Genel Dilbilim 1 Dersi 1. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Genel Dilbilim 1 Dersi 1. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Dil Ve Dilbilim

1. Soru

“Dil” ve “dilbilim” terimlerini kısaca tanımlayınız.

Cevap

Dil en temel iletişim aracıdır. Dilbilim, dili bütün açılardan inceleyen bilim dalıdır.


2. Soru

Türkçeyi dilbilim açısından çalışmış olan hangi iki araştırmacının ismini yazabilirsiniz?

Cevap

Prof. Dr. Ömer Demircan, Türkçenin biçimbilimi, ses bilimi ve sözdizimi üzerine çalışmaları ile tanınan dilbilimcidir.

Prof. Dr. Hikmet Sebüktekin, Türkçenin biçimbilimi, ses bilimi ve yabancı dil olarak öğretimi üzerine yapmış olduğu çalışmaları ile tanınan dilbilimcidir.


3. Soru

Dil bilmek ne demektir?

Cevap

Dil bir kurallar dizgesidir. Bir dizge, o dizgeyi oluşturan birimlerden ve o birimlerin kurallı biçimde dizilişinden oluşur. Dil bilmek, o dilin birimlerini ve birimler ile ilgili kuralları bilmek demektir.


4. Soru

Bir dilin dilbilgisi kaç bileşenden oluşur?

Cevap

Bir dilin dilbilgisi dört ana bileşenden oluşur: sesbilim, biçimbilim, sözdizim, anlambilim. 


5. Soru

Sesbilim nedir?

Cevap

Sesbilim, o dilde bulunan ses birimlerinin niteliği, dağılımı ve birleşimlerini belirleyen kuralları içerir. 


6. Soru

Biçimbilim nedir? 

Cevap

Biçimbilim, sözcüklerin yapısı, en küçük anlam birimleri olan biçimbirimlerin özellikleri, dağılımı ve birleşimlerini belirleyen kuralları içerir.


7. Soru

Sözdizim dedir? 

Cevap

Sözdizim, tümce yapısını belirleyen birim ve bunların dağılımını ve birleşimlerini belirleyen kuralları içerir.


8. Soru

Anlambilim nedir? 

Cevap

Anlambilim, dilin anlam yapısını inceler.


9. Soru

“Sözcüklerin biçimleri ile anlamları arasındaki ilişki ………………….dır. Bardak sözcüğünün b-a-r-d-a-k seslerinden oluşması ve bıçak sözcüğünün b-ı-ç-a-k seslerinden oluşması Türkçe konuşanlar arasındaki toplumsal anlaşma sonucu ortaya çıkmıştır, ……………………dır.” cümlelerindeki boşluklar hangi terimlerle doldurulmalıdır?

Cevap

Sözcüklerin biçimleri ile anlamları arasındaki ilişki rastlantısaldır. Bardak sözcüğünün b-a-r-d-a-k seslerinden oluşması ve bıçak sözcüğünün b-ı-ç-a-k seslerinden oluşması Türkçe konuşanlar arasındaki toplumsal anlaşma sonucu ortaya çıkmıştır, uzlaşımsaldır.


10. Soru

“Hışırdamak, havlamak, miyavlamak, fısıldamak” gibi sözcükler, hangi tür sözcüklere örnektir?

Cevap

Hışırdamak, havlamak, miyavlamak, fısıldamak” gibi sözcükler ses simgesel ya da yansıma sözcüklere örnektir. 


11. Soru

En küçük anlamlı birimlere ne ad verilir? 

Cevap

En küçük anlamlı birimlere biçimbirim denir.


12. Soru

Bir dili oluşturan yapısal birimler nasıl sıralanır?

Cevap

Bir dili oluşturan yapısal birimler şöyle sıralanır:

sesler-biçimbirimler-sözcükler-öbekler-TÜMCE


13. Soru

Dilbilimde dilbilgisi terimi günlük kullanımdan kaç farklı biçimde kullanılmaktadır?

Cevap

Dilbilimde dilbilgisi terimi günlük kullanımdan 3 farklı biçimde kullanılmaktadır: Betimlemeli Dilbilgisi, Kuralcı dilbigisi, Öğretici Dilbilgisi. 


14. Soru

Betimlemeli dilbilgisi, anadili olarak konuşulan dil hakkında hangi bilgileri içerir?

Cevap

Betimlemeli dilbilgisi, anadili olarak konuşulan dil hakkında şu bilgileri içerir:

  • sözcük oluşturmak için o dilde bulunan seslerin birleştirilmesinde etkin olan ses kurallarını içeren sesbilim,
  • sözcüklerin iç yapısını belirleyen kuralları içeren biçimbilim,
  • sözcüklerin birleşerek öbek oluşturmasını ve öbeklerin birleşerek tümce oluşturmalarında etkin olan kuralları içeren sözdizim
  • sözcüksel ve tümcesel düzeylerde anlamı belirleyen kuralları içeren anlam-bilim bileşenlerinin özellikleri.

15. Soru

Kuralcı Dilbilgisi ne demektir?

Cevap

Kuralcı dilbilgisi dile kuralcı bir yaklaşım içeren dilbilgisidir. Örneğin, bazı kuralcılara göre Türkçe’de devrik tümce kullanmak ‘güzel’ Türkçe değildir. Kuralcı dilbilgisi yaklaşımına göre “Dilbilim kitaplarını karıştırırken eriştim bu bilgiye” gibi bir tümce iyi bir kullanım değildir.


16. Soru

Türkçe üzerine betimleyici, kuralcı ve öğretici dilbilgisi kitaplarına birer örnek veriniz.

Cevap

Betimleyici, kuralcı ve öğretici dilbilgisi kitaplarına birer örnek sırasıyla şunlar verilebilir: Tahsin Banguoğlu’nun “Türkçenin Grameri” adlı eseri,  Robert Meskill’ın “A Transformational Grammar of Turkish”i, Hikmet Sebüktekin’in “Yabancılar İçin Türkçe” adlı eseri.


17. Soru

Artzamanlı dilbilim ne demektir?

Cevap

Artzamanlı dilbilim dillerin tarih içinde geçirdikleri değişiklikleri ele alır ve bir dilin daha önceki devreleri ile sonraki devreleri arasında dilde görülen yapısal değişiklikleri saptamayı amaçlar. Artzamanlı dilbilimin bir başka araştırma alanı da dillerin hangi dil ailesine ait olduğunu belirlemek ve bu ailenin ortaya çıkmasına neden olmuş olan, o aileye bağlı tüm dillerin atası olan anadil’in yapısını belirlemeye çalışmaktadır. Bu yapıyı belirlemek için, o dil ailesine ait olan dillerin karılaştırmalı incelemesini yapar.


18. Soru

“Anadili konuşucuları tarafından içselleştirilen bilgilerle bu bilgilerin uygulanması arasında bir ayrım vardır. Bu ayrım ………….. ile …………… arasındaki ayrımdır.” cümlesindeki boşluğa hangi terimler getirilmelidir?

Cevap

Anadili konuşucuları tarafından içselleştirilen bilgilerle bu bilgilerin uygulanması arasında bir ayrım vardır. Bu ayrım dil yetisi ile dil edimi arasındaki ayrımdır.


19. Soru

Bir dilin dilbilgisi kaç tür kural içerir?

Cevap

Bir dilin dilbilgisi iki tür kural içerir: a. Evrensel Kurallar, b. Dile özgü kurallar.


20. Soru

İşaret dili nedir? Kısaca açıklayınız.

Cevap

İşaret dili, işitme engellilerin ses yerine el, yüz ve beden hareketleriyle oluşturdukları işaretler ile iletişim kurmalarıdır. İşaret dillerinin de, konuşulan diller gibi, işaretlerle gösterilen ‘sözcükler’i ve bu sözcüklerin (işaretler) tümce içinde birleşmelerini belirleyen kuralları vardır. Konuşulan diller gibi, işaret dilleri de yaratıcıdır. İşaret dillerinde de sonsuz sayıda tümce üretilir.İşaret dillerinin dilbilgisi kuralları aynı toplumda konuşulan dilin kuralları ile aynı değildir; başka bir deyişle, işaret dilleri konuşulan dillerin işaretle ifade edilmesi anlamına gelmez, kendilerine özgü birim ve kuralları olan ve konuşulan dillerden bağımsız bir dizgedir.


1. Soru

“Dil” ve “dilbilim” terimlerini kısaca tanımlayınız.

Cevap

Dil en temel iletişim aracıdır. Dilbilim, dili bütün açılardan inceleyen bilim dalıdır.

2. Soru

Türkçeyi dilbilim açısından çalışmış olan hangi iki araştırmacının ismini yazabilirsiniz?

Cevap

Prof. Dr. Ömer Demircan, Türkçenin biçimbilimi, ses bilimi ve sözdizimi üzerine çalışmaları ile tanınan dilbilimcidir.

Prof. Dr. Hikmet Sebüktekin, Türkçenin biçimbilimi, ses bilimi ve yabancı dil olarak öğretimi üzerine yapmış olduğu çalışmaları ile tanınan dilbilimcidir.

3. Soru

Dil bilmek ne demektir?

Cevap

Dil bir kurallar dizgesidir. Bir dizge, o dizgeyi oluşturan birimlerden ve o birimlerin kurallı biçimde dizilişinden oluşur. Dil bilmek, o dilin birimlerini ve birimler ile ilgili kuralları bilmek demektir.

4. Soru

Bir dilin dilbilgisi kaç bileşenden oluşur?

Cevap

Bir dilin dilbilgisi dört ana bileşenden oluşur: sesbilim, biçimbilim, sözdizim, anlambilim. 

5. Soru

Sesbilim nedir?

Cevap

Sesbilim, o dilde bulunan ses birimlerinin niteliği, dağılımı ve birleşimlerini belirleyen kuralları içerir. 

6. Soru

Biçimbilim nedir? 

Cevap

Biçimbilim, sözcüklerin yapısı, en küçük anlam birimleri olan biçimbirimlerin özellikleri, dağılımı ve birleşimlerini belirleyen kuralları içerir.

7. Soru

Sözdizim dedir? 

Cevap

Sözdizim, tümce yapısını belirleyen birim ve bunların dağılımını ve birleşimlerini belirleyen kuralları içerir.

8. Soru

Anlambilim nedir? 

Cevap

Anlambilim, dilin anlam yapısını inceler.

9. Soru

“Sözcüklerin biçimleri ile anlamları arasındaki ilişki ………………….dır. Bardak sözcüğünün b-a-r-d-a-k seslerinden oluşması ve bıçak sözcüğünün b-ı-ç-a-k seslerinden oluşması Türkçe konuşanlar arasındaki toplumsal anlaşma sonucu ortaya çıkmıştır, ……………………dır.” cümlelerindeki boşluklar hangi terimlerle doldurulmalıdır?

Cevap

Sözcüklerin biçimleri ile anlamları arasındaki ilişki rastlantısaldır. Bardak sözcüğünün b-a-r-d-a-k seslerinden oluşması ve bıçak sözcüğünün b-ı-ç-a-k seslerinden oluşması Türkçe konuşanlar arasındaki toplumsal anlaşma sonucu ortaya çıkmıştır, uzlaşımsaldır.

10. Soru

“Hışırdamak, havlamak, miyavlamak, fısıldamak” gibi sözcükler, hangi tür sözcüklere örnektir?

Cevap

Hışırdamak, havlamak, miyavlamak, fısıldamak” gibi sözcükler ses simgesel ya da yansıma sözcüklere örnektir. 

11. Soru

En küçük anlamlı birimlere ne ad verilir? 

Cevap

En küçük anlamlı birimlere biçimbirim denir.

12. Soru

Bir dili oluşturan yapısal birimler nasıl sıralanır?

Cevap

Bir dili oluşturan yapısal birimler şöyle sıralanır:

sesler-biçimbirimler-sözcükler-öbekler-TÜMCE

13. Soru

Dilbilimde dilbilgisi terimi günlük kullanımdan kaç farklı biçimde kullanılmaktadır?

Cevap

Dilbilimde dilbilgisi terimi günlük kullanımdan 3 farklı biçimde kullanılmaktadır: Betimlemeli Dilbilgisi, Kuralcı dilbigisi, Öğretici Dilbilgisi. 

14. Soru

Betimlemeli dilbilgisi, anadili olarak konuşulan dil hakkında hangi bilgileri içerir?

Cevap

Betimlemeli dilbilgisi, anadili olarak konuşulan dil hakkında şu bilgileri içerir:

  • sözcük oluşturmak için o dilde bulunan seslerin birleştirilmesinde etkin olan ses kurallarını içeren sesbilim,
  • sözcüklerin iç yapısını belirleyen kuralları içeren biçimbilim,
  • sözcüklerin birleşerek öbek oluşturmasını ve öbeklerin birleşerek tümce oluşturmalarında etkin olan kuralları içeren sözdizim
  • sözcüksel ve tümcesel düzeylerde anlamı belirleyen kuralları içeren anlam-bilim bileşenlerinin özellikleri.
15. Soru

Kuralcı Dilbilgisi ne demektir?

Cevap

Kuralcı dilbilgisi dile kuralcı bir yaklaşım içeren dilbilgisidir. Örneğin, bazı kuralcılara göre Türkçe’de devrik tümce kullanmak ‘güzel’ Türkçe değildir. Kuralcı dilbilgisi yaklaşımına göre “Dilbilim kitaplarını karıştırırken eriştim bu bilgiye” gibi bir tümce iyi bir kullanım değildir.

16. Soru

Türkçe üzerine betimleyici, kuralcı ve öğretici dilbilgisi kitaplarına birer örnek veriniz.

Cevap

Betimleyici, kuralcı ve öğretici dilbilgisi kitaplarına birer örnek sırasıyla şunlar verilebilir: Tahsin Banguoğlu’nun “Türkçenin Grameri” adlı eseri,  Robert Meskill’ın “A Transformational Grammar of Turkish”i, Hikmet Sebüktekin’in “Yabancılar İçin Türkçe” adlı eseri.

17. Soru

Artzamanlı dilbilim ne demektir?

Cevap

Artzamanlı dilbilim dillerin tarih içinde geçirdikleri değişiklikleri ele alır ve bir dilin daha önceki devreleri ile sonraki devreleri arasında dilde görülen yapısal değişiklikleri saptamayı amaçlar. Artzamanlı dilbilimin bir başka araştırma alanı da dillerin hangi dil ailesine ait olduğunu belirlemek ve bu ailenin ortaya çıkmasına neden olmuş olan, o aileye bağlı tüm dillerin atası olan anadil’in yapısını belirlemeye çalışmaktadır. Bu yapıyı belirlemek için, o dil ailesine ait olan dillerin karılaştırmalı incelemesini yapar.

18. Soru

“Anadili konuşucuları tarafından içselleştirilen bilgilerle bu bilgilerin uygulanması arasında bir ayrım vardır. Bu ayrım ………….. ile …………… arasındaki ayrımdır.” cümlesindeki boşluğa hangi terimler getirilmelidir?

Cevap

Anadili konuşucuları tarafından içselleştirilen bilgilerle bu bilgilerin uygulanması arasında bir ayrım vardır. Bu ayrım dil yetisi ile dil edimi arasındaki ayrımdır.

19. Soru

Bir dilin dilbilgisi kaç tür kural içerir?

Cevap

Bir dilin dilbilgisi iki tür kural içerir: a. Evrensel Kurallar, b. Dile özgü kurallar.

20. Soru

İşaret dili nedir? Kısaca açıklayınız.

Cevap

İşaret dili, işitme engellilerin ses yerine el, yüz ve beden hareketleriyle oluşturdukları işaretler ile iletişim kurmalarıdır. İşaret dillerinin de, konuşulan diller gibi, işaretlerle gösterilen ‘sözcükler’i ve bu sözcüklerin (işaretler) tümce içinde birleşmelerini belirleyen kuralları vardır. Konuşulan diller gibi, işaret dilleri de yaratıcıdır. İşaret dillerinde de sonsuz sayıda tümce üretilir.İşaret dillerinin dilbilgisi kuralları aynı toplumda konuşulan dilin kuralları ile aynı değildir; başka bir deyişle, işaret dilleri konuşulan dillerin işaretle ifade edilmesi anlamına gelmez, kendilerine özgü birim ve kuralları olan ve konuşulan dillerden bağımsız bir dizgedir.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!