışa dikkat edip süreci takip etmektir. Benlik-düzenlemesinin üçüncü bileşeni irade ya da daha doğru bir deyişle irade gücüdür. Bu, benliği değiştirme kapasitesini ifade eder. Halk arasında da kullanılan bu terimin psikolojik geçerliliği vardır. Bu bağlamda benlik kısmen de olsa benlik-kontrolü eylemleri süresince bir kısmının harcandığı bir enerji kaynağı olarak görülebilir. Her benlik-kontrolü eylemi belli bir enerji, yani irade gerektirir.

40. Soru

Benlik-sunumu (öz sunum) neyi ifade eder, insanlar neden benlik-sunumuyla uğraşır?

Cevap

Kişi başkalarıyla ilişkilerinde de benlikle ilgili değişiklikler yapabilir. Sosyal psikolojide bu olguya benlik-sunumu adı verilmektedir. Benlik-sunumu, kişinin başkalarının kendi hakkındaki düşüncelerini şekillendirmeye çalışması ve başkaları aracılığıyla kendi hakkında düşüncelerini şekillendirmesi sürecidir. İnsanların benlik-sunumuyla uğraşmasının altında yatan iki temel güdü vardır. İlki, güç kazanmak, insanların sempatilerini kazanmak, onlardan onay almak ve onlar tarafından sevilmek amacıyla onlar üzerinde iyi izlenim bırakmaktır. Bu stratejik benlik-sunumudur. Stratejik benlik sunumunun yanı sıra ikinci tür bir benlik-sunumu dışavurumcu- benlik sunumudur. Stratejik benlik-sunumunun altında yatan güdü, başkaları üzerinde olumlu izlenim bırakmakken dışavurumcu benlik-sunumunda kişinin davranışlarıyla, yaptıklarıyla kendi benlik-kavramını kanıtlama ve geçerli kılma çabası vardır. Burada başkaları aracılığıyla kişinin yine dönüp kendi benliğiyle uğraşması söz konusudur. Buna benlik-doğrulaması adı da verilmektedir.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.