Klasik Mantık Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim

30.07.2022
8
A+
A-

Hatalı Akıl Yürütmeler: Safsatalar (Yanıltmacalar)

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Klasik Mantık Dersi 5. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Hatalı Akıl Yürütmeler: Safsatalar (Yanıltmacalar)

1. Soru

Safsata nedir?

Cevap

Akıl yürütmedeki yanlışlar, yani hatalı akıl yürütmelerdir.


2. Soru

Safsatalar hangi nedenlerle yapılır?

Cevap

• Karşısındakini şaşırtma • Dili iyi kullanmama • Duygu sömürüsü yapma • Acelecilik • Özensizlik • Yanlış genelleme yapma • Önyargılar • Batıl inançlar • Yetersiz bilgi • Akıl kabiliyetimizin yanlış yerde kullanılması


3. Soru

Safsatalar hangi akıl yürütme yöntemleriyle olur?

Cevap

Genellikle tümevarım ya da tümdengelim biçiminde olur.


4. Soru

Doğru bir akıl yürütme için ifadenin nasıl olması gerekir?

Cevap

Açık, seçik ve anlaşılır olması gerekir.


5. Soru

Saldırı safsatası türleri nelerdir?

Cevap

• Adam karalama • Sen de • Niteliksel adam karalama


6. Soru

Adam karalama safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Adam karalamada iddiaya değil de iddiayı ortaya atan kişiye saldırı yapılıp kötüleyerek iddianın yanlışlığı ileri sürülerek yapılır. İddianın o kişinin karakteriyle ya da harekeleriyle alakalandırılıp, yanlışlığının ileri sürülmesi safsatasıdır. Aşağıdaki biçimde olur: 1. A kişisi X iddiasında bulunuyor. 2. B kişisi A’nın kişisel özellik veya davranışlarına saldırıyor. 3. O halde, A’nın iddiası yanlıştır. Örnek olarak; 1. Ahmet: Bana göre kürtaj yanlıştır. 2. Mehmet: Sen öyle söylersin çünkü yobazın tekisin. 3. O halde, kürtaj yapmak yanlıştır.


7. Soru

Sen de safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bu safsata da saldırı safsatası türüne girmektedir. Söylem eylem çelişkisi de diyebiliriz. Bir kişinin iddiası ya da söyledikleri hareketleriyle çelişiyor diye iddianın yanlış olduğunu söylemektir. Aşağıdaki gibi gösterilir: 1. A kişisi bir iddiada bulunuyor. 2. B kişisi A’nın iddiasının doğruluğunun A’nın davranışlarıyla çeliştiğini söylüyor. 3. Halde, A’nın iddiası yanlıştır. Örnekle gösterecek olursak: A kişisi bir dernekte konferans veriyor. Örnek olarak; 1. Ahmet: Sigara içmek kötüdür, çeşitli hastalıklara yol açar, hiçbir zaman sigaraya başlamayın, içiyorsanız hemen bırakın. 2. Ayşe: Evet ben de kanser olmak istemiyorum, sigara içmeyeceğim. 3. Ahmet: Hadi bir ara verelim, dışarıya çıkıp birer sigara içelim. 4. Ayşe: Ahmet sigara içtiğine göre sigara içmek kötü bir şey olmamalı


8. Soru

Niteliksel adam karalama nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir kişinin iddiasının yanlış olduğunu dair delil ileri sürmek yerine, o kişinin etnik geçmişi, politik tutumu, dini görüşü gibi niteliklerine saldırarak iddiasının yanlış olduğunu ileri sürmektir. Aşağıdaki biçimde gösterilebilir: 1. A kişisi X iddiasında bulunur. 2. B kişisi A’nın bu iddiayı kişisel niteliklerinden dolayı yaptığını iddia eder. 3. O halde, X iddiası yanlıştır. Veya 1. A kişisi X iddiasında bulunur. 2. B kişisi A’nın niteliklerine saldırıyor. 3. O halde, X iddiası yanlıştır. Örnek gösterecek olursak: 1. Ahmet: Yeni vergi yasası ekonomik büyümeyi arttıracak. 2. Mehmet: Ahmet bunu söyler çünkü o bir hükümet yanlısı. 3. O halde, Ahmet’in iddia ettiği yeni vergi yasasının ekonomik büyümeyi arttıracağı yanlıştır. Veya 1. Ali: Allah vardır çünkü Kuran’da Allah’ın var olduğu yazıyor. 2. Ayşe: Ali böyle söyler çünkü o bir imam. 3. O halde, Ali’nin söylediği yanlıştır.


9. Soru

Ortak tutuma başvurmak hangi tür safsatadır?

Cevap

Otoriteye başvurma türü.


10. Soru

Ortak tutuma başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddiayı kabul ettirmek için, büyük çoğunluğun ortak bir davranışı olduğu gerekçesine dayanarak iddianın doğru olduğunu söylemedir. 1. X herkesin ortak bir davranışıdır. 2. O halde, X doğru, kabul edilebilir, akla uygun, ahlakidir. Örnek olarak; 1. Sınavda kopya çektim çünkü bütün sınıf kopya çekti. 2. O halde, kopya çekmek doğru, kabul edilebilir, ahlakidir. Bir başka örnek verecek olursak; 1. Kadın erkek eşitliği iyi bir şey olabilir ancak herkes kadınlara daha az maaş veriyor. 2. O halde, biz de kadınlara daha az maaş verebiliriz.


11. Soru

İnanca başvurma hangi safsata türüne girmektedir?

Cevap

Otoriteye başvurma safsata türüne girmektedir.


12. Soru

İnanca başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddianın doğruluğunu, insanların çoğunun ona inandığını savunarak kanıtlamaya çalışma hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gösterilir. 1. İnsanların çoğu X’in doğru olduğuna inanıyor. 2. O halde, X doğrudur. Örnek olarak; 1. Tanrı vardır çünkü Amerikalıların % 85’i Tanrı’nın varlığına inanıyor. 2. O halde, Tanrı vardır.


13. Soru

Grup baskısı hangi tür safsataya girmektedir?

Cevap

Grup baskısı otoriteye başvurma türüne giren safsatalardandır. Mahalle baskısı da denebilir.


14. Soru

Grup baskısı safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddiayı kabul ettirmek için deliller öne sürmek yerine, bir grubun veya içinde bulunduğu grubun baskısını öne sürme hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. P kişisi grubu tarafından X iddiasını reddetmesi için baskı altına alınıyor. 2. O halde, P kişisinin X iddiası yanlıştır. Örnek olarak; 1. Ayşe, insanların refahları için çok çalışmaları gerektiğini söylüyor. 2. Grup arkadaşları bunun faşist bir söylem olduğunu ve onu gruptan çıkaracaklarını söylüyorlar. 3. Bu yüzden, Ayşe gruptan atılmamak için iddiasından vazgeçtiğini söylüyor.


15. Soru

Duygulara başvurmak hangi safsata türüne girmektedir?

Cevap

Duygularla ilgili safsata türüne girmektedir.


16. Soru

Duygulara başvurmak safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir kişinin iddiasının doğruluğunu kabul ettirmek için insanların duygularıyla oynamasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. Hoşlanılan veya arzu edilen duygular X ile uyuşmaktadır. 2. O halde, X doğrudur. Örnek olarak; 1. Bu arabayı aldığınızda dünyanın en güçlü ve kıskanılan erkeği siz olacaksınız. 2. Ahmet güçlü ve kıskanılan bir erkek olmayı arzulamaktadır. 3. O halde, bu arabayı aldığında güçlü olacaktır iddiası doğrudur.


17. Soru

Korkuya başvurmak safsatası hangi tür safsata türüne girmektedir?

Cevap

Duygularla ilgili safsata türüne girmektedir.


18. Soru

Korkuya başvurmak safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

İnsanları korkutarak iddiasının doğruluğunu kabul ettirme hatasıdır. Örneğin bir öğrenci öğretim üyesine bu dersten A alması gerektiğini söylüyor. Ofis saatinde odanıza uğrayıp notumu öğrenmek isterim, bu arada simdi dekan olan dayıma uğrayacağım derse, bu da korkuya başvurmak safsatasına girer. Öğretim üyesine dayısının dekan olduğunu söyleyip, korkutacağını ve A alabileceğini düşünmektedir.


19. Soru

Yağcılığa başvurma hangi safsata türüne girmektedir?

Cevap

Yağcılığa başvurma şaşırtma safsataları arasında sayılabilir.


20. Soru

Yağcılığa başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Yağcılık yaparak iddiasının doğru olduğunu kabul ettirmeye çalışma. Yağcılık iddiasını kanıtlamak için bir delil oluşturmasa da oluşturacağı kanısında olma hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. A kişisine B kişisi tarafından yağcılık yapılıyor. 2. B kişisi X iddiasında bulunuyor. 3. O halde, X iddiası doğrudur. Bu Plato yorumunu daha önce hiçbir hoca yapmamıştır ve benim için çok açıklayıcı ve aydınlatıcı oldu. Siz büyük bir dehasınız hocam. Bu arada aklıma gelmişken ödevimi sizin yorumunuz üzerine hazırlıyorum ama sürem bitti. Bana biraz daha süre verebilir misiniz? diyen bir öğrenci de bu kadar yağcılıktan sonra iddiasının kabul edileceğini düşünür.


21. Soru

Yeniden başvurma safsatası hangi tür safsatalara girmektedir?

Cevap

Yeniden başvurma safsatası duygulara başvurma safsatasına girer.


22. Soru

Yeniden başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bu safsata, yeni olan bir şeyin daha iyi olduğu hatasını içerir. Bir şey yeni olduğu için daha iyi veya doğrudur safsatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X yenidir. 2. O halde X doğrudur veya iyidir. Örnek olarak; 1. Bu bilgisayar IBM’in en yeni modelidir. 2. O halde bu bilgisayar iyidir.


23. Soru

Acındırmak safsatası hangi tür safsatalara girmektedir?

Cevap

Acındırmak safsatası duygularla başvurmak türünden safsatalara girmektedir.


24. Soru

Acındırmak safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir kişinin iddiasını doğrulatmak için karşısındakinde acıma duygusu yaratmaya çalışmasıdır. Acıma duygusu yaratmak için, ileri sürdüğü iddiasını, gerçek iddiasıyla yer değiştirtir. Bu safsatadır çünkü acıma duygusu yaratmak, iddiasını doğrulatmak için bir delil teşkil etmez. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. P iddiası acıma hissi yaratmak niyetiyle ileri sürülüyor. 2. O halde C iddiası doğrudur. Örnek olarak; 1. Umarım çalışmalarım isteklerinizi karşılıyordur. 2. Bu işe çok ihtiyacım var çünkü anneannem hasta. 3. O halde çalışmalarım istekleri karşılıyordur.


25. Soru

Geleneğe başvurma safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Bu safsata otoriteye başvurma safsatalarındandır.


26. Soru

Geleneğe başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddia veya şey sadece eski, denenmiş, geleneksel olduğu için doğrudur hatasıdır. Bazı durumlarda doğru olabilecek bu durumu, bütün olaylara uygulamak hatadır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X eski veya gelenekseldir. 2. O halde X doğru ya da daha iyidir. Örnek verecek olursak; 1. Tanrı’nın varlığına inanıyorum. 2. İnsanlar binlerce yıldır Tanrı’nın varlığına inanıyor yoksa niye bu inanç bugüne kadar sürsün ki? 3. O halde Tanrı vardır.


27. Soru

Bütünleme (Birleştirme) safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Kategori hataları türüne giren safsatalardandır.


28. Soru

Bütünleme safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bütünün kendisini oluşturan parçalarla aynı özelliğe sahip olduğunu çıkarma hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. X bütününü meydana getiren parçalar A, B, C özelliklerine sahiptir. 2. O halde X bütünü de A, B, C özelliklerine sahiptir. Örnekle gösterecek olursak; 1. Atom renksizdir. 2. Kediler atomlardan oluşur. 3. O halde kediler de renksizdir.


29. Soru

İndirgeme safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Kategori hataları türünden safsatalardandır.


30. Soru

İndirgeme safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bütün için doğru olan bir özellik veya iddianın, bütünün parçaları için de doğru olacağını düşünme hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. X’in bütünü A, B, C özelliklerine sahiptir. 2. X’in her bir parçası da A, B, C özelliklerine sahiptir. Örnekle gösterecek olursak; 1. Elimdeki top mavidir. 2. O halde bu topu oluşturan atomlar da mavidir.


31. Soru

Yanlış ikilem safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Şaşırtma safsataları türünden safsatalardandır.


32. Soru

Yanlış ikilem safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Başka seçenekler olduğu halde karşısındakini iki seçenekten birini seçmeye zorlamak yoluyla yapılan hatadır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. Ya X doğrudur veya Y doğrudur. (İkisinin de yanlış olduğu durum olabilir.) 2. Y yanlıştır. 3. O halde X doğrudur. Örneğin, günlük hayatta birbirimizi iki seçenekten birine zorladığımız durumlar vardır. Beni sevmiyorsan benden nefret ediyorsun demektir veya Ya bana karşısın ya da yanımdasın. Ya ülkeni sev ya da terk et gibi sözler işitmişizdir.


33. Soru

İspatlama mecburiyeti safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Şaşırtma türünden safsatalardandır.


34. Soru

İspatlama mecburiyeti safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddianın yanlışlığının ispatlanamamış olması, dolayısı ile doğru olduğunu ya da doğruluğunun ispatlanamamış olması, dolayısı ile yanlış olduğunu ileri sürmektir. Yani, bir şey aksi ispatlanamadığı sürece doğrudur varsayımına dayanır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. X iddiası A yanıyla ileri sürülürken B yanının ispatlanması istenir. 2. B yan› X’in yanlış olduğunu ileri sürer çünkü X’in ispatı yoktur. Örnekle daha açık biçimde gösterecek olursak; 1. Tanrı’nın varlığı ispatlanamamıştır. 2. O halde Tanrı yoktur. Başka bir örnek verecek olursak; 1. Hayaletlerin olmadığını ispatlayamazsın. 2. O halde hayalet vardır.


35. Soru

Kumarbaz safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

İstatiksel hata safsataları türündendir.


36. Soru

Kumarbaz safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir olayın geçmişte nadir gerçekleşmiş olmasına dayanarak, gelecekte daha yüksek ihtimalle ortaya çıkabileceğini düşünme hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X olur. 2. X’in olması öncekilerden bağımsız olmayarak uzun vadede veya orta vadede olacağı beklenmekteydi. 3. O halde X gerçekleşecektir. Kumarbazların on beş kez yazı geldikten sonra on altıncı kez tura geleceğini iddia etmekten dolay› olan hatadır. Örnekle gösterecek olursak; 1. Yakında spor lotodan altı tutturacağım. 2. Her hafta spor loto oynuyorum, şimdiye kadar kazanamadım. 3. O halde kazanma ihtimalim arttı, yakında kazanacağım.


37. Soru

Öncesinde safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Tartışmalı sebep türüne giren safsatalardandır.


38. Soru

Öncesinde safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Batıl itikatlarımızla ilgili bir safsatadır. Bir olayın olmasının, bir zaman sonra başka bir olaya neden olduğu sonucunu çıkarmaktan doğan bir hatadır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. A olayı B olayından önce olur. 2. O halde A, B’nin sebebidir. Örnekle gösterecek olursak; 1. Arkadaşımın kedisi elimi tırmaladı. 2. Bir hafta sonra ateşlendim. 3. O halde ateşlenmemin sebebi arkadaşımın kedisinin tırmalamasıdır. Mesela Ayşe’ye bir mektup gelir ve mektupta Bu mektubu 10 kişiye gönderirsen başına talih kuşu konacak ama üç gün içinde göndermezsen çeşitli kötülüklerle karşılaşacaksın. yazmaktadır. Ayşe mektubu bir kenara atar. Bir hafta sonra buzlu yolda yürürken ayağı kayar ve düşüp bacağın kırar. Hastaneden çıkar çıkmaz mektupları çoğaltır ve 10 kişiye gönderir. İki olayın birbiriyle alakası olamayacağı halde, bacağını kırmasının sebebi olarak mektupları göndermemesi olarak görür.


39. Soru

Acele etme safsatası hangi türden safsatalardandır?

Cevap

Acele etme safsatası istatistiksel hata türü safsatalarındandır.


40. Soru

Acele etme safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. P topluluğundan çok küçük bir örnek olan S alınır. 2. P topluluğundan alınan S örneğine dayanarak C sonucu çıkarılır. Örnek olarak Fransa’da Sarkozy’nin bir Roman vatandaşı bir Fransız’ı öldürdü diye bütün Romanları suçlayıp sınır dışı etmesini verebiliriz. Başka bir örnek verecek olursak; 1. Bir feminist olan Ayşe erkeklerden hoşlanmaz. 2. O halde bütün feministler erkeklerden hoşlanmaz.


41. Soru

Görecelilik safsatası hangi safsata türlerindendir?

Cevap

Bir kişinin bir iddiayı sadece başkaları için doğru olabileceği ama kendisi için doğru olmadığını söyleyerek reddetmesi durumudur. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X iddiasında bulunuluyor. 2. A kişisi X’in başkaları için doğru olabileceğini ama kendisi için doğru olmadığını söylüyor. 3. O halde A kişisi X’i reddetmekte haklı bulunduğunu kanıtlamış sayılıyor. Bir örnekle gösterecek olursak; 1. Ayşe egzersiz yapmayan insanların sağlıksız olduğunu söylüyor. 2. Ahmet bu senin için doğru olabilir ama benim için yanlış diyor. 3. O halde Ahmet egzersizi reddetmekte haklı olduğunu düşünüyor.


42. Soru

Akıl yürütmede yapılan yanlışlara ne denir?

Cevap

Safsata


43. Soru

“Aynur: Tanıdığım bütün Bulgarlar tembel insanlardı.

Ecem: Sen önce kendine bak. Sanki sen çok çalışkansın. Tembel insanın tekisin.” örneği hangi safsataya örnektir?

Cevap

Adam Karalama


44. Soru

“Öğretmen ders anlatırken ben de uyudum çünkü bütün sınıf uyuyordu kimse  dersi dinlemiyordu.” cümlesi, hangi safsataya örnektir?

Cevap

Ortak Tutuma Başvurmak


45. Soru

Bir iddianın doğruluğunu, insanların çoğunun ona inandığını savunarak kanıtlamaya çalışma hatası ne ile ifade edilir?

Cevap

İnanca Başvurma


46. Soru

“Bu cilt kremini aldığınızda dünyanın en güzel ve kıskanılan kadını siz olacaksınız.” örneği hangi safsataya örnektir?

Cevap

Duygulara Başvurmak


47. Soru

“Bu telefon Samsung’un en yeni modelidir, bunu satın alırsan herkes tarafından kıskanılacaksın” örneği hangi safsataya girmektedir?

Cevap

Yeniye başvurmak


48. Soru

“Çok konuşmak sana göre yanlış olabilir ama bana göre yanlış değil” örneği hangi safsataya girer?

Cevap

Görecelilik safsatası


49. Soru

“Bilim adamları uzaydaki kara deliklerin varlığını ispat edemiyorlar.” örneği hangi safsataya girer?

Cevap

İspatlama Mecburiyeti Safsatası


50. Soru

“Ya benimsin ya kara toprağın” örneği hangi safsataya girer?

Cevap

Yanlış İkilem


51. Soru

“Teyzemlerin oturduğu apartman çok büyük bir bina, o halde bu apartmanın daireleri de büyük olmalı” örneği hangi safsataya girer? 

Cevap

İndirgeme safsatası


52. Soru

İddiaya değil de iddiayı ortaya atan kişiye saldırı yapılıp kötüleyerek iddianın yanlışlığını ileri süren safsata türü nedir?

Cevap

Adam Karalama


53. Soru

“Kebabı en iyi Urfalılar yapar, Aşçı Urfalı değilse o lokantada kebap yemeyeceksin” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

İndirgeme Safsatası


54. Soru

“Geçen gün gittiğim kuaför saçlarımı berbat kesti, Eskişehir’de iyi bir kuaför yok” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Bütünleme Safsatası


55. Soru

“Kapitalizme karşıyım diyorsun ama sen de en marka ve pahalı ürünleri tercih ediyorsun. Bu durumda böyle bir şeyi nasıl savunursun?” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Sen de Safsatası


56. Soru

“Ya bu deveyi güdeceksin ya bu diyardan gideceksin” örneği hangi safsata türüne örnektir? 

Cevap

Yanlış İkilem 


57. Soru

“Erkek arkadaşım bu kalemi hediye etti ve bu kalemle girdiğim bütün sınavlardan çok iyi notlar aldım. Bu kalem uğurlu geldi.” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Öncesinde Safsatası


58. Soru

“Allah’ın varlığına ve birliğine inanmazsan, emir ve yasaklarına uymazsan Cehennemde yanarsın, kül olursun.” örneği hangi safsataya girer? 

Cevap

Korkuya Başvurmak


59. Soru

Bir iddia veya şey sadece eski, denenmiş, geleneksel olduğu için doğrudur hatası hangi safsata türüdür?

Cevap

Geleneğe Başvurma Safsatası


60. Soru

Bir olayın geçmişte nadir gerçekleşmiş olmasına dayanarak, gelecekte daha yüksek ihtimalle ortaya çıkabileceğini düşünme hatası hangi safsata türüdür?

Cevap

Kumarbaz Safsatası


61. Soru

“Tarih dersi sana göre ezber ağırlıklı ve zor bir ders olabilir, ama bana göre oldukça mantıklı ve sistematik bir ders.” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Görecelik Safsatası


1. Soru

Safsata nedir?

Cevap

Akıl yürütmedeki yanlışlar, yani hatalı akıl yürütmelerdir.

2. Soru

Safsatalar hangi nedenlerle yapılır?

Cevap

• Karşısındakini şaşırtma • Dili iyi kullanmama • Duygu sömürüsü yapma • Acelecilik • Özensizlik • Yanlış genelleme yapma • Önyargılar • Batıl inançlar • Yetersiz bilgi • Akıl kabiliyetimizin yanlış yerde kullanılması

3. Soru

Safsatalar hangi akıl yürütme yöntemleriyle olur?

Cevap

Genellikle tümevarım ya da tümdengelim biçiminde olur.

4. Soru

Doğru bir akıl yürütme için ifadenin nasıl olması gerekir?

Cevap

Açık, seçik ve anlaşılır olması gerekir.

5. Soru

Saldırı safsatası türleri nelerdir?

Cevap

• Adam karalama • Sen de • Niteliksel adam karalama

6. Soru

Adam karalama safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Adam karalamada iddiaya değil de iddiayı ortaya atan kişiye saldırı yapılıp kötüleyerek iddianın yanlışlığı ileri sürülerek yapılır. İddianın o kişinin karakteriyle ya da harekeleriyle alakalandırılıp, yanlışlığının ileri sürülmesi safsatasıdır. Aşağıdaki biçimde olur: 1. A kişisi X iddiasında bulunuyor. 2. B kişisi A’nın kişisel özellik veya davranışlarına saldırıyor. 3. O halde, A’nın iddiası yanlıştır. Örnek olarak; 1. Ahmet: Bana göre kürtaj yanlıştır. 2. Mehmet: Sen öyle söylersin çünkü yobazın tekisin. 3. O halde, kürtaj yapmak yanlıştır.

7. Soru

Sen de safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bu safsata da saldırı safsatası türüne girmektedir. Söylem eylem çelişkisi de diyebiliriz. Bir kişinin iddiası ya da söyledikleri hareketleriyle çelişiyor diye iddianın yanlış olduğunu söylemektir. Aşağıdaki gibi gösterilir: 1. A kişisi bir iddiada bulunuyor. 2. B kişisi A’nın iddiasının doğruluğunun A’nın davranışlarıyla çeliştiğini söylüyor. 3. Halde, A’nın iddiası yanlıştır. Örnekle gösterecek olursak: A kişisi bir dernekte konferans veriyor. Örnek olarak; 1. Ahmet: Sigara içmek kötüdür, çeşitli hastalıklara yol açar, hiçbir zaman sigaraya başlamayın, içiyorsanız hemen bırakın. 2. Ayşe: Evet ben de kanser olmak istemiyorum, sigara içmeyeceğim. 3. Ahmet: Hadi bir ara verelim, dışarıya çıkıp birer sigara içelim. 4. Ayşe: Ahmet sigara içtiğine göre sigara içmek kötü bir şey olmamalı

8. Soru

Niteliksel adam karalama nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir kişinin iddiasının yanlış olduğunu dair delil ileri sürmek yerine, o kişinin etnik geçmişi, politik tutumu, dini görüşü gibi niteliklerine saldırarak iddiasının yanlış olduğunu ileri sürmektir. Aşağıdaki biçimde gösterilebilir: 1. A kişisi X iddiasında bulunur. 2. B kişisi A’nın bu iddiayı kişisel niteliklerinden dolayı yaptığını iddia eder. 3. O halde, X iddiası yanlıştır. Veya 1. A kişisi X iddiasında bulunur. 2. B kişisi A’nın niteliklerine saldırıyor. 3. O halde, X iddiası yanlıştır. Örnek gösterecek olursak: 1. Ahmet: Yeni vergi yasası ekonomik büyümeyi arttıracak. 2. Mehmet: Ahmet bunu söyler çünkü o bir hükümet yanlısı. 3. O halde, Ahmet’in iddia ettiği yeni vergi yasasının ekonomik büyümeyi arttıracağı yanlıştır. Veya 1. Ali: Allah vardır çünkü Kuran’da Allah’ın var olduğu yazıyor. 2. Ayşe: Ali böyle söyler çünkü o bir imam. 3. O halde, Ali’nin söylediği yanlıştır.

9. Soru

Ortak tutuma başvurmak hangi tür safsatadır?

Cevap

Otoriteye başvurma türü.

10. Soru

Ortak tutuma başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddiayı kabul ettirmek için, büyük çoğunluğun ortak bir davranışı olduğu gerekçesine dayanarak iddianın doğru olduğunu söylemedir. 1. X herkesin ortak bir davranışıdır. 2. O halde, X doğru, kabul edilebilir, akla uygun, ahlakidir. Örnek olarak; 1. Sınavda kopya çektim çünkü bütün sınıf kopya çekti. 2. O halde, kopya çekmek doğru, kabul edilebilir, ahlakidir. Bir başka örnek verecek olursak; 1. Kadın erkek eşitliği iyi bir şey olabilir ancak herkes kadınlara daha az maaş veriyor. 2. O halde, biz de kadınlara daha az maaş verebiliriz.

11. Soru

İnanca başvurma hangi safsata türüne girmektedir?

Cevap

Otoriteye başvurma safsata türüne girmektedir.

12. Soru

İnanca başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddianın doğruluğunu, insanların çoğunun ona inandığını savunarak kanıtlamaya çalışma hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gösterilir. 1. İnsanların çoğu X’in doğru olduğuna inanıyor. 2. O halde, X doğrudur. Örnek olarak; 1. Tanrı vardır çünkü Amerikalıların % 85’i Tanrı’nın varlığına inanıyor. 2. O halde, Tanrı vardır.

13. Soru

Grup baskısı hangi tür safsataya girmektedir?

Cevap

Grup baskısı otoriteye başvurma türüne giren safsatalardandır. Mahalle baskısı da denebilir.

14. Soru

Grup baskısı safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddiayı kabul ettirmek için deliller öne sürmek yerine, bir grubun veya içinde bulunduğu grubun baskısını öne sürme hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. P kişisi grubu tarafından X iddiasını reddetmesi için baskı altına alınıyor. 2. O halde, P kişisinin X iddiası yanlıştır. Örnek olarak; 1. Ayşe, insanların refahları için çok çalışmaları gerektiğini söylüyor. 2. Grup arkadaşları bunun faşist bir söylem olduğunu ve onu gruptan çıkaracaklarını söylüyorlar. 3. Bu yüzden, Ayşe gruptan atılmamak için iddiasından vazgeçtiğini söylüyor.

15. Soru

Duygulara başvurmak hangi safsata türüne girmektedir?

Cevap

Duygularla ilgili safsata türüne girmektedir.

16. Soru

Duygulara başvurmak safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir kişinin iddiasının doğruluğunu kabul ettirmek için insanların duygularıyla oynamasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. Hoşlanılan veya arzu edilen duygular X ile uyuşmaktadır. 2. O halde, X doğrudur. Örnek olarak; 1. Bu arabayı aldığınızda dünyanın en güçlü ve kıskanılan erkeği siz olacaksınız. 2. Ahmet güçlü ve kıskanılan bir erkek olmayı arzulamaktadır. 3. O halde, bu arabayı aldığında güçlü olacaktır iddiası doğrudur.

17. Soru

Korkuya başvurmak safsatası hangi tür safsata türüne girmektedir?

Cevap

Duygularla ilgili safsata türüne girmektedir.

18. Soru

Korkuya başvurmak safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

İnsanları korkutarak iddiasının doğruluğunu kabul ettirme hatasıdır. Örneğin bir öğrenci öğretim üyesine bu dersten A alması gerektiğini söylüyor. Ofis saatinde odanıza uğrayıp notumu öğrenmek isterim, bu arada simdi dekan olan dayıma uğrayacağım derse, bu da korkuya başvurmak safsatasına girer. Öğretim üyesine dayısının dekan olduğunu söyleyip, korkutacağını ve A alabileceğini düşünmektedir.

19. Soru

Yağcılığa başvurma hangi safsata türüne girmektedir?

Cevap

Yağcılığa başvurma şaşırtma safsataları arasında sayılabilir.

20. Soru

Yağcılığa başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Yağcılık yaparak iddiasının doğru olduğunu kabul ettirmeye çalışma. Yağcılık iddiasını kanıtlamak için bir delil oluşturmasa da oluşturacağı kanısında olma hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. A kişisine B kişisi tarafından yağcılık yapılıyor. 2. B kişisi X iddiasında bulunuyor. 3. O halde, X iddiası doğrudur. Bu Plato yorumunu daha önce hiçbir hoca yapmamıştır ve benim için çok açıklayıcı ve aydınlatıcı oldu. Siz büyük bir dehasınız hocam. Bu arada aklıma gelmişken ödevimi sizin yorumunuz üzerine hazırlıyorum ama sürem bitti. Bana biraz daha süre verebilir misiniz? diyen bir öğrenci de bu kadar yağcılıktan sonra iddiasının kabul edileceğini düşünür.

21. Soru

Yeniden başvurma safsatası hangi tür safsatalara girmektedir?

Cevap

Yeniden başvurma safsatası duygulara başvurma safsatasına girer.

22. Soru

Yeniden başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bu safsata, yeni olan bir şeyin daha iyi olduğu hatasını içerir. Bir şey yeni olduğu için daha iyi veya doğrudur safsatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X yenidir. 2. O halde X doğrudur veya iyidir. Örnek olarak; 1. Bu bilgisayar IBM’in en yeni modelidir. 2. O halde bu bilgisayar iyidir.

23. Soru

Acındırmak safsatası hangi tür safsatalara girmektedir?

Cevap

Acındırmak safsatası duygularla başvurmak türünden safsatalara girmektedir.

24. Soru

Acındırmak safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir kişinin iddiasını doğrulatmak için karşısındakinde acıma duygusu yaratmaya çalışmasıdır. Acıma duygusu yaratmak için, ileri sürdüğü iddiasını, gerçek iddiasıyla yer değiştirtir. Bu safsatadır çünkü acıma duygusu yaratmak, iddiasını doğrulatmak için bir delil teşkil etmez. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. P iddiası acıma hissi yaratmak niyetiyle ileri sürülüyor. 2. O halde C iddiası doğrudur. Örnek olarak; 1. Umarım çalışmalarım isteklerinizi karşılıyordur. 2. Bu işe çok ihtiyacım var çünkü anneannem hasta. 3. O halde çalışmalarım istekleri karşılıyordur.

25. Soru

Geleneğe başvurma safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Bu safsata otoriteye başvurma safsatalarındandır.

26. Soru

Geleneğe başvurma safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddia veya şey sadece eski, denenmiş, geleneksel olduğu için doğrudur hatasıdır. Bazı durumlarda doğru olabilecek bu durumu, bütün olaylara uygulamak hatadır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X eski veya gelenekseldir. 2. O halde X doğru ya da daha iyidir. Örnek verecek olursak; 1. Tanrı’nın varlığına inanıyorum. 2. İnsanlar binlerce yıldır Tanrı’nın varlığına inanıyor yoksa niye bu inanç bugüne kadar sürsün ki? 3. O halde Tanrı vardır.

27. Soru

Bütünleme (Birleştirme) safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Kategori hataları türüne giren safsatalardandır.

28. Soru

Bütünleme safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bütünün kendisini oluşturan parçalarla aynı özelliğe sahip olduğunu çıkarma hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. X bütününü meydana getiren parçalar A, B, C özelliklerine sahiptir. 2. O halde X bütünü de A, B, C özelliklerine sahiptir. Örnekle gösterecek olursak; 1. Atom renksizdir. 2. Kediler atomlardan oluşur. 3. O halde kediler de renksizdir.

29. Soru

İndirgeme safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Kategori hataları türünden safsatalardandır.

30. Soru

İndirgeme safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bütün için doğru olan bir özellik veya iddianın, bütünün parçaları için de doğru olacağını düşünme hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. X’in bütünü A, B, C özelliklerine sahiptir. 2. X’in her bir parçası da A, B, C özelliklerine sahiptir. Örnekle gösterecek olursak; 1. Elimdeki top mavidir. 2. O halde bu topu oluşturan atomlar da mavidir.

31. Soru

Yanlış ikilem safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Şaşırtma safsataları türünden safsatalardandır.

32. Soru

Yanlış ikilem safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Başka seçenekler olduğu halde karşısındakini iki seçenekten birini seçmeye zorlamak yoluyla yapılan hatadır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. Ya X doğrudur veya Y doğrudur. (İkisinin de yanlış olduğu durum olabilir.) 2. Y yanlıştır. 3. O halde X doğrudur. Örneğin, günlük hayatta birbirimizi iki seçenekten birine zorladığımız durumlar vardır. Beni sevmiyorsan benden nefret ediyorsun demektir veya Ya bana karşısın ya da yanımdasın. Ya ülkeni sev ya da terk et gibi sözler işitmişizdir.

33. Soru

İspatlama mecburiyeti safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Şaşırtma türünden safsatalardandır.

34. Soru

İspatlama mecburiyeti safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir iddianın yanlışlığının ispatlanamamış olması, dolayısı ile doğru olduğunu ya da doğruluğunun ispatlanamamış olması, dolayısı ile yanlış olduğunu ileri sürmektir. Yani, bir şey aksi ispatlanamadığı sürece doğrudur varsayımına dayanır. Aşağıdaki biçimde gösterilir: 1. X iddiası A yanıyla ileri sürülürken B yanının ispatlanması istenir. 2. B yan› X’in yanlış olduğunu ileri sürer çünkü X’in ispatı yoktur. Örnekle daha açık biçimde gösterecek olursak; 1. Tanrı’nın varlığı ispatlanamamıştır. 2. O halde Tanrı yoktur. Başka bir örnek verecek olursak; 1. Hayaletlerin olmadığını ispatlayamazsın. 2. O halde hayalet vardır.

35. Soru

Kumarbaz safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

İstatiksel hata safsataları türündendir.

36. Soru

Kumarbaz safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Bir olayın geçmişte nadir gerçekleşmiş olmasına dayanarak, gelecekte daha yüksek ihtimalle ortaya çıkabileceğini düşünme hatasıdır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X olur. 2. X’in olması öncekilerden bağımsız olmayarak uzun vadede veya orta vadede olacağı beklenmekteydi. 3. O halde X gerçekleşecektir. Kumarbazların on beş kez yazı geldikten sonra on altıncı kez tura geleceğini iddia etmekten dolay› olan hatadır. Örnekle gösterecek olursak; 1. Yakında spor lotodan altı tutturacağım. 2. Her hafta spor loto oynuyorum, şimdiye kadar kazanamadım. 3. O halde kazanma ihtimalim arttı, yakında kazanacağım.

37. Soru

Öncesinde safsatası hangi tür safsatalardandır?

Cevap

Tartışmalı sebep türüne giren safsatalardandır.

38. Soru

Öncesinde safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Batıl itikatlarımızla ilgili bir safsatadır. Bir olayın olmasının, bir zaman sonra başka bir olaya neden olduğu sonucunu çıkarmaktan doğan bir hatadır. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. A olayı B olayından önce olur. 2. O halde A, B’nin sebebidir. Örnekle gösterecek olursak; 1. Arkadaşımın kedisi elimi tırmaladı. 2. Bir hafta sonra ateşlendim. 3. O halde ateşlenmemin sebebi arkadaşımın kedisinin tırmalamasıdır. Mesela Ayşe’ye bir mektup gelir ve mektupta Bu mektubu 10 kişiye gönderirsen başına talih kuşu konacak ama üç gün içinde göndermezsen çeşitli kötülüklerle karşılaşacaksın. yazmaktadır. Ayşe mektubu bir kenara atar. Bir hafta sonra buzlu yolda yürürken ayağı kayar ve düşüp bacağın kırar. Hastaneden çıkar çıkmaz mektupları çoğaltır ve 10 kişiye gönderir. İki olayın birbiriyle alakası olamayacağı halde, bacağını kırmasının sebebi olarak mektupları göndermemesi olarak görür.

39. Soru

Acele etme safsatası hangi türden safsatalardandır?

Cevap

Acele etme safsatası istatistiksel hata türü safsatalarındandır.

40. Soru

Acele etme safsatası nasıl gerçekleşir?

Cevap

Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. P topluluğundan çok küçük bir örnek olan S alınır. 2. P topluluğundan alınan S örneğine dayanarak C sonucu çıkarılır. Örnek olarak Fransa’da Sarkozy’nin bir Roman vatandaşı bir Fransız’ı öldürdü diye bütün Romanları suçlayıp sınır dışı etmesini verebiliriz. Başka bir örnek verecek olursak; 1. Bir feminist olan Ayşe erkeklerden hoşlanmaz. 2. O halde bütün feministler erkeklerden hoşlanmaz.

41. Soru

Görecelilik safsatası hangi safsata türlerindendir?

Cevap

Bir kişinin bir iddiayı sadece başkaları için doğru olabileceği ama kendisi için doğru olmadığını söyleyerek reddetmesi durumudur. Aşağıdaki biçimde gerçekleşir: 1. X iddiasında bulunuluyor. 2. A kişisi X’in başkaları için doğru olabileceğini ama kendisi için doğru olmadığını söylüyor. 3. O halde A kişisi X’i reddetmekte haklı bulunduğunu kanıtlamış sayılıyor. Bir örnekle gösterecek olursak; 1. Ayşe egzersiz yapmayan insanların sağlıksız olduğunu söylüyor. 2. Ahmet bu senin için doğru olabilir ama benim için yanlış diyor. 3. O halde Ahmet egzersizi reddetmekte haklı olduğunu düşünüyor.

42. Soru

Akıl yürütmede yapılan yanlışlara ne denir?

Cevap

Safsata

43. Soru

“Aynur: Tanıdığım bütün Bulgarlar tembel insanlardı.

Ecem: Sen önce kendine bak. Sanki sen çok çalışkansın. Tembel insanın tekisin.” örneği hangi safsataya örnektir?

Cevap

Adam Karalama

44. Soru

“Öğretmen ders anlatırken ben de uyudum çünkü bütün sınıf uyuyordu kimse  dersi dinlemiyordu.” cümlesi, hangi safsataya örnektir?

Cevap

Ortak Tutuma Başvurmak

45. Soru

Bir iddianın doğruluğunu, insanların çoğunun ona inandığını savunarak kanıtlamaya çalışma hatası ne ile ifade edilir?

Cevap

İnanca Başvurma

46. Soru

“Bu cilt kremini aldığınızda dünyanın en güzel ve kıskanılan kadını siz olacaksınız.” örneği hangi safsataya örnektir?

Cevap

Duygulara Başvurmak

47. Soru

“Bu telefon Samsung’un en yeni modelidir, bunu satın alırsan herkes tarafından kıskanılacaksın” örneği hangi safsataya girmektedir?

Cevap

Yeniye başvurmak

48. Soru

“Çok konuşmak sana göre yanlış olabilir ama bana göre yanlış değil” örneği hangi safsataya girer?

Cevap

Görecelilik safsatası

49. Soru

“Bilim adamları uzaydaki kara deliklerin varlığını ispat edemiyorlar.” örneği hangi safsataya girer?

Cevap

İspatlama Mecburiyeti Safsatası

50. Soru

“Ya benimsin ya kara toprağın” örneği hangi safsataya girer?

Cevap

Yanlış İkilem

51. Soru

“Teyzemlerin oturduğu apartman çok büyük bir bina, o halde bu apartmanın daireleri de büyük olmalı” örneği hangi safsataya girer? 

Cevap

İndirgeme safsatası

52. Soru

İddiaya değil de iddiayı ortaya atan kişiye saldırı yapılıp kötüleyerek iddianın yanlışlığını ileri süren safsata türü nedir?

Cevap

Adam Karalama

53. Soru

“Kebabı en iyi Urfalılar yapar, Aşçı Urfalı değilse o lokantada kebap yemeyeceksin” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

İndirgeme Safsatası

54. Soru

“Geçen gün gittiğim kuaför saçlarımı berbat kesti, Eskişehir’de iyi bir kuaför yok” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Bütünleme Safsatası

55. Soru

“Kapitalizme karşıyım diyorsun ama sen de en marka ve pahalı ürünleri tercih ediyorsun. Bu durumda böyle bir şeyi nasıl savunursun?” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Sen de Safsatası

56. Soru

“Ya bu deveyi güdeceksin ya bu diyardan gideceksin” örneği hangi safsata türüne örnektir? 

Cevap

Yanlış İkilem 

57. Soru

“Erkek arkadaşım bu kalemi hediye etti ve bu kalemle girdiğim bütün sınavlardan çok iyi notlar aldım. Bu kalem uğurlu geldi.” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Öncesinde Safsatası

58. Soru

“Allah’ın varlığına ve birliğine inanmazsan, emir ve yasaklarına uymazsan Cehennemde yanarsın, kül olursun.” örneği hangi safsataya girer? 

Cevap

Korkuya Başvurmak

59. Soru

Bir iddia veya şey sadece eski, denenmiş, geleneksel olduğu için doğrudur hatası hangi safsata türüdür?

Cevap

Geleneğe Başvurma Safsatası

60. Soru

Bir olayın geçmişte nadir gerçekleşmiş olmasına dayanarak, gelecekte daha yüksek ihtimalle ortaya çıkabileceğini düşünme hatası hangi safsata türüdür?

Cevap

Kumarbaz Safsatası

61. Soru

“Tarih dersi sana göre ezber ağırlıklı ve zor bir ders olabilir, ama bana göre oldukça mantıklı ve sistematik bir ders.” örneği hangi safsata türüne girer?

Cevap

Görecelik Safsatası

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.