Eleştiri Kuramları Dersi 7. Ünite Sorularla Öğrenelim

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden Eleştiri Kuramları Dersi 7. Ünite Sorularla Öğrenelim için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

Metinlerarasılık

1. Soru

Metinlerarası eleştiri yöntemi nasıl ortaya çıkmıştır?

Cevap

Metinlerarası eleştiri yöntemi Fransa’da 1960’lı yıllarda yazınsal eleştiri konusunda bir yenileşmeden söz eden kuramcılardan Julia Kristeva’nın çalışmalarına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Kavramın yaratıcısı Kristeva’dır.


2. Soru

Çokseslilik ne demektir?

Cevap

Önce müzik söylemine uygulan çokseslilik kavramı, XVI. yüzyılda armoninin karşısında, birden fazla sesten oluşan şarkı anlamında kullanılıyordu.


3. Soru

Rus Biçimcilerine göre bir edebiyat eserini diğer eserlerden ayıran temel biçimsel özelliğe ne ad verilir?

Cevap

Yeni bir metin tanımlaması yapmaya uğraşan eleştirmen ve kuramcılar, ayrıca bir yazarın kendinden önceki bir yazardan değişik amaçlarla yaptığı alıntılar, anıştırmalar ve çeşitli anımsamaların, yazarın bir işi olarak değil, tümüyle metnin yazınsallığının (sanatsallığının) bir ölçütü olan metinlerarasına bağlı olduğu düşüncesindedirler. Artık metinlerarası bir açıdan tanımlanan metin, bir alıntılar mozaiği, farklı, ayrışık unsurların bir araya geldiği bir alandır. Rus Biçimcilerine göre bir edebiyat eserini diğer eserlerden ayıran temel biçimsel özellik yazınsallıktır.


4. Soru

Metinlerarasılığı hangi kuramlar ışığında ele almak gerekir?

Cevap

Metinlerarasılığı postmodern ve postyapısalcı kuramlar ışığında kavramak gerekir.


5. Soru

Lotman bir metnin hangi yönünü özellikle vurgulamaktadır?

Cevap

Lotman bir metnin “tüm öteki toplumsal iletişim dillerinin dışında var olamayacağını” söylerken metinlerin “çokseslilik” ya da, Bahtin’in deyişiyle, “çokdillilik” yönünü vurgular.


6. Soru

Metinlerarası kavramı ne demektir?

Cevap

Metinlerarasını, (Fr. intertextualité; Ing. intertextuality) kabaca iki ya da daha çok metin arasında bir alışveriş, bir tür konuşma ya da söyleşim biçimi olarak tanımlayabiliriz.


7. Soru

Bir metin ile başka bir metin arasındaki her tür alışveriş işlemi yenidenyazma dışında ne tür imgelerle gösterilir?

Cevap

Bir metin ile başka bir metin arasındaki her tür alışveriş işlemi yenidenyazma dışında alıntı, kolaj mozaik, yaptakçılık, palempsest vb. imgeleri ile gösterilir. Çoğu zaman, söz konusu imgeler bir metinlerarası alışverişi belirtmek için eşanlamlı olarak kullanılır.


8. Soru

Yaptakçılık ne demektir?

Cevap

Kendi işlevleri dışında başka bir işlev yerine getirmesi amacıyla unsurların ya da malzemenin yeni bir bütünde bir araya getirilmesi ve montajlanmasıyla oluşan etkinliğe, düşünceye ya da yaratıya verine addır.


9. Soru

Karşılaştırmalı yazın eleştirisinde neler incelenmektedir?

Cevap

Karşılaştırmalı yazın eleştirisinde “temel olarak, yazınsal denilen, ya da yazınsal denilebilecek her nesnenin, bir kültürün öteki yapıcı unsurlarıyla ilişkilendirilerek incelenmesi söz konusudur” (Y. Chevrel, 2009: 7). Karşılaştırmalı yazın eleştirisi, daha çok bir ülkenin kültürünün başka ülkelere ait kültürlerle karşılaştırılmasına dayanır.


10. Soru

Mihail Bahtin’in Söyleşimcilik Kuramı’nda söyleşimcilik ne demektir?

Cevap

Bir söyleşideki karşılıklı alışverişler gibi, söylemin ayrışık sesleri buluşturması olgusuna verilen ad. Bir sözcenin başka sözcelerle ilişki içerisinde olmadan, belli oranda birbirlerini etkilemeden var olamayacağı görüşü söyleşimciliğin kökeninde bulunur.


11. Soru

Mihail Bahtin’e göre sözcelem ne demektir?

Cevap

Sözcelem: Sözce üretme edimi; bireyin sözceleri belli bir bağlam ve durum içinde gerçekleştirmesidir.


12. Soru

Michael Riffaterre’nin metinlerarssı tanımını Julia Kristeva’dan ayıran nedir?

Cevap

Julia Kristeva metin karşısında okurun rolüne hiç değinmez. Ondan ayrı olarak, Riffaterre metinlerarasını büyük ölçüde okur-metin arasındaki ilişkiye göre tanımlar: “Metinlerarası, okurun kendinden önce ya da sonra gelen bir yapıtta başka yapıtlar arasındaki ilişkileri algılamasıdır” (1980).


13. Soru

Metiinlerarası modelini dizgeli bir sınıflandırmayla oluşturan kimdir?

Cevap

Gérard Genette Palimpsestes, la littérature au second degré (Palempsestler, İkinci Dereceden Yazın, 1982) adlı yapıtında kendi metinlerarası modelini dizgeli bir sınıflandırmayla oluşturur. Yapıtında metinlerarası kavramını belli bir düzene oturtur, rastgele kullanılan sözcüğü alt kategorilere ayırır.


14. Soru

Metinlerarası yöntemlerden Ortakbirliktelik İlişkileri nasıl bir yöntemdir?

Cevap

Genette’in “iki ya da daha fazla metin arasındaki ortakbirliktelik ilişkisi, yani (…) bir metnin başka bir metindeki somut varlığı” biçimindeki tanımından yola çı karak, iki tip metinlerarası ilişki belirlenebilir: İki ya da daha fazla metin arasında kurulan “ortakbirliktelik ilişkisi”ne dayanan metinlerarası ilişkiler; “türev ilişkisi”ne dayanan metinlerarası ilişkiler. Farklı metinlerarası yöntemler açık ve kapalı olmak üzere iki biçim altında ele alınabilirler.


15. Soru

Tanımlık ne demektir?

Cevap

Tanımlık, bir yapıtın ya da yapıttan bir bölümün başında, tek başına yer alan alıntı olarak tanımlanır. Genellikle bir metnin ya da bölümün hemen
başına yerleştirilir ve kimi zaman ait olduğu yazarın adı belirtilir. Tanımlık en öze indirgenmiş bir tür önsözdür.


16. Soru

Bir birimin mantıksal, bilişsel, nesnel anlamına ne ad verilir?

Cevap

Bir birimin mantıksal, bilişsel, nesnel anlamına düzanlam denilmektedir.


17. Soru

Kolaj metinlerarası yöntemlerde nasıl tanımlanmaktadır?

Cevap

“Bir metnin başka bir metindeki somut varlığı” tanımlaması kolaj kullanımına uygun düşmektedir. Daha önce var olan yapıtlardan, nesnelerden, iletilerden belli sayıda unsuru alıp yeni bir yaratı içine sokmak olarak tanımlanır.


18. Soru

Bir metni başka bir metne bir türev ilişkisine göre bağlayan açık metinlerarası yöntemlerin en önemlileri nelerdir?

Cevap

Bir metni başka bir metne bir türev ilişkisine göre bağlayan açık metinlerarası yöntemlerin en önemlileri, yansılama (parodi), alaycı dönüştürüm ve öykünme (pastiş)’dir.


19. Soru

Genette, gönderge-metnin anlamı üzerinde oynama derecesine göre değiştirimi iki kategoriye ayırır. Bu kategorileri açıklayınız.

Cevap

1. Biçimsel değiştirimler (dönüştürümler): Burada anlam ile oynamaktan çok biçimsel dönüştürümler yaptırılır. Anlama rastlantısal olarak el atılır.
2. İzleksel ya da anlamsal değiştirimler (dönüştürümler): Burada anlam açıkça ve bilerek dönüştürülür. Anlam dönüşümü çözümlemenin odağı olur.


20. Soru

Düzdeğişmece kavramı ile anlatılmak istenen nedir?

Cevap

Bir kavramın doğrudan doğruya onu gösteren göstergeyle değil, ilgili, bağlantılı olduğu bir başka göstergeyle dile getirilmesidir. Kısacası, bir nesneyi bir başka sözcükle belirtmek. Örneğin “bütün kentte oturanlar” yerine “bütün kent” anlatımı bir düz değişmecedir.


1. Soru

Metinlerarası eleştiri yöntemi nasıl ortaya çıkmıştır?

Cevap

Metinlerarası eleştiri yöntemi Fransa’da 1960’lı yıllarda yazınsal eleştiri konusunda bir yenileşmeden söz eden kuramcılardan Julia Kristeva’nın çalışmalarına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Kavramın yaratıcısı Kristeva’dır.

2. Soru

Çokseslilik ne demektir?

Cevap

Önce müzik söylemine uygulan çokseslilik kavramı, XVI. yüzyılda armoninin karşısında, birden fazla sesten oluşan şarkı anlamında kullanılıyordu.

3. Soru

Rus Biçimcilerine göre bir edebiyat eserini diğer eserlerden ayıran temel biçimsel özelliğe ne ad verilir?

Cevap

Yeni bir metin tanımlaması yapmaya uğraşan eleştirmen ve kuramcılar, ayrıca bir yazarın kendinden önceki bir yazardan değişik amaçlarla yaptığı alıntılar, anıştırmalar ve çeşitli anımsamaların, yazarın bir işi olarak değil, tümüyle metnin yazınsallığının (sanatsallığının) bir ölçütü olan metinlerarasına bağlı olduğu düşüncesindedirler. Artık metinlerarası bir açıdan tanımlanan metin, bir alıntılar mozaiği, farklı, ayrışık unsurların bir araya geldiği bir alandır. Rus Biçimcilerine göre bir edebiyat eserini diğer eserlerden ayıran temel biçimsel özellik yazınsallıktır.

4. Soru

Metinlerarasılığı hangi kuramlar ışığında ele almak gerekir?

Cevap

Metinlerarasılığı postmodern ve postyapısalcı kuramlar ışığında kavramak gerekir.

5. Soru

Lotman bir metnin hangi yönünü özellikle vurgulamaktadır?

Cevap

Lotman bir metnin “tüm öteki toplumsal iletişim dillerinin dışında var olamayacağını” söylerken metinlerin “çokseslilik” ya da, Bahtin’in deyişiyle, “çokdillilik” yönünü vurgular.

6. Soru

Metinlerarası kavramı ne demektir?

Cevap

Metinlerarasını, (Fr. intertextualité; Ing. intertextuality) kabaca iki ya da daha çok metin arasında bir alışveriş, bir tür konuşma ya da söyleşim biçimi olarak tanımlayabiliriz.

7. Soru

Bir metin ile başka bir metin arasındaki her tür alışveriş işlemi yenidenyazma dışında ne tür imgelerle gösterilir?

Cevap

Bir metin ile başka bir metin arasındaki her tür alışveriş işlemi yenidenyazma dışında alıntı, kolaj mozaik, yaptakçılık, palempsest vb. imgeleri ile gösterilir. Çoğu zaman, söz konusu imgeler bir metinlerarası alışverişi belirtmek için eşanlamlı olarak kullanılır.

8. Soru

Yaptakçılık ne demektir?

Cevap

Kendi işlevleri dışında başka bir işlev yerine getirmesi amacıyla unsurların ya da malzemenin yeni bir bütünde bir araya getirilmesi ve montajlanmasıyla oluşan etkinliğe, düşünceye ya da yaratıya verine addır.

9. Soru

Karşılaştırmalı yazın eleştirisinde neler incelenmektedir?

Cevap

Karşılaştırmalı yazın eleştirisinde “temel olarak, yazınsal denilen, ya da yazınsal denilebilecek her nesnenin, bir kültürün öteki yapıcı unsurlarıyla ilişkilendirilerek incelenmesi söz konusudur” (Y. Chevrel, 2009: 7). Karşılaştırmalı yazın eleştirisi, daha çok bir ülkenin kültürünün başka ülkelere ait kültürlerle karşılaştırılmasına dayanır.

10. Soru

Mihail Bahtin’in Söyleşimcilik Kuramı’nda söyleşimcilik ne demektir?

Cevap

Bir söyleşideki karşılıklı alışverişler gibi, söylemin ayrışık sesleri buluşturması olgusuna verilen ad. Bir sözcenin başka sözcelerle ilişki içerisinde olmadan, belli oranda birbirlerini etkilemeden var olamayacağı görüşü söyleşimciliğin kökeninde bulunur.

11. Soru

Mihail Bahtin’e göre sözcelem ne demektir?

Cevap

Sözcelem: Sözce üretme edimi; bireyin sözceleri belli bir bağlam ve durum içinde gerçekleştirmesidir.

12. Soru

Michael Riffaterre’nin metinlerarssı tanımını Julia Kristeva’dan ayıran nedir?

Cevap

Julia Kristeva metin karşısında okurun rolüne hiç değinmez. Ondan ayrı olarak, Riffaterre metinlerarasını büyük ölçüde okur-metin arasındaki ilişkiye göre tanımlar: “Metinlerarası, okurun kendinden önce ya da sonra gelen bir yapıtta başka yapıtlar arasındaki ilişkileri algılamasıdır” (1980).

13. Soru

Metiinlerarası modelini dizgeli bir sınıflandırmayla oluşturan kimdir?

Cevap

Gérard Genette Palimpsestes, la littérature au second degré (Palempsestler, İkinci Dereceden Yazın, 1982) adlı yapıtında kendi metinlerarası modelini dizgeli bir sınıflandırmayla oluşturur. Yapıtında metinlerarası kavramını belli bir düzene oturtur, rastgele kullanılan sözcüğü alt kategorilere ayırır.

14. Soru

Metinlerarası yöntemlerden Ortakbirliktelik İlişkileri nasıl bir yöntemdir?

Cevap

Genette’in “iki ya da daha fazla metin arasındaki ortakbirliktelik ilişkisi, yani (…) bir metnin başka bir metindeki somut varlığı” biçimindeki tanımından yola çı karak, iki tip metinlerarası ilişki belirlenebilir: İki ya da daha fazla metin arasında kurulan “ortakbirliktelik ilişkisi”ne dayanan metinlerarası ilişkiler; “türev ilişkisi”ne dayanan metinlerarası ilişkiler. Farklı metinlerarası yöntemler açık ve kapalı olmak üzere iki biçim altında ele alınabilirler.

15. Soru

Tanımlık ne demektir?

Cevap

Tanımlık, bir yapıtın ya da yapıttan bir bölümün başında, tek başına yer alan alıntı olarak tanımlanır. Genellikle bir metnin ya da bölümün hemen
başına yerleştirilir ve kimi zaman ait olduğu yazarın adı belirtilir. Tanımlık en öze indirgenmiş bir tür önsözdür.

16. Soru

Bir birimin mantıksal, bilişsel, nesnel anlamına ne ad verilir?

Cevap

Bir birimin mantıksal, bilişsel, nesnel anlamına düzanlam denilmektedir.

17. Soru

Kolaj metinlerarası yöntemlerde nasıl tanımlanmaktadır?

Cevap

“Bir metnin başka bir metindeki somut varlığı” tanımlaması kolaj kullanımına uygun düşmektedir. Daha önce var olan yapıtlardan, nesnelerden, iletilerden belli sayıda unsuru alıp yeni bir yaratı içine sokmak olarak tanımlanır.

18. Soru

Bir metni başka bir metne bir türev ilişkisine göre bağlayan açık metinlerarası yöntemlerin en önemlileri nelerdir?

Cevap

Bir metni başka bir metne bir türev ilişkisine göre bağlayan açık metinlerarası yöntemlerin en önemlileri, yansılama (parodi), alaycı dönüştürüm ve öykünme (pastiş)’dir.

19. Soru

Genette, gönderge-metnin anlamı üzerinde oynama derecesine göre değiştirimi iki kategoriye ayırır. Bu kategorileri açıklayınız.

Cevap

1. Biçimsel değiştirimler (dönüştürümler): Burada anlam ile oynamaktan çok biçimsel dönüştürümler yaptırılır. Anlama rastlantısal olarak el atılır.
2. İzleksel ya da anlamsal değiştirimler (dönüştürümler): Burada anlam açıkça ve bilerek dönüştürülür. Anlam dönüşümü çözümlemenin odağı olur.

20. Soru

Düzdeğişmece kavramı ile anlatılmak istenen nedir?

Cevap

Bir kavramın doğrudan doğruya onu gösteren göstergeyle değil, ilgili, bağlantılı olduğu bir başka göstergeyle dile getirilmesidir. Kısacası, bir nesneyi bir başka sözcükle belirtmek. Örneğin “bütün kentte oturanlar” yerine “bütün kent” anlatımı bir düz değişmecedir.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!