Evde Yaşlı Bakım Hizmetleri Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Evde Yaşlı Bakım Hizmetleri Dersi 6. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Uzun Süren Hastalık Tanısı Alan Yaşlı Bireyin Evde Yaşlı Bakımı-4 (Kanser, Vb.)

1. Soru

Kanser kavramının tanımı nedir?

Cevap

Kanser; vücudumuzun çeşitli bölgelerinde bulunan hücrelerin kontrolsüz büyüyüp çoğalması, birikerek tümör kitlelerini oluşturması, etrafında bulunan normal dokuları sıkıştırması, içlerine sızması veya tahribatıyla devam eden bir süreçtir.


2. Soru

Metastaz nedir?

Cevap

Kanserli hücrelerin bulundukları yerden vücudun başka bölgelerine yayılmasıdır.


3. Soru

Uluslararası kanser araştırmaları ajansı GLOBOCAN’ın yaptığı proje verilerine göre hangi kanser türleri yoğun görülmüştür?

Cevap

Uluslararası kanser araştırmaları ajansı GLOBOCAN 2012 projesi verilerine göre dünyada kanser kayıtçılığı yapan 184 ülkede en çok; • Akciğer (%13), • Meme (%11.9) ve • Kolon (%9.7) kanserlerinin görüldüğü, kanser nedenli ölümlerin başında akciğer, karaciğer ve mide kanserlerinin geldiği vurgulanmıştır.


4. Soru

Yaşla birlikte artış gösteren kanserler nelerdir?

Cevap

Yaklaşık tüm kanserlerin %70’i 65 yaş üzerindeki nüfusta ortaya çıkarken, özellikle akciğer, meme, kolon kanserlerinin yaşla birlikte artış gösterdiği vurgulanmaktadır.


5. Soru

Kanser hastalığı hangi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmaktadır?

Cevap

Kanser fiziksel, ruhsal, sosyal, maddi ve manevi yönleri ile mücadelesi zor bir hastalıktır ve %90’ı çevresel faktörlere, %10’u genetik faktörlere bağlı ortaya çıkmaktadır.


6. Soru

Dünya sağlık Örgütü’nün kanser kontrol programları ne şekildedir?

Cevap

Dünya Sağlık Örgütü kanser kontrol programlarını 6 alanda ele almaktadır; primer koruma, sekonder koruma, zamanında uygun tedavi, izlem, tedavi sonrası bakım ve rehabilitasyon.


7. Soru

Kansere neden olan çevresel faktörler arasında neler yer almaktadır?

Cevap

Kansere neden olan çevresel faktörler arasında fiziksel karsinojenler kimyasal karsinojenler, tütün kullanımı, sağlıksız beslenme, aşırı tuz kullanımı, alkol ve infeksiyöz hastalıklar yer almaktadır.


8. Soru

Karsinojen nedir?

Cevap

Karsinojen, kansere neden olabilen maddedir.


9. Soru

Mortalite kavramı nedir?

Cevap

Mortalite, ölüm oranını ifade eder.


10. Soru

Primer korunma neyi ifade etmektedir?

Cevap

Sağlıklı davranışları ve çevresel faktörleri kontrol altına almayı gerektiren primer korunma yaşlı insanların kanserden korunmasında son derece önemlidir.


11. Soru

Beslenme ile kanser arasındaki ilişkiyi nasıl açıklarız?

Cevap

Kansere bağlı ölümlerin 1/3’i beslenme ile ilişkilidir. Sieri ve ark (2015)’ı yaptıkları araştırmada (n47.749); zeytinyağı ve çiğ sebze tüketen yaşlılarda mortalite riskinin azaldığını, sebze ve meyvelerden zengin Akdeniz mutfağı ile beslenmenin kolon kanseri riskini azalttığını, yüksek glisemik indeksli karbonhidratlı yiyeceklerin tüketilmesi ile meme ve bağırsak kanseri riskinin arttığını, düzenli yoğurt tüketimiyle kolon kanseri riskinin düştüğünü belirtmişlerdir.


12. Soru

Fiziksel aktivitenin hangi kanser türlerinde daha etkili olduğu görülmüştür?

Cevap

Fiziksel aktivite kanserin önlenmesinde etkili faktörlerdendir. Yapılan çalışmalarda fiziksel aktivite ile meme, over, prostat ve testis kanserleri arasında ilişki olduğu belirtilmiştir. Fiziksel aktivite ile obezite önlenerek endometriyal, postmenopozal meme, kolon, böbrek ve mesane kanseri riskinin azaltılabileceği bildirilmiştir.


13. Soru

Sigaranın hangi kanser türü ile ilişkisi kanıtlanmıştır?

Cevap

Sigara ile akciğer kanserinin ilişkisi kesin olarak kanıtlanmış olup, larenks, ağız boşluğu, yutak, mesane, pankreas kanser riskini de arttırdığı saptanmıştır. Pipo, puro, nargile kullanımı aynı derecede risklidir. Ayrıca akciğer kanseri üzerinde pasif içiciliğin etkisi de kanıtlanmıştır.


14. Soru

Çok miktarda alkol alımı hangi kanserlerin riskini arttırmaktadır?

Cevap

Çok miktarda ve uzun süreli alkol alımı ağız, yutak, gırtlak ve yemek borusu kanserleri riskini arttırmaktadır.


15. Soru

Karsinojen olarak kimyasal maddelere neleri örnek verebiliriz?

Cevap

Birçok çalışma ortamında karsinojen olarak kimyasal maddeler bulunmaktadır. Aromatik aminler, anilin boyası, pestisitler, formaldehidler, arsenik, asbest, benzen, kadmium, kronium, nikel, çinko, berilyum, polivinil klorid, rafine edilememiş parafin yağı, mazot, kobalt, hardal gazı, katran, kurum gibi maddeler bunlardan bazılarıdır. Bu maddeler doğada, boya ve plastik sanayiinde, laboratuvarlarda, madenlerde, fabrika çevrelerinde bulunmaktadır.


16. Soru

Fiziksel karsinojenler nelerdir?

Cevap

Bu grup içinde bulunan; • İyonize radyasyon, • Röntgen ışınları, • Güneşten gelen ultraviyole ışınları, • Radyoaktif etkenler, • Noniyonizan radyasyon (mikrodalgalar, radyo dalgaları vb.) kanser oluşumuna neden olduğu bilinen etkenlerdir.


17. Soru

Hangi enfeksiyöz nedenler kansere neden olmaktadır?

Cevap

İnsanlarda bazı virüslerin kansere neden olduğu bilinmektedir; herpes simpleks tip II, sitomegalovirüs, insan papilloma virüs tipleri, hepatit B ve C virüsü, human immunodeficiency virüs (HIV) bunlardandır. Ayrıca midede bulunan helicobakter pylori ve bazı parazitlerle kanser arasında ilişki saptanmıştır.


18. Soru

Sekonder korunma kavramı neyi ifade etmektedir?

Cevap

Uzun bir sürecin sonunda ortaya çıkan kanserin sekonder koruma yöntemleri ile (tarama programları ve tanı testleri) erken teşhis edilmesi erken tedaviyi, daha iyi bir yaşam kalitesini ve artan yaşam süresini de beraberinde getirmektedir.


19. Soru

Yaşlılarda meme kanseri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Meme kanseri için 3 yıldan uzun yaşam beklentisi var ise; • 2 yılda bir mamografi ve • En az yılda bir klinik meme muayenesi yapılmalıdır.


20. Soru

Yaşlılarda bağırsak kanserleri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Bağırsak kanserleri için 3 yıldan daha uzun yaşam beklentisi olanlarda; • Yılda bir, rektal muayene, dışkıda gizli kan, • 3-5 yılda bir sigmoidoskopi yapılmalıdır. Dışkılama alışkanlıklarında değişiklik yada dışkıda kan varlığında hemen doktora başvurulmalıdır.


21. Soru

Yaşlılarda prostat kanseri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Prostat kanseri için 50-70 yaş arası erkeklerde; • Düzenli PSA testi ve • Yılda bir rektal muayene yapılmalıdır.


22. Soru

Yaşlılarda serviks kanseri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Serviks kanseri için, 60 yaş üstü kadınlarda; • Pelvik muayene ve • 3 yılda bir smear testi yapılmalıdır.


23. Soru

Kanserin belirtileri nelerdir?

Cevap

Kanserin belirtileri çok çeşitlidir. Öncelikle hastalığın bulunduğu organa ve vücuttaki yayılım derecesine göre değişiklikler gösterir. Kanser belirtilerinin çeşitliliğine rağmen hekime başvurmayı gerektiren belli başlı belirtiler şunlardır: • Vücudun her hangi bir yerinde şişlik, • İyileşmeyen veya iyileşmesi geciken yara, • Ben ve siğillerde değişiklikler, • Olağan dışı kanama, • Yutma güçlüğü, • Sürekli öksürük ve ses kısıklığı, • İdrar ve dışkılama alışkınlıklarında değişiklik.


24. Soru

Kanser hastalarında fiziksel bakımda hangi amaçlara odaklanılır?

Cevap

Kanser hastalarında fiziksel bakım; tedavi ve hastalık sürecinde fonksiyonların maksimum düzeyde sürdürülmesi, rahatlığın sağlanması ve komplikasyonların önlenmesi olmak üzere üç amaca odaklanmaktadır.


25. Soru

Yaşlı bireyin kanser tedavisinde hangi uygulanmalardan yararlanılmaktadır?

Cevap

Yaşlı bireyin kanser tedavisinde; • Sıklıkla cerrahi tedavi, • Radyoterapi, • Kemoterapi ve • Biyoterapiden yararlanılmaktadır.


26. Soru

Palyatif kavramı nedir?

Cevap

Hastanın acı çekmesinin giderilmesi ve yaşam kalitesinin arttırılmasına odaklı bir bakım şeklidir.


27. Soru

Kemoterapi kavramı ne demektir?

Cevap

Kemoterapi; tümör hücrelerinin yok edilmesi için uygulanan tekli ya da çoklu ilaç uygulamalarına denir.


28. Soru

Biyoterapi kavramı ne demektir?

Cevap

Biyoterapi, biyolojik yanıtı etkileme özelliğine sahip biyolojik kaynaklı ajanlar kullanılarak yapılan tedavi şeklidir. Geleneksel olarak biyoterapi, immün sistem yanıtını modifiye etmek için kullanılır ve bu amaçla kullanılan ilaçlara biyolojik ajanlar denir. Biyoterapi kanseri tedavi ederken yan etkilere yol açabilmektedir.


29. Soru

Evde bakım verilen yaşlı kanser hastasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?

Cevap

Yaşlı kanser hastasında dikkat edilmesi gereken hususlar şöyle sıralanabilir: • Günlük kilo izlenim, bulantı-kusma takibinin yapılması, • Herhangi bir kısıtlama yok ise günlük en az 2 litre sıvı tüketilmesi, yeterli sıvı alımının takibinde hastanın idrar renginin açık sarı renkte olmasına dikkat edilmesi, • Bulantı varlığında sert, baharatlı, acılı, aşırı kokulu, sıcak-soğuk yiyeceklerden kaçınılması, azar miktarlarda sık beslenmesi, • Kusmaya ani kilo kaybının eşlik etmesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurulması, • Dudaklar ve ağız içi mukozası bütünlüğünün devam ettirilmesi, • Cilt bütünlüğünün devam ettirilmesi, • Yorgunluğun önlenmesi, • Kanamaya yatkınlığı olan hastaların cilt bakımlarında jilet, makas gibi kesici aletler yerine tıraş aletlerinin kullanılması, ağız bakımında diş ipi ve diş fırçası kullanımından kaçınılması, düşmeleri engellemek için ev içi düzenlemelerin yapılması, • Kanama bulgularının takip edilmesi ve gerektiğinde sağlık kuruluşuna başvurulması, • Enfeksiyonların önlenmesi, • Enfeksiyon bulgularının takip edilmesi, • Yeterli ve dengeli beslenmenin sürdürülmesi, • Saç kayıplarında, hastaya tedaviye başlamadan önce saçlarını kestirebileceği konusunda alternatif sunulması, • Kanser tedavisine bağlı el-ayaklarda, tırnaklarda meydana gelecek olası değişikleri önlemek için eller ve ayakların düzenli takibi, her gün yumuşak bir sabunla yıkanması, kurulanması, el ve ayak cildinin nem dengesini sürdürmek için lanolin içeren kremler uygulanarak pamuklu eldiven ve çoraplar giydirilmesi gerekir. El tırnakları oval, ayak tırnakları düz biçimde kesilmeli, tedavi süresince manikür, pedikür yapılmaması, • Yaşlı kanser hastalarının tedavisinde kullanılan bazı ilaç tedavilerine bağlı ayaklarda uyuşma ve karıncalanma, yürüme ve denge bozuklukları ortaya çıkabileceğinden hastalara sağlık profesyonelleri tarafından verilen denge ve egzersiz programlarının evde devam ettirilmesi, yürümeye yardımcı cihazlardan yararlanılması, • Ağrı düzeyi takip edilmeli, • Evde herhangi bir kemoterapi ilacının bulunması durumunda; bu ilaçların saklama koşullarına önem verilmesi ve gereken önlemlerin alınması.


30. Soru

Göğüs kafesine uygulanan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Göğüs kafesine uygulanan radyoterapiye bağlı nefes darlığı, yutma güçlüğü ortaya çıkabilir.


31. Soru

Radyoterapi kavramı ne demektir?

Cevap

Radyoterapi, tümör hücrelerinin iyonizan radyasyon uygulanarak yok edilmesidir. Kanser tedavisinde tek başına kullanılabildiği gibi ameliyattan önce ve sonra, kemoterapi ile birlikte ya da ardışık olarak tedavi ve palyasyon amacıyla uygulanmaktadır. Radyoterapide tümöre istenilen yüksek öldürücü doz verilirken mümkün olduğunca tümörün etrafındaki dokular korunmaya çalışılır.


32. Soru

Boyun bölgesine uygulanan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Boyun bölgesine uygulanan radyoterapide ağızda yaralar, tükrük salgısının yapımında azalma hatta tamamen sonlanma, ses kısıklığı, yutma güçlüğü, tat alma duyusunda azalma görülebilir.


33. Soru

Mide ve karın bölgesine uygulanan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Mide ve karın bölgesine uygulanan radyasyona bağlı ishal, bulantı-kusma, iştahta azalma, kilo kayıpları görülebilir.


34. Soru

Alt karın bölgesine yapılan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Alt karın bölgesine yapılan radyoterapi ile idrar yapmada güçlük, idrar kaçırma gibi belirtiler ortaya çıkabilir.


35. Soru

Radyoterapi alan yaşlı hastanın evde bakımında dikkat edilecek hususlar nelerdir?

Cevap

İlgili dikkat edilecek hususlar şöyle sıralanabilir: • Cilt bütünlüğünün sürdürülmesi; radyoterapi uygulanan bölgenin travmalardan korunması; bölgenin temiz ve kuru tutulması; hafif, kokusuz pH’ı 7.5 ya da daha düşük sabunlarla cilt temizliğinin yapılması; cilt kuruluğunu önlemek için hafif, kokusuz, su bazlı kremlerle nemlendirilmesi; tedavi bölgesine bant ya da yapıştırıcıların kullanılmaması; pudra dökülmemesi; parfüm ve makyaj malzemesi gibi kozmetik ürünlerin kullanılmaması; sıcak ve soğuk uygulama yapılmaması gerekir. Dışarı çıkarken tedavi bölgesinin güneşe maruziyetini engellemek için uzun kollu kıyafetler ve şapka tercih edilmesine, yüksek faktörlü güneş koruyucu kremlerin kullanılmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca hastanın cilt temizliği sağlanırken tedavi bölgesinde bulunan işaretlemelerin çıkartılmamasına özen gösterilmelidir. • Antiseptik solüsyonlarla ağız bakımı yapılmalı, ağız kuruluğu için limonlu sakızlar çiğnetilmelidir. • Yaşlı hastanın az miktarlarda, sık olacak şekilde yeterli-dengeli beslenmesi sağlanmalı, yutma güçlüğü ileri düzeyde ise sağlık profesyonellerinin önerilerine göre beslenme tüpleri kullanılmalı, yeterli miktarda sıvı tüketilmesine dikkat edilmelidir. • Yorgunluk, infeksiyonlara ve kanamalara yatkınlığın yönetiminde kemoterapi bölümünde belirtilen girişimlerin uygulanması önemlidir.


36. Soru

Yaşlı kanser hastasının öz bakımını gerçekleştirebildiğini nasıl tespit edebiliriz?

Cevap

Yaşlı kanser hastasının bireysel hijyen, beslenme, boşaltım ve giyinmeyi başkalarının yardımı olmaksızın yapabiliyor olması yaşlının öz bakımını gerçekleştirebildiğini gösterir.


37. Soru

Bireysel hijyen hangi uygulamaları kapsamaktadır?

Cevap

Bireysel hijyen uygulamaları banyo yapma, saç bakımı, ağız bakımı, ayak ve tırnak bakımı, perine bakımı uygulamalarını kapsar.


38. Soru

Banyo yapmanın yaşlı bireye sağladığı faydalar nelerdir?

Cevap

Banyo yapma; deri mikroorganizmaların vücuda girişini engelleyerek infeksiyonları önler. Bu nedenle deri bütünlüğünün devam ettirilmesi son derece önemlidir. Düzenli banyo yapma ile deri üzerindeki ter, yağ, ölü hücreler ve bakteriler uzaklaştırılır. Banyo yapma ile; • Kan dolaşımı hızlanır, • Kas tonüsü ve eklem hareketliliği düzenlenir ve • Kişiye rahatlık hissi verir. Ayrıca banyo, yaşlı birey ile bakım veren arasında konuşma ve etkileşime izin vererek güvene dayalı psikososyal iyilik halinin desteklendiği bir ortamın oluşmasını sağlar. Bu nedenlerle yaşlı bireye haftada bir ya da birkaç kez banyo yaptırılması, mümkün değilse yatak içi silme banyo verilmesi gerekir.


39. Soru

Yaşlı kanser hastalarında saç bakımı neden önemlidir?

Cevap

Kemoterapi, biyoterapi, radyoterapiye bağlı hastalarda saç dökülmeleri ve kafa derisinde yağ, kir birikimi nedeniyle saç bakımı sık aralıklarla verilmelidir. Bu sayede yaşlı bireyde rahatlık, iyilik hissi sağlanırken; tedavisi biten, yeniden saçları çıkan yaşlılarda zarifçe taranan saçlar kendilerine verdikleri değerin artmasına yol açacaktır.


40. Soru

Yaşlı kanser hastalarının ağız bakımı nasıl yapılmalıdır?

Cevap

Yaşlı bireyin gerek kanser hastalığı gerekse yapılan tedavilere bağlı ağız sağlığı sıklıkla bozulmaktadır. Ağız sağlığının devamı için uygun diş ve diş eti bakımının yapılması gerekir. Uygun ağız bakımı; • Diş fırçalamayı, • Diş ipi kullanmayı, • Dişleri durulamayı ve • Protez bakımını kapsamalıdır.


41. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ayak sağlığı hangi nedenlere bağlı olarak bozulabilir?

Cevap

Yaşlı kanser hastalarında hastalığın ilerlemesi ile uzun süre yatağa bağımlı olma, yapılan tedavilerin yan etkileri, şeker hastalığı gibi eşlik eden hastalıklara bağlı ayak sağlığı bozulabilir.


42. Soru

Ayak ve tırnak bakımı nasıl yapılır?

Cevap

Her gün ayakların yumuşak bir sabunla yıkanması, ölü hücrelerin uzaklaştırılması ve iyice kurulanması, yumuşatıcı kremlerle nemlendirilmesi, ayak tırnaklarının düz biçimde kesilmesi gerekir.


43. Soru

Hastanın perine bakımında dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Cevap

Perine bölgesinin ve genital organların temizliği genellikle banyonun bir parçasıdır. Ancak hastada idrar ya da dışkı kaçırma sorunu var ise bu bölgenin daha sık temizlenmesi gerekir. Bu işlem esnasında hastanın mahremiyetine özen gösterilmeli, karşı cinsten birinin perine bakımında net davranışlar sergileyerek bireyin utangaçlık duygusuna karşı yardımcı olunmalıdır.


44. Soru

Yaşlı kanser hastalarının beslenmesinde dikkat edilecek noktalar nelerdir?

Cevap

Yaşlı kanser hastasında beslenme durumunun değerlendirilerek problemlerin saptanması, (tat almada bozulma, iştahsızlık, bulantı ve kusma, ağızda yaralar, ishal, kabızlık gibi) bu problemlerin sağlık profesyonellerine bildirilmesi ve sağlık profesyonelleri tarafından tedavi ve diyet düzenlemelerinin yapılması gerekir. Hastanın durumuna göre ihtiyaç halinde sağlık profesyonelleri tarafından enteral veya parenteral beslenme sürdürülmeli ve gerekirse evde nutrisyonel bakım destek ekiplerinden yardım alınmalıdır.


45. Soru

Yaşlı kanser hastalarının tat değişimi için yapılacak düzenlemeler ne olabilir?

Cevap

Yemek sonrası ağız bakımı verilmesi, yemeklerin hazırlanmasında ekstra lezzet veren baharatlar ve soslar kullanılması, kırmızı et yerine balık veya tavuk tüketilmelidir.


46. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan iştahsızlık için hangi düzenlemeler yapılır?

Cevap

Hastanın aile ve arkadaşlarıyla ile yemek yemesi, yeni yiyecek ve yemek tariflerinin kullanılması, küçük servisler halinde yiyeceklerin tüketilmesi, yüksek kalorili kuru yemişlerin, atıştırmalıkların tüketilmesi, iştahı uyarmak için yemek öncesi egzersiz yaptırılması, acıktığı zaman yemek yeme gibi aktiviteler düzenlenir.


47. Soru

Yaşlı kanser hastalarında bulantı ve kusmayı engellemek için neler yapılır?

Cevap

Gazlı, karbonhidratlı içeceklerden kaçınılmalıdır. Bulantı kontrolü için zencefilli gazozlar önerilebilir. İhtiyaç halinde yemek öncesi hekim tarafından reçete edilen antiemetik ilaçlar verilmelidir.


48. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan hafif ve şiddetli ağız içi yararlar için beslenmede nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Hafif ağız yaralarında; hastanın az az, sık sık yemek yemesi; diyetinde yüksek kalorili, proteinli, hazmı kolay, yumuşak yiyeceklere yer verilmesi; günlük en az 2 litre sıvı tüketilmesi; asitli, baharatlı yiyeceklerden, aşırı sıcak ve soğuk yiyecek-içeceklerden kaçınılması; ihtiyaç halinde ilave öğünlerin düzenlenmesi gerekir. Şiddetli ağız yaralarında ise püre halinde, sıvı yiyecekler verilmelidir.


49. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan kabızlık için ne tüketilmelidir?

Cevap

Hastanın diyetinde lif içeren besinler ve günlük sıvı alımı arttırılır, doğal laksatif yiyecekleri tüketmesi sağlanır (elma, kuru erik vs).


50. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan ishal için nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Az az, sık sık yemek yeme, süt ve süt ürünlerinden kaçınma, baharatlı, kafeinli, gazlı, alkol içeren içeceklerin kısıtlanması, lif ve yağ oranı yüksek besinler tüketilmemesi önemlidir. Hastada ishal geliştiğinde günde en az 3 litre sıvı tüketilmesine dikkat edilmelidir.


51. Soru

Yaşlı kanser hastalarının boşaltım gereksinimlerinin karşılanmasında uygulanacak düzenlemeler nelerdir?

Cevap

Yaşlı kanser hastalarının tuvalet ihtiyaçlarını kendi başlarına karşılamaları oldukça güçtür. Bu durumda hastaların tuvalet ihtiyaçları ördek ve sürgü kullanılarak yatakta karşılanabilir. Eğer hastanın çok sık tuvalet ihtiyacı oluyorsa bir defalık kullanım için alt bezleri kullanılabilir. Bazen sağlık profesyonelleri tarafından hastalara idrar boşaltımı için kateterler takılabilir. Bu durumda kateterin ucunda bulunan torbanın aralıklarla boşaltılması, torbanın yatak seviyesinden aşağıda tutulması, perine bakımının yapılması gerekir. Ayrıca hastanın her hangi bir durumda boşaltım ihtiyaçları karşılanırken mahremiyetine özen gösterilmelidir.


52. Soru

Yaşlı kanser hastalarında sürekli yatma ve hareketsizliğe bağlı olarak ortaya neler çıkmaktadır?

Cevap

Hastalar gerek beslenme düzeyindeki yetersizlikler gerekse yorgunluk gibi durumlar nedeniyle günün büyük bir kısmını yatak içinde geçirirler. Sürekli yatma ve hareketsizliğe bağlı kas-iskelet sisteminde fonksiyonel kayıplar ve deformiteler, yatak yaraları ortaya çıkabilir.


53. Soru

Yaşlı kanser hastalarında sürekli yatma ve hareketsizliğe bağlı olarak ortaya çıkan komplikasyonları önlemek için neler uygulamak gerekir?

Cevap

Bu komplikasyonları önlemek için pasif egzersizler ve koruyucu pozisyonların uygulanması gerekir.


54. Soru

Metastaz nedir?

Cevap

Metastaz, kanserli hücrelerin bulundukları yerden vücudun başka bölgelerine yayılmasıdır.


55. Soru

Kanser nasıl oluşmaktadır?

Cevap

Kanser; vücudumuzun çeşitli bölgelerinde bulunan hücrelerin kontrolsüz büyüyüp çoğalması, birikerek tümör kitlelerini oluşturması, etrafında bulunan normal dokuları sıkıştırması, içlerine sızması veya tahribatıyla devam eden bir süreçtir. Kanser hücreleri bulundukları tümör kitlesinden ayrılarak kan ya da lenf dolaşımı ile vücudun başka bölgelerine göç ederek büyümeye devam eder ve metastaza yol açabilirler.


56. Soru

Kanser ve yaş arasında nasıl bir ilişki vardır?

Cevap

Yaş ilerledikçe birçok kanserin görülme sıklığında da artış görülmektedir. Yaklaşık tüm kanserlerin %70’i 65 yaş üzerindeki nüfusta ortaya çıkarken, özellikle akciğer, meme, kolon kanserlerinin yaşla birlikte artış gösterdiği vurgulanmaktadır.


57. Soru

Kanser kontrol programları hangi alanlarda ele alınır?

Cevap

Dünya Sağlık Örgütü kanser kontrol programlarını 6 alanda ele almaktadır; primer koruma, sekonder koruma, zamanında uygun tedavi, izlem, tedavi sonrası bakım ve rehabilitasyon. 


58. Soru

Primer korunmanın kapsamı nedir?

Cevap

Sağlıklı davranışları ve çevresel faktörleri kontrol altına almayı gerektiren primer korunma yaşlı insanların kanserden korunmasında son derece önemlidir. Sağlıklı bir diyet, düzenli egzersiz ve sigaranın bırakılması hiçbir yaş için geç değildir. Kansere neden olan çevresel faktörler arasında fiziksel karsinojenler kimyasal karsinojenler, tütün kullanımı, sağlıksız beslenme, aşırı tuz kullanımı, alkol ve infeksiyöz hastalıklar yer almaktadır.


59. Soru

Karsinojen nedir?

Cevap

Karsinojen, kansere neden olabilen madde olarak tanımlanır ve fiziksel ve kimyasal karsinojen olarak sınıflandırılır. 


60. Soru

Fiziksel karsinojen maddeler nelerdir?

Cevap

Bu grup içinde bulunan iyonize radyasyon, röntgen ışınları, güneşten gelen ultraviyole ışınları, radyoaktif etkenler, noniyonizan radyasyon (mikrodalgalar, radyo dalgaları vb) kanser oluşumuna neden olduğu bilinen etkenlerdir. Ayrıca cep telefonları ile elektromanyetik alan maruziyeti, evlerde radon düzeyi belirleme çalışmaları halen devam etmektedir.


61. Soru

Kimyasal karsinojenler nelerdir?

Cevap

Birçok çalışma ortamında karsinojen olarak kimyasal maddeler bulunmaktadır. Aromatik aminler, anilin boyası, pestisitler, formaldehidler, arsenik, asbest, benzen, kadmium, kronium, nikel, çinko, berilyum, polivinil klorid, rafine edilememiş parafin yağı, mazot, kobalt, hardal gazı, katran, kurum gibi maddeler bunlardan bazılarıdır. Bu maddeler doğada, boya ve plastik sanayiinde, laboratuvarlarda, madenlerde, fabrika çevrelerinde bulunmaktadır. Çalışma ortamında bu maddelerle karşılaşan bireylerde yıllar sonra hatta emeklilik sürecinde kanser ortaya çıkabilmektedir


62. Soru

Sigara kullanımı ile kanser arasında nasıl bir bağ vardır?

Cevap

Sigara ile akciğer kanserinin ilişkisi kesin olarak kanıtlanmış olup, larenks, ağız boşluğu, yutak, mesane, pankreas kanser riskini de arttırdığı saptanmıştır. Pipo, puro, nargile kullanımı aynı derecede risklidir. Ayrıca akciğer kanseri üzerinde pasif içiciliğin etkisi de kanıtlanmıştır.


63. Soru

Sekonder korumanın kapsamı nedir?

Cevap

Uzun bir sürecin sonunda ortaya çıkan kanserin sekonder koruma yöntemleri ile (tarama programları ve tanı testleri) erken teşhis edilmesi erken tedaviyi, daha iyi bir yaşam kalitesini ve artan yaşam süresini de beraberinde getirmektedir.


64. Soru

Kanserin belli başlı belirtileri nelerdir?

Cevap

Kanser belirtilerinin çeşitliliğine rağmen hekime başvurmayı gerektiren belli başlı belirtiler şunlardır.
• Vücudun her hangi bir yerinde şişlik
• İyileşmeyen veya iyileşmesi geciken yara
• Ben ve siğillerde değişiklikler
• Olağan dışı kanama
• Yutma güçlüğü
• Sürekli öksürük ve ses kısıklığı
• İdrar ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik


65. Soru

Palyatif nedir?

Cevap

Palyatif, hastanın acı çekmesinin giderilmesi ve yaşam kalitesinin arttırılmasına odaklı bir bakım şeklidir.


66. Soru

Yaşlı kanser hastalarında tedavi etkinliğini artırmak için nasıl bir yol izlenir?

Cevap

Yaşlı kanser hastalarında tedavinin etkinliğini arttırmak ve tedaviye bağlı ortaya çıkabilecek yan etkilerin önlenmesi için öncelikli olarak sağlık durumunun belirlenmesi
önemlidir. Bunun için hastanın fonksiyonel durumu, eşlik eden sağlık sorunları, mental
ve duygusal durumu, beslenme ve kullanılan ilaçları kapsayan geriatrik değerlendirme
yapılır ve değerlendirme sonucuna göre hekim tarafından tedavi planı düzenlenir. Yaşlı
bireyin kanser tedavisinde sıklıkla cerrahi tedavi, radyoterapi, kemoterapi ve biyoterapiden yararlanılmaktadır.


67. Soru

Kemoterapi nedir?

Cevap

Kemoterapi; tümör hücrelerinin yok edilmesi için uygulanan tekli ya da çoklu ilaç uygulamalarına denir. Bu amaçla kullanılan ilaçlara antikanser ilaçları da (sitotoksik ajan) denilmektedir. Kemoterapinin istenen etkilerinin yanı sıra istenmeyen yan etkileri de bulunmaktadır.


68. Soru

Biyoterapi nedir?

Cevap

Biyoterapi, biyolojik yanıtı etkileme özelliğine sahip biyolojik kaynaklı ajanlar
kullanılarak yapılan tedavi şeklidir. Geleneksel olarak biyoterapi, immün sistem yanıtını
modifiye etmek için kullanılır ve bu amaçla kullanılan ilaçlara “biyolojik ajanlar” denir.
Biyoterapi kanseri tedavi ederken yan etkilere yol açabilmektedir.


69. Soru

Evde bakım verilen yaşlı kanser hastalarında dikkat edilmesi gereken hususlara örnekler veriniz.

Cevap

Günlük kilo izlemi, bulantı-kusma takibinin yapılması,

Herhangi bir kısıtlama yok ise günlük en az 2 litre sıvı tüketilmesi, yeterli sıvı alımının
takibinde hastanın idrar renginin açık sarı renkte olmasına dikkat edilmesi,

Bulantı varlığında sert, baharatlı, acılı, aşırı kokulu, sıcak-soğuk yiyeceklerden kaçınılması, azar miktarlarda sık beslenmesi,

Dudaklar ve ağız içi mukozası bütünlüğünün devam ettirilmesi: Ağız içinin izlemi,
ağız bütünlüğünün devam ettirilmesi için düzenli ağız bakımının yapılması, ağız
bakımında alkol bazlı solüsyonlar yerine hekim tarafından önerilen antibakteriyel,
antifungal ürünlere yer verilmesi, dudaklara yumuşatıcı kremler sürülmesi


70. Soru

Kemoterapiye bağlı yan etkilerden sindirim sistemi ile ilgili olanlar nelerdir?

Cevap

Bulantı-kusma

İştahsızlık

Kilo kayıpları

Tat almada değişiklikler

Ağız kuruluğu

Gaz

İshal

Konstipasyon

Sindirim sistemi mukozasında hasar


71. Soru

Banyo yapmak sağlık açısından nasıl bir öneme sahiptir?

Cevap

Deri mikroorganizmaların vücuda girişini engelleyerek enfeksiyonları önler. Bu nedenle deri bütünlüğünün devam ettirilmesi son derece önemlidir. Düzenli banyo yapma ile deri üzerindeki ter, yağ, ölü hücreler ve bakteriler uzaklaştırılır. Banyo yapma ile kan dolaşımı hızlanır, kas tonüsü ve eklem hareketliliği düzenlenir ve kişiye rahatlık hissi verir. Ayrıca banyo, yaşlı birey ile bakım veren arasında konuşma ve etkileşime izin vererek güvene dayalı psiko-sosyal iyilik halinin desteklendiği bir ortamın oluşmasını sağlar. Bu nedenlerle yaşlı bireye haftada bir ya da birkaç kez banyo yaptırılması, mümkün değilse yatak içi silme banyo verilmesi gerekir.


72. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ağız bakımı nasıl olmalıdır?

Cevap

Yaşlı bireyin gerek kanser hastalığı gerekse yapılan tedavilere bağlı ağız sağlığı sıklıkla bozulmaktadır. Ağız sağlığının devamı için uygun diş ve diş eti bakımının yapılması gerekir. Uygun ağız bakımı diş fırçalamayı, diş ipi kullanmayı, dişleri durulamayı ve protez bakımını kapsamalıdır.


73. Soru

Yaşlı kanser hastalarında perine bakımı nasıl olmalıdır?

Cevap

Perine bölgesinin ve genital organların temizliği genellikle banyonun bir parçasıdır. Ancak hastada idrar ya da dışkı kaçırma sorunu var ise bu bölgenin daha sık temizlenmesi gerekir. Bu işlem esnasında hastanın mahremiyetine özen gösterilmeli, karşı cinsten birinin perine bakımında net davranışlar sergileyerek bireyin utangaçlık
duygusuna karşı yardımcı olunmalıdır.


1. Soru

Kanser kavramının tanımı nedir?

Cevap

Kanser; vücudumuzun çeşitli bölgelerinde bulunan hücrelerin kontrolsüz büyüyüp çoğalması, birikerek tümör kitlelerini oluşturması, etrafında bulunan normal dokuları sıkıştırması, içlerine sızması veya tahribatıyla devam eden bir süreçtir.

2. Soru

Metastaz nedir?

Cevap

Kanserli hücrelerin bulundukları yerden vücudun başka bölgelerine yayılmasıdır.

3. Soru

Uluslararası kanser araştırmaları ajansı GLOBOCAN’ın yaptığı proje verilerine göre hangi kanser türleri yoğun görülmüştür?

Cevap

Uluslararası kanser araştırmaları ajansı GLOBOCAN 2012 projesi verilerine göre dünyada kanser kayıtçılığı yapan 184 ülkede en çok; • Akciğer (%13), • Meme (%11.9) ve • Kolon (%9.7) kanserlerinin görüldüğü, kanser nedenli ölümlerin başında akciğer, karaciğer ve mide kanserlerinin geldiği vurgulanmıştır.

4. Soru

Yaşla birlikte artış gösteren kanserler nelerdir?

Cevap

Yaklaşık tüm kanserlerin %70’i 65 yaş üzerindeki nüfusta ortaya çıkarken, özellikle akciğer, meme, kolon kanserlerinin yaşla birlikte artış gösterdiği vurgulanmaktadır.

5. Soru

Kanser hastalığı hangi faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmaktadır?

Cevap

Kanser fiziksel, ruhsal, sosyal, maddi ve manevi yönleri ile mücadelesi zor bir hastalıktır ve %90’ı çevresel faktörlere, %10’u genetik faktörlere bağlı ortaya çıkmaktadır.

6. Soru

Dünya sağlık Örgütü’nün kanser kontrol programları ne şekildedir?

Cevap

Dünya Sağlık Örgütü kanser kontrol programlarını 6 alanda ele almaktadır; primer koruma, sekonder koruma, zamanında uygun tedavi, izlem, tedavi sonrası bakım ve rehabilitasyon.

7. Soru

Kansere neden olan çevresel faktörler arasında neler yer almaktadır?

Cevap

Kansere neden olan çevresel faktörler arasında fiziksel karsinojenler kimyasal karsinojenler, tütün kullanımı, sağlıksız beslenme, aşırı tuz kullanımı, alkol ve infeksiyöz hastalıklar yer almaktadır.

8. Soru

Karsinojen nedir?

Cevap

Karsinojen, kansere neden olabilen maddedir.

9. Soru

Mortalite kavramı nedir?

Cevap

Mortalite, ölüm oranını ifade eder.

10. Soru

Primer korunma neyi ifade etmektedir?

Cevap

Sağlıklı davranışları ve çevresel faktörleri kontrol altına almayı gerektiren primer korunma yaşlı insanların kanserden korunmasında son derece önemlidir.

11. Soru

Beslenme ile kanser arasındaki ilişkiyi nasıl açıklarız?

Cevap

Kansere bağlı ölümlerin 1/3’i beslenme ile ilişkilidir. Sieri ve ark (2015)’ı yaptıkları araştırmada (n47.749); zeytinyağı ve çiğ sebze tüketen yaşlılarda mortalite riskinin azaldığını, sebze ve meyvelerden zengin Akdeniz mutfağı ile beslenmenin kolon kanseri riskini azalttığını, yüksek glisemik indeksli karbonhidratlı yiyeceklerin tüketilmesi ile meme ve bağırsak kanseri riskinin arttığını, düzenli yoğurt tüketimiyle kolon kanseri riskinin düştüğünü belirtmişlerdir.

12. Soru

Fiziksel aktivitenin hangi kanser türlerinde daha etkili olduğu görülmüştür?

Cevap

Fiziksel aktivite kanserin önlenmesinde etkili faktörlerdendir. Yapılan çalışmalarda fiziksel aktivite ile meme, over, prostat ve testis kanserleri arasında ilişki olduğu belirtilmiştir. Fiziksel aktivite ile obezite önlenerek endometriyal, postmenopozal meme, kolon, böbrek ve mesane kanseri riskinin azaltılabileceği bildirilmiştir.

13. Soru

Sigaranın hangi kanser türü ile ilişkisi kanıtlanmıştır?

Cevap

Sigara ile akciğer kanserinin ilişkisi kesin olarak kanıtlanmış olup, larenks, ağız boşluğu, yutak, mesane, pankreas kanser riskini de arttırdığı saptanmıştır. Pipo, puro, nargile kullanımı aynı derecede risklidir. Ayrıca akciğer kanseri üzerinde pasif içiciliğin etkisi de kanıtlanmıştır.

14. Soru

Çok miktarda alkol alımı hangi kanserlerin riskini arttırmaktadır?

Cevap

Çok miktarda ve uzun süreli alkol alımı ağız, yutak, gırtlak ve yemek borusu kanserleri riskini arttırmaktadır.

15. Soru

Karsinojen olarak kimyasal maddelere neleri örnek verebiliriz?

Cevap

Birçok çalışma ortamında karsinojen olarak kimyasal maddeler bulunmaktadır. Aromatik aminler, anilin boyası, pestisitler, formaldehidler, arsenik, asbest, benzen, kadmium, kronium, nikel, çinko, berilyum, polivinil klorid, rafine edilememiş parafin yağı, mazot, kobalt, hardal gazı, katran, kurum gibi maddeler bunlardan bazılarıdır. Bu maddeler doğada, boya ve plastik sanayiinde, laboratuvarlarda, madenlerde, fabrika çevrelerinde bulunmaktadır.

16. Soru

Fiziksel karsinojenler nelerdir?

Cevap

Bu grup içinde bulunan; • İyonize radyasyon, • Röntgen ışınları, • Güneşten gelen ultraviyole ışınları, • Radyoaktif etkenler, • Noniyonizan radyasyon (mikrodalgalar, radyo dalgaları vb.) kanser oluşumuna neden olduğu bilinen etkenlerdir.

17. Soru

Hangi enfeksiyöz nedenler kansere neden olmaktadır?

Cevap

İnsanlarda bazı virüslerin kansere neden olduğu bilinmektedir; herpes simpleks tip II, sitomegalovirüs, insan papilloma virüs tipleri, hepatit B ve C virüsü, human immunodeficiency virüs (HIV) bunlardandır. Ayrıca midede bulunan helicobakter pylori ve bazı parazitlerle kanser arasında ilişki saptanmıştır.

18. Soru

Sekonder korunma kavramı neyi ifade etmektedir?

Cevap

Uzun bir sürecin sonunda ortaya çıkan kanserin sekonder koruma yöntemleri ile (tarama programları ve tanı testleri) erken teşhis edilmesi erken tedaviyi, daha iyi bir yaşam kalitesini ve artan yaşam süresini de beraberinde getirmektedir.

19. Soru

Yaşlılarda meme kanseri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Meme kanseri için 3 yıldan uzun yaşam beklentisi var ise; • 2 yılda bir mamografi ve • En az yılda bir klinik meme muayenesi yapılmalıdır.

20. Soru

Yaşlılarda bağırsak kanserleri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Bağırsak kanserleri için 3 yıldan daha uzun yaşam beklentisi olanlarda; • Yılda bir, rektal muayene, dışkıda gizli kan, • 3-5 yılda bir sigmoidoskopi yapılmalıdır. Dışkılama alışkanlıklarında değişiklik yada dışkıda kan varlığında hemen doktora başvurulmalıdır.

21. Soru

Yaşlılarda prostat kanseri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Prostat kanseri için 50-70 yaş arası erkeklerde; • Düzenli PSA testi ve • Yılda bir rektal muayene yapılmalıdır.

22. Soru

Yaşlılarda serviks kanseri için uygulanması gereken taramalar nelerdir?

Cevap

Serviks kanseri için, 60 yaş üstü kadınlarda; • Pelvik muayene ve • 3 yılda bir smear testi yapılmalıdır.

23. Soru

Kanserin belirtileri nelerdir?

Cevap

Kanserin belirtileri çok çeşitlidir. Öncelikle hastalığın bulunduğu organa ve vücuttaki yayılım derecesine göre değişiklikler gösterir. Kanser belirtilerinin çeşitliliğine rağmen hekime başvurmayı gerektiren belli başlı belirtiler şunlardır: • Vücudun her hangi bir yerinde şişlik, • İyileşmeyen veya iyileşmesi geciken yara, • Ben ve siğillerde değişiklikler, • Olağan dışı kanama, • Yutma güçlüğü, • Sürekli öksürük ve ses kısıklığı, • İdrar ve dışkılama alışkınlıklarında değişiklik.

24. Soru

Kanser hastalarında fiziksel bakımda hangi amaçlara odaklanılır?

Cevap

Kanser hastalarında fiziksel bakım; tedavi ve hastalık sürecinde fonksiyonların maksimum düzeyde sürdürülmesi, rahatlığın sağlanması ve komplikasyonların önlenmesi olmak üzere üç amaca odaklanmaktadır.

25. Soru

Yaşlı bireyin kanser tedavisinde hangi uygulanmalardan yararlanılmaktadır?

Cevap

Yaşlı bireyin kanser tedavisinde; • Sıklıkla cerrahi tedavi, • Radyoterapi, • Kemoterapi ve • Biyoterapiden yararlanılmaktadır.

26. Soru

Palyatif kavramı nedir?

Cevap

Hastanın acı çekmesinin giderilmesi ve yaşam kalitesinin arttırılmasına odaklı bir bakım şeklidir.

27. Soru

Kemoterapi kavramı ne demektir?

Cevap

Kemoterapi; tümör hücrelerinin yok edilmesi için uygulanan tekli ya da çoklu ilaç uygulamalarına denir.

28. Soru

Biyoterapi kavramı ne demektir?

Cevap

Biyoterapi, biyolojik yanıtı etkileme özelliğine sahip biyolojik kaynaklı ajanlar kullanılarak yapılan tedavi şeklidir. Geleneksel olarak biyoterapi, immün sistem yanıtını modifiye etmek için kullanılır ve bu amaçla kullanılan ilaçlara biyolojik ajanlar denir. Biyoterapi kanseri tedavi ederken yan etkilere yol açabilmektedir.

29. Soru

Evde bakım verilen yaşlı kanser hastasında dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?

Cevap

Yaşlı kanser hastasında dikkat edilmesi gereken hususlar şöyle sıralanabilir: • Günlük kilo izlenim, bulantı-kusma takibinin yapılması, • Herhangi bir kısıtlama yok ise günlük en az 2 litre sıvı tüketilmesi, yeterli sıvı alımının takibinde hastanın idrar renginin açık sarı renkte olmasına dikkat edilmesi, • Bulantı varlığında sert, baharatlı, acılı, aşırı kokulu, sıcak-soğuk yiyeceklerden kaçınılması, azar miktarlarda sık beslenmesi, • Kusmaya ani kilo kaybının eşlik etmesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurulması, • Dudaklar ve ağız içi mukozası bütünlüğünün devam ettirilmesi, • Cilt bütünlüğünün devam ettirilmesi, • Yorgunluğun önlenmesi, • Kanamaya yatkınlığı olan hastaların cilt bakımlarında jilet, makas gibi kesici aletler yerine tıraş aletlerinin kullanılması, ağız bakımında diş ipi ve diş fırçası kullanımından kaçınılması, düşmeleri engellemek için ev içi düzenlemelerin yapılması, • Kanama bulgularının takip edilmesi ve gerektiğinde sağlık kuruluşuna başvurulması, • Enfeksiyonların önlenmesi, • Enfeksiyon bulgularının takip edilmesi, • Yeterli ve dengeli beslenmenin sürdürülmesi, • Saç kayıplarında, hastaya tedaviye başlamadan önce saçlarını kestirebileceği konusunda alternatif sunulması, • Kanser tedavisine bağlı el-ayaklarda, tırnaklarda meydana gelecek olası değişikleri önlemek için eller ve ayakların düzenli takibi, her gün yumuşak bir sabunla yıkanması, kurulanması, el ve ayak cildinin nem dengesini sürdürmek için lanolin içeren kremler uygulanarak pamuklu eldiven ve çoraplar giydirilmesi gerekir. El tırnakları oval, ayak tırnakları düz biçimde kesilmeli, tedavi süresince manikür, pedikür yapılmaması, • Yaşlı kanser hastalarının tedavisinde kullanılan bazı ilaç tedavilerine bağlı ayaklarda uyuşma ve karıncalanma, yürüme ve denge bozuklukları ortaya çıkabileceğinden hastalara sağlık profesyonelleri tarafından verilen denge ve egzersiz programlarının evde devam ettirilmesi, yürümeye yardımcı cihazlardan yararlanılması, • Ağrı düzeyi takip edilmeli, • Evde herhangi bir kemoterapi ilacının bulunması durumunda; bu ilaçların saklama koşullarına önem verilmesi ve gereken önlemlerin alınması.

30. Soru

Göğüs kafesine uygulanan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Göğüs kafesine uygulanan radyoterapiye bağlı nefes darlığı, yutma güçlüğü ortaya çıkabilir.

31. Soru

Radyoterapi kavramı ne demektir?

Cevap

Radyoterapi, tümör hücrelerinin iyonizan radyasyon uygulanarak yok edilmesidir. Kanser tedavisinde tek başına kullanılabildiği gibi ameliyattan önce ve sonra, kemoterapi ile birlikte ya da ardışık olarak tedavi ve palyasyon amacıyla uygulanmaktadır. Radyoterapide tümöre istenilen yüksek öldürücü doz verilirken mümkün olduğunca tümörün etrafındaki dokular korunmaya çalışılır.

32. Soru

Boyun bölgesine uygulanan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Boyun bölgesine uygulanan radyoterapide ağızda yaralar, tükrük salgısının yapımında azalma hatta tamamen sonlanma, ses kısıklığı, yutma güçlüğü, tat alma duyusunda azalma görülebilir.

33. Soru

Mide ve karın bölgesine uygulanan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Mide ve karın bölgesine uygulanan radyasyona bağlı ishal, bulantı-kusma, iştahta azalma, kilo kayıpları görülebilir.

34. Soru

Alt karın bölgesine yapılan radyoterapi sonucu hastalarda neler görülebilir?

Cevap

Alt karın bölgesine yapılan radyoterapi ile idrar yapmada güçlük, idrar kaçırma gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

35. Soru

Radyoterapi alan yaşlı hastanın evde bakımında dikkat edilecek hususlar nelerdir?

Cevap

İlgili dikkat edilecek hususlar şöyle sıralanabilir: • Cilt bütünlüğünün sürdürülmesi; radyoterapi uygulanan bölgenin travmalardan korunması; bölgenin temiz ve kuru tutulması; hafif, kokusuz pH’ı 7.5 ya da daha düşük sabunlarla cilt temizliğinin yapılması; cilt kuruluğunu önlemek için hafif, kokusuz, su bazlı kremlerle nemlendirilmesi; tedavi bölgesine bant ya da yapıştırıcıların kullanılmaması; pudra dökülmemesi; parfüm ve makyaj malzemesi gibi kozmetik ürünlerin kullanılmaması; sıcak ve soğuk uygulama yapılmaması gerekir. Dışarı çıkarken tedavi bölgesinin güneşe maruziyetini engellemek için uzun kollu kıyafetler ve şapka tercih edilmesine, yüksek faktörlü güneş koruyucu kremlerin kullanılmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca hastanın cilt temizliği sağlanırken tedavi bölgesinde bulunan işaretlemelerin çıkartılmamasına özen gösterilmelidir. • Antiseptik solüsyonlarla ağız bakımı yapılmalı, ağız kuruluğu için limonlu sakızlar çiğnetilmelidir. • Yaşlı hastanın az miktarlarda, sık olacak şekilde yeterli-dengeli beslenmesi sağlanmalı, yutma güçlüğü ileri düzeyde ise sağlık profesyonellerinin önerilerine göre beslenme tüpleri kullanılmalı, yeterli miktarda sıvı tüketilmesine dikkat edilmelidir. • Yorgunluk, infeksiyonlara ve kanamalara yatkınlığın yönetiminde kemoterapi bölümünde belirtilen girişimlerin uygulanması önemlidir.

36. Soru

Yaşlı kanser hastasının öz bakımını gerçekleştirebildiğini nasıl tespit edebiliriz?

Cevap

Yaşlı kanser hastasının bireysel hijyen, beslenme, boşaltım ve giyinmeyi başkalarının yardımı olmaksızın yapabiliyor olması yaşlının öz bakımını gerçekleştirebildiğini gösterir.

37. Soru

Bireysel hijyen hangi uygulamaları kapsamaktadır?

Cevap

Bireysel hijyen uygulamaları banyo yapma, saç bakımı, ağız bakımı, ayak ve tırnak bakımı, perine bakımı uygulamalarını kapsar.

38. Soru

Banyo yapmanın yaşlı bireye sağladığı faydalar nelerdir?

Cevap

Banyo yapma; deri mikroorganizmaların vücuda girişini engelleyerek infeksiyonları önler. Bu nedenle deri bütünlüğünün devam ettirilmesi son derece önemlidir. Düzenli banyo yapma ile deri üzerindeki ter, yağ, ölü hücreler ve bakteriler uzaklaştırılır. Banyo yapma ile; • Kan dolaşımı hızlanır, • Kas tonüsü ve eklem hareketliliği düzenlenir ve • Kişiye rahatlık hissi verir. Ayrıca banyo, yaşlı birey ile bakım veren arasında konuşma ve etkileşime izin vererek güvene dayalı psikososyal iyilik halinin desteklendiği bir ortamın oluşmasını sağlar. Bu nedenlerle yaşlı bireye haftada bir ya da birkaç kez banyo yaptırılması, mümkün değilse yatak içi silme banyo verilmesi gerekir.

39. Soru

Yaşlı kanser hastalarında saç bakımı neden önemlidir?

Cevap

Kemoterapi, biyoterapi, radyoterapiye bağlı hastalarda saç dökülmeleri ve kafa derisinde yağ, kir birikimi nedeniyle saç bakımı sık aralıklarla verilmelidir. Bu sayede yaşlı bireyde rahatlık, iyilik hissi sağlanırken; tedavisi biten, yeniden saçları çıkan yaşlılarda zarifçe taranan saçlar kendilerine verdikleri değerin artmasına yol açacaktır.

40. Soru

Yaşlı kanser hastalarının ağız bakımı nasıl yapılmalıdır?

Cevap

Yaşlı bireyin gerek kanser hastalığı gerekse yapılan tedavilere bağlı ağız sağlığı sıklıkla bozulmaktadır. Ağız sağlığının devamı için uygun diş ve diş eti bakımının yapılması gerekir. Uygun ağız bakımı; • Diş fırçalamayı, • Diş ipi kullanmayı, • Dişleri durulamayı ve • Protez bakımını kapsamalıdır.

41. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ayak sağlığı hangi nedenlere bağlı olarak bozulabilir?

Cevap

Yaşlı kanser hastalarında hastalığın ilerlemesi ile uzun süre yatağa bağımlı olma, yapılan tedavilerin yan etkileri, şeker hastalığı gibi eşlik eden hastalıklara bağlı ayak sağlığı bozulabilir.

42. Soru

Ayak ve tırnak bakımı nasıl yapılır?

Cevap

Her gün ayakların yumuşak bir sabunla yıkanması, ölü hücrelerin uzaklaştırılması ve iyice kurulanması, yumuşatıcı kremlerle nemlendirilmesi, ayak tırnaklarının düz biçimde kesilmesi gerekir.

43. Soru

Hastanın perine bakımında dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Cevap

Perine bölgesinin ve genital organların temizliği genellikle banyonun bir parçasıdır. Ancak hastada idrar ya da dışkı kaçırma sorunu var ise bu bölgenin daha sık temizlenmesi gerekir. Bu işlem esnasında hastanın mahremiyetine özen gösterilmeli, karşı cinsten birinin perine bakımında net davranışlar sergileyerek bireyin utangaçlık duygusuna karşı yardımcı olunmalıdır.

44. Soru

Yaşlı kanser hastalarının beslenmesinde dikkat edilecek noktalar nelerdir?

Cevap

Yaşlı kanser hastasında beslenme durumunun değerlendirilerek problemlerin saptanması, (tat almada bozulma, iştahsızlık, bulantı ve kusma, ağızda yaralar, ishal, kabızlık gibi) bu problemlerin sağlık profesyonellerine bildirilmesi ve sağlık profesyonelleri tarafından tedavi ve diyet düzenlemelerinin yapılması gerekir. Hastanın durumuna göre ihtiyaç halinde sağlık profesyonelleri tarafından enteral veya parenteral beslenme sürdürülmeli ve gerekirse evde nutrisyonel bakım destek ekiplerinden yardım alınmalıdır.

45. Soru

Yaşlı kanser hastalarının tat değişimi için yapılacak düzenlemeler ne olabilir?

Cevap

Yemek sonrası ağız bakımı verilmesi, yemeklerin hazırlanmasında ekstra lezzet veren baharatlar ve soslar kullanılması, kırmızı et yerine balık veya tavuk tüketilmelidir.

46. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan iştahsızlık için hangi düzenlemeler yapılır?

Cevap

Hastanın aile ve arkadaşlarıyla ile yemek yemesi, yeni yiyecek ve yemek tariflerinin kullanılması, küçük servisler halinde yiyeceklerin tüketilmesi, yüksek kalorili kuru yemişlerin, atıştırmalıkların tüketilmesi, iştahı uyarmak için yemek öncesi egzersiz yaptırılması, acıktığı zaman yemek yeme gibi aktiviteler düzenlenir.

47. Soru

Yaşlı kanser hastalarında bulantı ve kusmayı engellemek için neler yapılır?

Cevap

Gazlı, karbonhidratlı içeceklerden kaçınılmalıdır. Bulantı kontrolü için zencefilli gazozlar önerilebilir. İhtiyaç halinde yemek öncesi hekim tarafından reçete edilen antiemetik ilaçlar verilmelidir.

48. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan hafif ve şiddetli ağız içi yararlar için beslenmede nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Hafif ağız yaralarında; hastanın az az, sık sık yemek yemesi; diyetinde yüksek kalorili, proteinli, hazmı kolay, yumuşak yiyeceklere yer verilmesi; günlük en az 2 litre sıvı tüketilmesi; asitli, baharatlı yiyeceklerden, aşırı sıcak ve soğuk yiyecek-içeceklerden kaçınılması; ihtiyaç halinde ilave öğünlerin düzenlenmesi gerekir. Şiddetli ağız yaralarında ise püre halinde, sıvı yiyecekler verilmelidir.

49. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan kabızlık için ne tüketilmelidir?

Cevap

Hastanın diyetinde lif içeren besinler ve günlük sıvı alımı arttırılır, doğal laksatif yiyecekleri tüketmesi sağlanır (elma, kuru erik vs).

50. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ortaya çıkan ishal için nelere dikkat edilmelidir?

Cevap

Az az, sık sık yemek yeme, süt ve süt ürünlerinden kaçınma, baharatlı, kafeinli, gazlı, alkol içeren içeceklerin kısıtlanması, lif ve yağ oranı yüksek besinler tüketilmemesi önemlidir. Hastada ishal geliştiğinde günde en az 3 litre sıvı tüketilmesine dikkat edilmelidir.

51. Soru

Yaşlı kanser hastalarının boşaltım gereksinimlerinin karşılanmasında uygulanacak düzenlemeler nelerdir?

Cevap

Yaşlı kanser hastalarının tuvalet ihtiyaçlarını kendi başlarına karşılamaları oldukça güçtür. Bu durumda hastaların tuvalet ihtiyaçları ördek ve sürgü kullanılarak yatakta karşılanabilir. Eğer hastanın çok sık tuvalet ihtiyacı oluyorsa bir defalık kullanım için alt bezleri kullanılabilir. Bazen sağlık profesyonelleri tarafından hastalara idrar boşaltımı için kateterler takılabilir. Bu durumda kateterin ucunda bulunan torbanın aralıklarla boşaltılması, torbanın yatak seviyesinden aşağıda tutulması, perine bakımının yapılması gerekir. Ayrıca hastanın her hangi bir durumda boşaltım ihtiyaçları karşılanırken mahremiyetine özen gösterilmelidir.

52. Soru

Yaşlı kanser hastalarında sürekli yatma ve hareketsizliğe bağlı olarak ortaya neler çıkmaktadır?

Cevap

Hastalar gerek beslenme düzeyindeki yetersizlikler gerekse yorgunluk gibi durumlar nedeniyle günün büyük bir kısmını yatak içinde geçirirler. Sürekli yatma ve hareketsizliğe bağlı kas-iskelet sisteminde fonksiyonel kayıplar ve deformiteler, yatak yaraları ortaya çıkabilir.

53. Soru

Yaşlı kanser hastalarında sürekli yatma ve hareketsizliğe bağlı olarak ortaya çıkan komplikasyonları önlemek için neler uygulamak gerekir?

Cevap

Bu komplikasyonları önlemek için pasif egzersizler ve koruyucu pozisyonların uygulanması gerekir.

54. Soru

Metastaz nedir?

Cevap

Metastaz, kanserli hücrelerin bulundukları yerden vücudun başka bölgelerine yayılmasıdır.

55. Soru

Kanser nasıl oluşmaktadır?

Cevap

Kanser; vücudumuzun çeşitli bölgelerinde bulunan hücrelerin kontrolsüz büyüyüp çoğalması, birikerek tümör kitlelerini oluşturması, etrafında bulunan normal dokuları sıkıştırması, içlerine sızması veya tahribatıyla devam eden bir süreçtir. Kanser hücreleri bulundukları tümör kitlesinden ayrılarak kan ya da lenf dolaşımı ile vücudun başka bölgelerine göç ederek büyümeye devam eder ve metastaza yol açabilirler.

56. Soru

Kanser ve yaş arasında nasıl bir ilişki vardır?

Cevap

Yaş ilerledikçe birçok kanserin görülme sıklığında da artış görülmektedir. Yaklaşık tüm kanserlerin %70’i 65 yaş üzerindeki nüfusta ortaya çıkarken, özellikle akciğer, meme, kolon kanserlerinin yaşla birlikte artış gösterdiği vurgulanmaktadır.

57. Soru

Kanser kontrol programları hangi alanlarda ele alınır?

Cevap

Dünya Sağlık Örgütü kanser kontrol programlarını 6 alanda ele almaktadır; primer koruma, sekonder koruma, zamanında uygun tedavi, izlem, tedavi sonrası bakım ve rehabilitasyon. 

58. Soru

Primer korunmanın kapsamı nedir?

Cevap

Sağlıklı davranışları ve çevresel faktörleri kontrol altına almayı gerektiren primer korunma yaşlı insanların kanserden korunmasında son derece önemlidir. Sağlıklı bir diyet, düzenli egzersiz ve sigaranın bırakılması hiçbir yaş için geç değildir. Kansere neden olan çevresel faktörler arasında fiziksel karsinojenler kimyasal karsinojenler, tütün kullanımı, sağlıksız beslenme, aşırı tuz kullanımı, alkol ve infeksiyöz hastalıklar yer almaktadır.

59. Soru

Karsinojen nedir?

Cevap

Karsinojen, kansere neden olabilen madde olarak tanımlanır ve fiziksel ve kimyasal karsinojen olarak sınıflandırılır. 

60. Soru

Fiziksel karsinojen maddeler nelerdir?

Cevap

Bu grup içinde bulunan iyonize radyasyon, röntgen ışınları, güneşten gelen ultraviyole ışınları, radyoaktif etkenler, noniyonizan radyasyon (mikrodalgalar, radyo dalgaları vb) kanser oluşumuna neden olduğu bilinen etkenlerdir. Ayrıca cep telefonları ile elektromanyetik alan maruziyeti, evlerde radon düzeyi belirleme çalışmaları halen devam etmektedir.

61. Soru

Kimyasal karsinojenler nelerdir?

Cevap

Birçok çalışma ortamında karsinojen olarak kimyasal maddeler bulunmaktadır. Aromatik aminler, anilin boyası, pestisitler, formaldehidler, arsenik, asbest, benzen, kadmium, kronium, nikel, çinko, berilyum, polivinil klorid, rafine edilememiş parafin yağı, mazot, kobalt, hardal gazı, katran, kurum gibi maddeler bunlardan bazılarıdır. Bu maddeler doğada, boya ve plastik sanayiinde, laboratuvarlarda, madenlerde, fabrika çevrelerinde bulunmaktadır. Çalışma ortamında bu maddelerle karşılaşan bireylerde yıllar sonra hatta emeklilik sürecinde kanser ortaya çıkabilmektedir

62. Soru

Sigara kullanımı ile kanser arasında nasıl bir bağ vardır?

Cevap

Sigara ile akciğer kanserinin ilişkisi kesin olarak kanıtlanmış olup, larenks, ağız boşluğu, yutak, mesane, pankreas kanser riskini de arttırdığı saptanmıştır. Pipo, puro, nargile kullanımı aynı derecede risklidir. Ayrıca akciğer kanseri üzerinde pasif içiciliğin etkisi de kanıtlanmıştır.

63. Soru

Sekonder korumanın kapsamı nedir?

Cevap

Uzun bir sürecin sonunda ortaya çıkan kanserin sekonder koruma yöntemleri ile (tarama programları ve tanı testleri) erken teşhis edilmesi erken tedaviyi, daha iyi bir yaşam kalitesini ve artan yaşam süresini de beraberinde getirmektedir.

64. Soru

Kanserin belli başlı belirtileri nelerdir?

Cevap

Kanser belirtilerinin çeşitliliğine rağmen hekime başvurmayı gerektiren belli başlı belirtiler şunlardır.
• Vücudun her hangi bir yerinde şişlik
• İyileşmeyen veya iyileşmesi geciken yara
• Ben ve siğillerde değişiklikler
• Olağan dışı kanama
• Yutma güçlüğü
• Sürekli öksürük ve ses kısıklığı
• İdrar ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik

65. Soru

Palyatif nedir?

Cevap

Palyatif, hastanın acı çekmesinin giderilmesi ve yaşam kalitesinin arttırılmasına odaklı bir bakım şeklidir.

66. Soru

Yaşlı kanser hastalarında tedavi etkinliğini artırmak için nasıl bir yol izlenir?

Cevap

Yaşlı kanser hastalarında tedavinin etkinliğini arttırmak ve tedaviye bağlı ortaya çıkabilecek yan etkilerin önlenmesi için öncelikli olarak sağlık durumunun belirlenmesi
önemlidir. Bunun için hastanın fonksiyonel durumu, eşlik eden sağlık sorunları, mental
ve duygusal durumu, beslenme ve kullanılan ilaçları kapsayan geriatrik değerlendirme
yapılır ve değerlendirme sonucuna göre hekim tarafından tedavi planı düzenlenir. Yaşlı
bireyin kanser tedavisinde sıklıkla cerrahi tedavi, radyoterapi, kemoterapi ve biyoterapiden yararlanılmaktadır.

67. Soru

Kemoterapi nedir?

Cevap

Kemoterapi; tümör hücrelerinin yok edilmesi için uygulanan tekli ya da çoklu ilaç uygulamalarına denir. Bu amaçla kullanılan ilaçlara antikanser ilaçları da (sitotoksik ajan) denilmektedir. Kemoterapinin istenen etkilerinin yanı sıra istenmeyen yan etkileri de bulunmaktadır.

68. Soru

Biyoterapi nedir?

Cevap

Biyoterapi, biyolojik yanıtı etkileme özelliğine sahip biyolojik kaynaklı ajanlar
kullanılarak yapılan tedavi şeklidir. Geleneksel olarak biyoterapi, immün sistem yanıtını
modifiye etmek için kullanılır ve bu amaçla kullanılan ilaçlara “biyolojik ajanlar” denir.
Biyoterapi kanseri tedavi ederken yan etkilere yol açabilmektedir.

69. Soru

Evde bakım verilen yaşlı kanser hastalarında dikkat edilmesi gereken hususlara örnekler veriniz.

Cevap

Günlük kilo izlemi, bulantı-kusma takibinin yapılması,

Herhangi bir kısıtlama yok ise günlük en az 2 litre sıvı tüketilmesi, yeterli sıvı alımının
takibinde hastanın idrar renginin açık sarı renkte olmasına dikkat edilmesi,

Bulantı varlığında sert, baharatlı, acılı, aşırı kokulu, sıcak-soğuk yiyeceklerden kaçınılması, azar miktarlarda sık beslenmesi,

Dudaklar ve ağız içi mukozası bütünlüğünün devam ettirilmesi: Ağız içinin izlemi,
ağız bütünlüğünün devam ettirilmesi için düzenli ağız bakımının yapılması, ağız
bakımında alkol bazlı solüsyonlar yerine hekim tarafından önerilen antibakteriyel,
antifungal ürünlere yer verilmesi, dudaklara yumuşatıcı kremler sürülmesi

70. Soru

Kemoterapiye bağlı yan etkilerden sindirim sistemi ile ilgili olanlar nelerdir?

Cevap

Bulantı-kusma

İştahsızlık

Kilo kayıpları

Tat almada değişiklikler

Ağız kuruluğu

Gaz

İshal

Konstipasyon

Sindirim sistemi mukozasında hasar

71. Soru

Banyo yapmak sağlık açısından nasıl bir öneme sahiptir?

Cevap

Deri mikroorganizmaların vücuda girişini engelleyerek enfeksiyonları önler. Bu nedenle deri bütünlüğünün devam ettirilmesi son derece önemlidir. Düzenli banyo yapma ile deri üzerindeki ter, yağ, ölü hücreler ve bakteriler uzaklaştırılır. Banyo yapma ile kan dolaşımı hızlanır, kas tonüsü ve eklem hareketliliği düzenlenir ve kişiye rahatlık hissi verir. Ayrıca banyo, yaşlı birey ile bakım veren arasında konuşma ve etkileşime izin vererek güvene dayalı psiko-sosyal iyilik halinin desteklendiği bir ortamın oluşmasını sağlar. Bu nedenlerle yaşlı bireye haftada bir ya da birkaç kez banyo yaptırılması, mümkün değilse yatak içi silme banyo verilmesi gerekir.

72. Soru

Yaşlı kanser hastalarında ağız bakımı nasıl olmalıdır?

Cevap

Yaşlı bireyin gerek kanser hastalığı gerekse yapılan tedavilere bağlı ağız sağlığı sıklıkla bozulmaktadır. Ağız sağlığının devamı için uygun diş ve diş eti bakımının yapılması gerekir. Uygun ağız bakımı diş fırçalamayı, diş ipi kullanmayı, dişleri durulamayı ve protez bakımını kapsamalıdır.

73. Soru

Yaşlı kanser hastalarında perine bakımı nasıl olmalıdır?

Cevap

Perine bölgesinin ve genital organların temizliği genellikle banyonun bir parçasıdır. Ancak hastada idrar ya da dışkı kaçırma sorunu var ise bu bölgenin daha sık temizlenmesi gerekir. Bu işlem esnasında hastanın mahremiyetine özen gösterilmeli, karşı cinsten birinin perine bakımında net davranışlar sergileyerek bireyin utangaçlık
duygusuna karşı yardımcı olunmalıdır.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!