E-İş Süreçleri Dersi 5. Ünite Özet

Açıköğretim ders notları öğrenciler tarafından ders çalışma esnasında hazırlanmakta olup diğer ders çalışacak öğrenciler için paylaşılmaktadır. Sizlerde hazırladığınız ders notlarını paylaşmak istiyorsanız bizlere iletebilirsiniz.

Açıköğretim derslerinden E-İş Süreçleri Dersi 5. Ünite Özet için hazırlanan  ders çalışma dokümanına (ders özeti / sorularla öğrenelim) aşağıdan erişebilirsiniz. AÖF Ders Notları ile sınavlara çok daha etkili bir şekilde çalışabilirsiniz. Sınavlarınızda başarılar dileriz.

E-Ticaret

Giris¸

Gu¨nu¨mu¨zde e-ticaret insan hayatının neredeyse her anına yayılmıs¸ durumdadır. Genel anlamda kis¸ilerin, kurumların veya s¸irketlerin elektronik ortam u¨zerinden u¨ru¨n ve hizmetlerin alınıp satılmasına olanak sagˆlayan yapı e-ticaret olarak tanımlanmaktadır.

E-Ticaret

1995’te bas¸layan e-ticaret kavramı 2006 yılına kadar gec¸en su¨rede o¨nemli bir bu¨yu¨me go¨stermis¸, ancak 2008-2009 yıllarında bu¨yu¨me yavas¸lamıs¸ ve 2009’da ise yatay seyretmis¸tir. Bo¨ylece ticaretin elektronik ortamda yapılmasına yo¨nelik bu ilgi ve heves yerini e-ticaretin kendine o¨zgu¨n yapısını anlamaya yo¨nelik ikinci evreye bırakmıs¸tır.

E-Ticaretin Tanımı : E-ticaret konusunda en c¸ok kabul go¨ren tanım Ekonomik Kalkınma ve I·s¸birligˆi Tes¸kilatı’nın (OECD-Organization for Economic Cooperation and Development) yaptıgˆıdır. Bu tanıma go¨re: “Kis¸ilerin ve kurumların katıldıgˆı yazılı metin, ses, go¨ru¨ntu¨ gibi sayısallas¸tırılmıs¸ verilerin is¸lenerek ac¸ık ya da kapalı agˆlar u¨zerinden iletilmesine dayanan ticaret ile ilgili is¸lemlere e- ticaret denilmektedir.” Du¨nya Ticaret O¨rgu¨tu¨ (WTO, World Trade Organization) e-ticareti: “Mal ve hizmetlerin u¨retim, reklam, satıs¸ ve dagˆıtımının telekomu¨nikasyon agˆları u¨zerinden yapılmasıdır.” s¸eklinde tanımlamaktadır. Tu¨rkiye Elektronik Ticaret Kurulu (ETI·K) e-ticareti: “Elektronik ticaret, mal ve hizmetlerin u¨retim, tanıtım, satıs¸, sigorta, dagˆıtım ve o¨deme is¸lemlerinin bilgisayar agˆları u¨zerinden yapılmasıdır.” s¸eklinde tanımlamaktadır.

E-ticaret ic¸in yapılan bu tanımlamaların ortak o¨zelliklerini ic¸eren bir tanım yapılacak olursa: “E-ticaret, mal ve hizmetlerin u¨retimine, pazarlanmasına, dagˆıtımına ve o¨demenin yapılmasına ilis¸kin is¸lemlerin, internet ortamında gerc¸ekles¸tirilmesidir.” sonucuna ulas¸ılabilir.

E-Ticaretin Olumlu ve Olumsuz O¨zellikleri : Satıcılar ac¸ısından e-ticaretin olumlu yanları s¸unlardır:

  • Yatırım maliyetleri du¨s¸u¨ktu¨r.
  • I·s¸letme giderleri du¨s¸u¨ktu¨r.
  • Yer kısıtlaması yoktur.
  • Satıs¸ ic¸in zaman kısıtlaması yoktur.
  • I·s¸lemler her zaman kayıt altındadır.
  • U¨ru¨nlerle ilgili genis¸ bilgiye yer verilebilir.
  • Stok zorunlulugˆu yoktur.
  • Ku¨c¸u¨k ve orta o¨lc¸ekli is¸letmeler ic¸in rekabet u¨stu¨nlu¨gˆu¨ vardır.
  • Mu¨s¸teri takibi kolaydır.

E-ticaretin tu¨keticiler ac¸ısından olumlu yanları s¸unlardır:

  • Her an, her yerden alıs¸veris¸ yapabilme olanagˆı sunması.
  • Aynı anda farklı magˆazalar dolas¸ılabilir.
  • Hızlı bir s¸ekilde u¨ru¨n fiyatları kars¸ılas¸tırılabilir.
  • U¨ru¨nlerin o¨zellikleri ile ilgili detaylı bilgi edinilebilir.
  • U¨ru¨n yorumlarından faydalanılabilir, u¨ru¨nlere yorum yapılabilir.
  • O¨deme sec¸enekleri fazladır.
  • I·kinci el u¨ru¨n alıs¸veris¸ olanagˆı sunulabilir.

E-ticaretin yol ac¸tıgˆı bas¸lıca olumsuzluklar; U¨ru¨nu¨ fiziksel olarak inceleme olanagˆının olmaması, Tedarik ve teslimatta yas¸anan aksaklıklar, Stok ve tes¸hir sorunu ile Tu¨keticinin firma tarafından yanlıs¸ bilgilendirilmesi (dolandırıcılık gibi) s¸eklinde sıralanabilir.

E-I·s¸ Modelleri : E-ticaret konusu ic¸erisinde bu modellere kısaca degˆinilecek olursa, sırasıyla; Gelirlere go¨re sınıflandırma, Tapcott sınıflandırması ve Taraflara go¨re sınıflandırma olarak u¨c¸ e-is¸ modelinden so¨z edilebilir.

Gelirlere go¨re yapılan sınıflandırma adından da anlas¸ılacagˆı u¨zere e-ticaret yapan is¸letmelerin gelirlerini elde etme tu¨rlerine go¨re yapılmıs¸tır. Bunlar; Reklam geliri, U¨yelik geliri, Komisyon geliri, Dogˆrudan satıs¸ geliri, Kendi sitesi u¨zerinden digˆer sitelere yapılan eris¸imler ve is¸lemler u¨zerinden alınan komisyon geliri s¸eklinde sıralanabilir.

Tapcott sınıflandırması ise internet sitesinin tu¨ru¨ne go¨re yapılan bir sınıflandırma olup, gu¨nu¨mu¨zde dolaylı ya da dolaysız yoldan e-ticaret faaliyeti ic¸in yapılan sitelerini sınıflandırmak ic¸in kullanılmaktadır. Tapcott sınıflandırması; Sanal Pazaryerleri, Sanal Aracılar, O¨zel Alıs¸veris¸ Siteleri, Fırsat Siteleri, Degˆer Zincirleri, I·ttifaklar, Sosyal Agˆlar, Bloglar ve Dagˆıtım S¸ebekeleri s¸eklindedir.

I·nternet u¨zerinden is¸lem yapan taraflara go¨re sınıflandırma e-ticarette daha c¸ok yerles¸mis¸tir. Bu bagˆlamda e-ticaret, elektronik ortamda tu¨keticileri , is¸letmeleri ve kamuyu bir araya getirmektedir. Bu u¨c¸ tarafın elektronik ortamda kars¸ılas¸ması sonucu dokuz tu¨r e-ticaretten so¨z edilebilir (S:150, S¸ekil 5.1).

Kamudan yapılan e-ticaret tu¨rleri;

  • G2G: Kamudan kamuya (goverment to goverment)
  • G2B: Kamudan is¸letmeye (goverment to business)
  • G2C: Kamudan tu¨keticiye (goverment to customer)

I·s¸letmeden yapılan e-ticaret tu¨rleri;

  • B2G: I·s¸letmeden kamuya (business to goverment)
  • B2B: I·s¸letmeden is¸letmeye (business to business)
  • B2C: I·s¸letmeden tu¨keticiye (business to customer)

Tu¨keticiden yapılan e-ticaret tu¨rleri;

  • C2G: Tu¨keticiden kamuya (customer to business)
  • C2B: Tu¨keticiden is¸letmeye (customer to business)
  • C2C: Tu¨keticiden tu¨keticiye (customer to customer)

E-ticaretin taraflarına bakılarak incelendigˆinde, yapılan ticari is¸lemlerin c¸oklugˆuna bakılacak olursa, en c¸ok go¨ze c¸arpan e- ticaret tipleri B2B ve B2C olmaktadır. Bu iki e-ticaret tipini sırasıyla C2C ve C2B izlemektedir.

I·s¸letmeden I·s¸letmeye E-Ticaret (B2B) : I·s¸letmelerin satın almak istedikleri u¨ru¨nleri yine u¨ru¨n sagˆlayıcılardan elektronik ortamda sec¸ip, siparis¸ini vermesi ve u¨ru¨nu¨n magˆazaya giris¸ine kadar olan tu¨m belgelerin bu ortamda takip edilmesini ic¸eren su¨rec¸ “ is¸letmeden is¸letmeye ” e- ticaret (B2B) olarak tanımlanmaktadır. “ E-pazaryeri” olarak tanımlanan web adresleri bu is¸letmeleri elektronik ortamda ortak bir platformda bulus¸turan hizmetler olarak B2B ticarette o¨ne c¸ıkmaktadır.

I·s¸letmeden Tu¨keticiye E-Ticaret (B2C) : Tu¨keticilerin Sanal magˆazalardan (www.hepsiburada.com, www.idefix.com vb.) alıs¸veris¸ ve o¨deme yapma, garanti ve teknik destek hizmetlerini alma ve u¨ru¨nu¨ teslim alma su¨rec¸lerini kapsayan e-ticaret bic¸imidir. Ev es¸yalarından elektronigˆe kadar birc¸ok farklı tu¨ketici u¨ru¨nu¨ bulabilecegˆiniz bu alıs¸veris¸ siteleri arasında da fark yaratmaya c¸alıs¸mak ic¸in firmalar bazı stratejiler uygulamaktadırlar. Bunların en fazla kullanılanları kısaca s¸o¨yle ac¸ıklanabilir:

  • Fırsat siteleri: Gu¨nlu¨k, saatlik ya da do¨nemlik olarak indirimlerin yapıldıgˆı sitelerdir.
  • Gu¨nlu¨k ya da do¨nemlik u¨ru¨n satıs¸ siteleri: U¨ru¨nlerin gu¨ne veya do¨nemlere go¨re su¨rekli degˆis¸tigˆi sitelerdir.
  • O¨zel satıs¸ siteleri : Sadece u¨yelerine o¨zel indirimler sunan ve u¨yeligˆin davetiye sistemine dayalı oldugˆu sitelerdir.

Tu¨keticiden Tu¨keticiye E-Ticaret (C2C) : Tu¨keticilerin (aynıs¸ekilde is¸letmelerin) web sitesi u¨zerinde bir ac¸ık artırma su¨reci ile birbirleri arasında u¨ru¨nleri alıp satabildikleri e- ticaret s¸eklidir. Siteler satılan u¨ru¨nden komisyon alarak, satılacak u¨ru¨nu¨n sitede listelenmesi sırasında u¨cret alarak veya site ic¸inde belirli do¨nemler ic¸in sanal du¨kka^n kirası alarak para kazanmaktadırlar.

Tu¨keticiden I·s¸letmeye E-Ticaret (C2B) : “Tu¨keticiden is¸letmeye” e-ticaret tu¨ru¨, mu¨s¸terilerin u¨ru¨n ve hizmet satan is¸letmelere teklif sunması esasına dayanmaktadır. C2B’nin o¨ncu¨su¨ Priceline’dır. Fakat gu¨nu¨mu¨zde farklı C2B o¨rnekleri de vardır. I·kinci el u¨ru¨nlerin tu¨keticiden belirli bir fiyat pazarlıgˆı sonrasında alınıp satıs¸a sunulması tu¨keticiden is¸letmeye e-ticarete o¨rnek olarak go¨sterilebilir. Tu¨ketici bu durumda elindeki u¨ru¨n ile ilgili satın alan is¸letmeye bilgi verir ve fiyat buna go¨re belirlenir.

E-Ticarette Bas¸arının Etkenleri : E-ticaret bilinen “ geleneksel ” ticaret ilkelerine ek olarak bas¸ka etkenleri de dikkate almayı o¨ngo¨ru¨r. Bu etkenler do¨rt grupta toplanabilir:

  1. Satılan u¨ru¨nu¨ ve mu¨s¸terileri anlamak : Hedef mu¨s¸teri ve beklentileri iyi analiz edilmeli.
  2. Mu¨s¸terileri bulmak ve onlarla ilis¸ki kurmak : Potansiyel mu¨s¸terilere ulas¸ıp onları c¸ekmek ic¸in reklamlara ve tanıtım faaliyetlerine o¨nem verilmeli.
  3. Parayı kolay ve gu¨venli bir s¸ekilde aktarabilmek : Kredi kartla alıs¸veris¸, paypal gibi online o¨deme uygulamaları kullanılmalı.
  4. Fark yaratabilmek : Ku¨c¸u¨k degˆis¸imlerle veya yaratıcı fikirlerle farklılas¸arak, ayrıs¸malı ve dikkat c¸ekilmeli.

E-Ticaret O¨deme Yo¨ntemleri, PayPal ve EDI (Elektronik Veri Degˆis¸tirme) : E-ticarette tu¨keticiler tarafından yapılan is¸lemlerde o¨demeler genelde kredi kartı ve sanal kart ile yapılır. Bunun dıs¸ında; banka havalesi, kapıda o¨deme ve PayPal gibi e-ticaret o¨deme yo¨ntemleri de kullanılmaktadır.

Kredi kartı ve sanal kart ile o¨deme; u¨cretin kis¸inin bankasına ait kredi kartı ile online olarak o¨denmesidir.

Banka havalesi ile o¨deme; u¨cretin kendi banka hesabından satıcıya o¨denmesidir.

Kapıda o¨deme ; u¨cretin mal teslim alınırken kapıdaki go¨revliye elden (nakit veya yine kredi kartı ile) o¨denmesidir.

PayPa l ile o¨deme; banka hesabınızdan PayPal sisteminde olus¸turdugˆunuz hesabınıza para transfer edilir ve online o¨demeler bu hesap u¨zerinden yapılır. Yani direkt olarak sizin banka hesabınız ile satıcı arasında bir is¸lem olmaz. PayPal aracılıgˆıyla du¨nyanın her yerine para go¨nderip almak mu¨mku¨ndu¨r.

I·s¸letmeden is¸letmeye e-ticarette bu¨yu¨k alımlarda “ Elektronik Veri Degˆis¸tirme (EDI) ” kullanılır. O¨rnegˆin, Ford ve General Electric arasında yapılacak o¨demeler gibi. EDI; fatura, satın alma emirleri gibi doku¨manların standart bir formatta bilgisayardan bilgisayara aktarılmasıdır.

Sanal Para (Bitcoin) : Gu¨nu¨mu¨zde sanal para ismiyle o¨zdes¸les¸en degˆer Bitcoin’dir. Sanal para birimleri internet aracılıgˆıyla kullanılan, hic¸bir merkezi otoriteye (u¨lke, devlet banka gibi) ya da aracı kuruma bagˆlı olmayan bir o¨deme aracı olarak go¨zu¨kmektedir. Sanal paranın mucidi olarak Satoshi Nakamoto ismi so¨ylense de mucidinin gerc¸ek isminin bu olup olmadıgˆı bilinmemektedir. Sanal paraların kuru da tıpkı ulusal paralarda oldugˆu gibi arz ve talebe go¨re piyasada belirlenmektedir. Sanal paraların u¨retimi bilgisayarlar tarafından c¸o¨zu¨lmeye c¸alıs¸ılan algoritmalar aracılıgˆıyla olmaktadır. O¨rnegˆin Bitcoin ic¸in 16 haneli bir algoritma ve 21 milyon Bitcoin’le bir sınır koyulmus¸tur. Bu sanal paranın degˆerini kaybetmemesi ve kolaylıkla c¸alınamaması ic¸in yapılmaktadır.

E-Bankacılık

Son yıllarda bilis¸im ve iletis¸im teknolojilerinin ilerlemesi internete eris¸imin kolaylas¸masıyla birlikte elektronik bankacılık faaliyetleri artmıs¸tır. Bu faaliyetler hem bankalara hem de mu¨s¸terilerine kolaylık ve kazanc¸lar getirmis¸tir. Bu sayede bankalar da u¨ru¨n c¸es¸itlerini du¨s¸u¨k maliyetle mu¨s¸terilere ulas¸tırabilme olanagˆı bulmus¸lardır.

E-Bankacılıgˆın Tanımı ve Sagˆladıgˆı Yararlar : E- bankacılık, kısaca, banka mu¨s¸terilerinin bankacılık hizmetlerini elektronik ortamda almasıdır. I·nternet bankacılıgˆı ise bir e-bankacılık s¸eklidir. Telefon, televizyon, ATM (Automatic Teller Machine, Bankamatik), I·nternet ve cep bankacılıgˆı gibi bankacılık hizmetlerinin tu¨mu¨ e- bankacılık kapsamındadır. E-bankacılıgˆın kurumlara sagˆladıgˆı yararlar; Mu¨s¸teri odaklılıgˆın artması; S¸ube, personel ve kira gibi giderlerin azalması; U¨ru¨n yeniligˆi ve c¸es¸itliligˆi; Pazarlama ve iletis¸im; Cogˆrafi bo¨lgeye ve zamana bagˆlı kalmaksızın hizmet sunma imka^nı sagˆlaması olarak sayılabilir.

E-bankacılıgˆın mu¨s¸terilere sagˆladıgˆı yararlar s¸unlardır:

  • Bir e-banka hesabı ac¸manın, kullanmanın ve kapatmanın kolay olması,
  • I·s¸lem maliyetlerinin daha du¨s¸u¨k olması,
  • Bankacılık is¸lemlerinin daha kolay yapılabilmesi,
  • Bilgisayarda hesap tutmayı kolaylas¸tırması,
  • Banka hesabını her zaman go¨ru¨ntu¨leyebilmenin hesaptaki olası dolandırıcılık faaliyetlerinin c¸ok gec¸meden fark edilebilmesini sagˆlaması,
  • I·stenen yer ve zamanda zaman kaybetmeden bankacılık is¸lemlerinin yapılabilmesi,
  • Hızlı kredi alma olanagˆı sunması,
  • Hızlı sigortacılık is¸lemlerinin yapılabilmesi,
  • Verilen hizmetlerin mu¨s¸teri gereksinimlerine uygun olarak tasarlanabilmesi,
  • Mu¨s¸terilerin bankacılık hizmetlerini kars¸ılas¸tırabilmelerini sagˆlaması,
  • Finansal hizmet u¨ru¨nlerindeki yeniliklerden yararlanmayı sagˆlaması,
  • Gelis¸en teknolojinin gerisinde kalmadan, bankaların hizmet boyutlarının genis¸lemesinin mu¨s¸teri u¨zerinde olumlu bir etki yaratması.

E-Bankacılık Hizmetlerinde Kullanıcıların Dikkat Etmesi Gereken Konular : E-bankacılık is¸lemlerinde kullanıcıların dikkat etmesi gereken bas¸lıca konular; o¨zellikle kis¸isel bilgilerin (kimlik numarası, kimlik bilgileri, e-mail adresi vb.), s¸ifre ve mu¨s¸teri numarasının paylas¸ılmaması; gu¨venli olmadıgˆını du¨s¸u¨nu¨len mail, link, yo¨nlendirilmis¸ web sitelerinden uzak durulması; sisteme giris¸ yapılan bilgisayarın veya kullanılan internet agˆının gu¨venligˆinden emin olmak gibi bir c¸ok konuda dikkatli ve hassas olunması; ayrıca kullanılan hesaba ait hareketlerin du¨zenli olarak takip edilmes i s¸eklinde o¨zetlenebilir.

E-Bankacılıgˆın Du¨nyada ve Tu¨rkiye’deki Tarihsel Gelis¸imi : E-bankacılık ilk defa 1980’lerde telefon bankacılıgˆı ile ortaya c¸ıkmıs¸, 1996 yılında ise ilk internet bankacılıgˆı uygulaması hayata gec¸irilmis¸tir.

I·nternet Bankacılık Hizmetleri ve I·nternet Bankacılıgˆı ile Yapılabilecek I·s¸lemler : I·nternet bankacılıgˆı ile yapılabilecek bankacılık is¸lemlerinin ana bas¸lıkları; Hesap is¸lemleri, Para aktarma is¸lemleri, Yatırım is¸lemleri, Kredi kartı is¸lemleri, O¨deme is¸lemleri, Kredi is¸lemleri, Gu¨venlik ve bilgi gu¨ncelleme is¸lemleri, Hesaplarla ilgili bilgilendirme is¸lemleri s¸eklinde sıralanabilir. I·nternet bankacılıgˆından yapılamayacak iki is¸lem; para yatırma ve c¸ekme is¸lemidir.

Elektronik Fon Transferi (EFT) : EFT sistemi, bir bankadan digˆerine Tu¨rk Lirası cinsinden o¨deme go¨nderilmesini sagˆlayan elektronik o¨deme sistemidir. EFT hızlı para dolas¸ımı ile hem ticari hem de is¸ verimliligˆi ac¸ısından kurumlara zaman kazandırması ile o¨nemlidir. Bir banka EFT sistemini kullanarak bas¸ka bir bankanın hesabına para yollayabilir, ancak bas¸ka bankanın hesabından kendi hesabına para c¸ekemez. EFT sistemi hafta sonu ve tatil gu¨nleri c¸alıs¸maz. Fakat internet bankacılıgˆı ile ileri tarihli EFT emri verilebilir.

E-Devlet

Dijital devlet, Akıllı devlet, Sanal devlet olarak da isimlendirilen “ e-devlet ” kavramı kısaca, devletin kendi ic¸ is¸leyis¸inde ve sundugˆu hizmetlerde bilis¸im teknolojilerinin kullanılmasına olanak tanımaktır. E-devlet daha kapsamlı tanımlanacak olursa, devlet kurum ve kurulus¸larının kendi aralarındaki is¸lemlerin yanında vatandas¸ ve is¸ du¨nyası ile olan is¸lemlerini de elektronik arac¸ları en etkili s¸ekilde kullanarak, geleneksel kamu hizmetlerinin elektronik ortamda yu¨ru¨tu¨lmesinin, daha etkili, sade, katılımcı ve s¸effaf yo¨netim anlayıs¸ının benimsenmesinin olanaklı hale getirilmesidir.

E-devletin en o¨nemli amacı ; vatandas¸lar, is¸ du¨nyası ve kamu kurulus¸ları arasında gerc¸ekles¸tirilen is¸lemleri desteklemek ve bu is¸lemleri olabildigˆince basitles¸tirmektir. E-devletin digˆer amac¸ları da; Harcamalardan tasarruf sagˆlanması, Ka^gˆıt is¸lemlerinin kontrol altına alınması, S¸effaflık, Hizmet kalitesi, Kesintisiz, hızlı, rahat ve kolay kamu hizmeti ile Katılımın artmas ı s¸eklinde sıralanabilir.

Tu¨rkiye’nin E-Devlet Uygulamaları : 1990’lı yılların ikinci yarısından itibaren bas¸layan kamu hizmetlerini elektronik ortamda sunma c¸alıs¸maları, 2000’li yıllara kadar birc¸ok farklı kurul kurularak hayata gec¸irilmeye c¸alıs¸ılmıs¸tır. Ancak ilk uygulama c¸alıs¸maları ve birikimlerin bir sonucu olarak 2008 yılında “ e-Devlet Ana Kapısı ” web adresi ( www.turkiye.gov.tr ) faaliyete gec¸irilmis¸tir . Merkezi Nu¨fus I·daresi Sistemi (MERNI·S), Polis Bilgi Agˆı (POLNET), Arac¸ ve Su¨ru¨cu¨ Bilgi Sistemi (ASBI·S) vb. birc¸ok devlet sitesi www.turkiye.gov.tr adresi u¨zerinden ulas¸abilir hale gelmis¸tir. 2017 yılı itibarıyla e-devlet kapısına kayıtlı 34 milyonun u¨zerinde kullanıcı, 345 kurum ve 2288 hizmet bulunmaktadır.

E-Devletin Temel O¨gˆeleri : E-devleti olus¸turan u¨c¸ temel o¨gˆe; Devlet, Vatandas¸ ve I· s¸ du¨nyası dır. Bazı kaynaklar bu o¨gˆelere bir de devlet c¸alıs¸anlarını eklemektedir.

Sigorta, dogˆalgaz, elektrik ve su o¨demesi gibi herkesin yaptıgˆı genel is¸lemlere ek olarak gu¨mru¨k is¸lemlerindens¸irket kurulmasında alınacak izinler ve yasal is¸lemlerin tamamlanmasına kadar tu¨m is¸lemleri ic¸ine alan Kamudan I·s¸letmeye E-Ticaret (G2G) ile dogˆum ve o¨lu¨m kayıtlarını, ceza sorgulamadan s¸ika^yet bildirmeye kadar is¸lemlerin yapıldıgˆı Kamudan Tu¨keticiye E-Ticaret (G2C) e-devletin temel o¨gˆeleri arasındaki etkiles¸imlerdir.

E-I·mza ve Kayıtlı E-Posta (KEP)

I·mza bir belgeyi kanıtlamak ic¸in yapılan her tu¨rlu¨ is¸aret olarak ifade edilebilir. Gu¨nu¨mu¨zde elektronik ortamda evrakların gu¨venilirligˆinin sagˆlanması ve belge sahiplerinin hukuken korunması amacıyla e-imza uygulamaları bas¸latılmıs¸tır. 5070 sayılı Elektronik I·mza Kanunu’nda (EI·K) e-imza “Bas¸ka bir elektronik veriye eklenen ya da elektronik veriyle mantıksal bagˆlantısı bulunan ve kimlik dogˆrulama amacıyla kullanılan elektronik veri” olarak tanımlanır. Aynı kanunda elektronik veri; “Elektronik, optik ya da benzeri yollarla u¨retilen, tas¸ınan yahut saklanan kayıtlar” s¸eklinde tanımlanır. E-imza, ıslak imzaların tarayıcıdan gec¸irilmis¸ hali olan sayısallas¸tırılmıs¸ imzaları, go¨z retinası, parmak izi ya da ses gibi biyometrik teknikleri ic¸eren e-imzaları yahut bilginin bu¨tu¨nlu¨gˆu¨nu¨ ve tarafların kimliklerinin dogˆrulugˆunu sagˆlayan sayısal imzaları ic¸ermektedir. Elektronik imza verisi kis¸iye ve imzalanan belgeye go¨re u¨retilir. E-imzalar; basit, gelis¸mis¸ ve gu¨venli olmak u¨zere u¨c¸ s¸ekilde sınıflandırılır.

Kayıtlı e-posta (KEP), go¨nderici ve alıcı kimliklerinin ac¸ık ve belli oldugˆu, go¨nderi zamanının ve ic¸erigˆin degˆis¸tirilemedigˆi, uyus¸mazlık ya da yargı su¨rec¸lerinde hukuki gec¸erliligˆi olan gu¨venli e-posta hizmetidir. Standart e-posta (SEP) ile iletis¸im/belge paylas¸ımı, yasal olarak gec¸erli ve teknik olarak gu¨venli kabul edilmeyen, iletimin kesin olarak sagˆlanamadıgˆı ve inkar edilebilen bir iletis¸ims¸eklidir.

Gu¨venli E-I·mza Nedir, Neleri I·c¸erir ve Nasıl Alınır? I·mza sahibine ait olan, sadece imza sahibinde bulunan gu¨venli elektronik imza olus¸turma aracı ile olus¸turulan, Nitelikli Elektronik Sertifikaya (NES) dayanarak imza sahibinin kimlik tespitine olanak ve imzalanmıs¸ elektronik veride sonradan herhangi bir degˆis¸iklik yapılıp yapılmadıgˆının tespit edilmesini sagˆlayan, e-imzaya “ gu¨venli e-imza ” denir. E lektronik imzanın atılabilmesi ic¸in kis¸iye ait bir NES’in olması gerekir. NES’e ait; Ac¸ık Anahtar (Public Key) ve O¨zel Anahtardır (Private Key) olarak iki anahtar u¨retilir. Sadece kis¸iye o¨zel u¨retilen o¨zel anahtar , akıllı kart ic¸erisinde sahibine teslim edilir. Kis¸iye ait ac¸ık anahtar ise kullanıcının istegˆine bagˆlı olarak, herkesin eris¸imine ac¸ık bir dizin sisteminde tutulmaktadır. O¨zel anahtar kullanarak, imzalama programı ile elektronik belgeye ait imzalama verisi olus¸turulur. Ac¸ık anahtar ile de imzalanan elektronik belgedeki imzalama verisinin imzalayan kis¸iye ait olup olmadıgˆı kontrol edilir.

E-I·mza ve KEP’in Yararları ve Kullanıldıgˆı Yerler: E-imza ile e-devlet ve e-ticaret daha is¸levsel ve gu¨venli olmaktadır. KEP ic¸in de aynı s¸eyler gec¸erlidir. E-imza sayesinde yapılan is¸lemlerde yazılı evrak hazırlama ve bulundurma zorunlulugˆu ortadan kaldırılarak gereksiz bir israf o¨nlenmis¸olmaktadır. E-imza, kurumsal gu¨venlikten kis¸isel gu¨venligˆe, e-ticaretten e-devlet uygulamalarına birc¸ok alanda kullanılabilmektedir. Genellenecek olursa e-imzanın; kamu ve ticaret olarak iki alanda kullanımından so¨z edilebilir:

  • Kamuda kurum ic¸i ve kurumlar arası is¸lemlerde kullanılan e-imza : Sınav bas¸vuruları, vergi o¨demeleri, personel izinleri vb. gibi kamuda ihtiyac¸ duyulan is¸lemlerde kullanılır.
  • Ticari alanda kullanılan e-imza : Bankacılık ve yatırım is¸lemleri, sigortacılık is¸lemleri, siparis¸ verme- alma gibi ticari faaliyetlerde kullanılır.

KEP’in yararları s¸o¨yle sıralanabilir:

  • KEP yasal bir kanıt olarak kullanılabilir.
  • E-posta teslim edildikten 24 saat sonra alıcısı tarafından yasal olarak okundu kabul edilir.
  • Go¨nderinin bu¨tu¨nlu¨gˆu¨nu¨ gu¨vence altına alır, degˆis¸tirilmesi o¨nler.
  • Bilgi akıs¸ının hızlı ve gu¨venli ilerlemesini sagˆlar. Resmi ve ticari yazıs¸maların hızlanmasını sagˆlar.
  • Kagˆıt kullanımı, ars¸ivleme, posta ve is¸lem maliyetlerinin du¨s¸mesini sagˆlar.
  • Kis¸ilerin, is¸letmelerin ve kamu kurumlarının yapmıs¸ oldugˆu yazıs¸malara daha hızlı bir s¸ekilde ulas¸ım imkanı sunar.
  • Go¨nderilip, alınan evrakların kaybolma riskini en aza indirir.

Yeni Tu¨rk Ticaret Kanunu : Yeni Tu¨rk Ticaret Kanunu’yla birc¸ok ticari is¸lemde e-imza yasal olarak kullanılabilir hale gelmekte ve kullanım alanları artmaktadır. Yasaya go¨re e- imza ile imzalanan tu¨m belgeler yazılı olarak dosyalanabilecegˆi gibi elektronik ortamda da saklanabilir. Kanunun elektronik is¸lemlerle ilgili getirdigˆi bir konu da sermaye s¸irketlerine (sermayesi paylara bo¨lu¨nmu¨s¸ komandit s¸irket, limited s¸irket ve anonim s¸irket) web sayfası ac¸ma zorunlulugˆudur. Bu kapsamda sermaye s¸irketleri web sitelerinde:

  • S¸irketin yasal olarak yapması gereken duyuruları,
  • Pay sahipleri ve ortakları ac¸ısından o¨nem tas¸ıyan ac¸ıklamaları,
  • Yo¨netim kurulu ve genel kurul toplantılarının hazırlıkları ve yapılması ile ilgili, ortaklara sunulması gereken belgeleri,
  • Yo¨netim kurulu ve genel kurullara ilis¸kin davetlerin yapılmasına, oy verme, s¸effaflık ve kamuyu aydınlatma yo¨nu¨nden zorunlu ve bilgi toplumu bagˆlamında yararlı go¨ru¨len hizmet ve bilgileri,
  • Bilgi almaya yo¨nelik sorulara, verilen bilgiye ve benzeri digˆer is¸lemler ile bu kanunda ve bas¸ka kanunlarda pay sahiplerinin ya da ortakların aydınlatılmasının o¨ngo¨ru¨ldu¨gˆu¨ konuları,
  • Ayrıca, finansal tabloları, bunların dipnotları, yıllık rapor, yo¨netim kurulunun kurumsal yo¨netim ilkelerine ne oranda uyuldugˆuna ilis¸kin yıllık degˆerleme ac¸ıklamasını (ki bu tablolar ile her tu¨rlu¨ raporlar u¨c¸ yıl su¨re ile ilgili web sitesinde kalmak zorundadır),
  • Denetc¸inin, o¨zel denetc¸inin, is¸lem denetc¸ilerinin raporları ve yetkili kurul ve bakanlıkların istedikleri pay sahiplerinin ve sermaye piyasasını ilgilendiren konulara ilis¸kin olarak s¸irketin yanıtlarını ve bas¸ka bildirimleri ve digˆer bilgileri web sayfalarında yayınlamak zorundadırlar.

Yeni “ Tu¨rk Ticaret Kanunu ”na go¨re Yo¨netim Kurulu toplantıları elektronik ortamda yapılabilir, alınan kararlar da bu ortamda onaylanabilir ve kayıt altına alınabilir.

Giris¸

Gu¨nu¨mu¨zde e-ticaret insan hayatının neredeyse her anına yayılmıs¸ durumdadır. Genel anlamda kis¸ilerin, kurumların veya s¸irketlerin elektronik ortam u¨zerinden u¨ru¨n ve hizmetlerin alınıp satılmasına olanak sagˆlayan yapı e-ticaret olarak tanımlanmaktadır.

E-Ticaret

1995’te bas¸layan e-ticaret kavramı 2006 yılına kadar gec¸en su¨rede o¨nemli bir bu¨yu¨me go¨stermis¸, ancak 2008-2009 yıllarında bu¨yu¨me yavas¸lamıs¸ ve 2009’da ise yatay seyretmis¸tir. Bo¨ylece ticaretin elektronik ortamda yapılmasına yo¨nelik bu ilgi ve heves yerini e-ticaretin kendine o¨zgu¨n yapısını anlamaya yo¨nelik ikinci evreye bırakmıs¸tır.

E-Ticaretin Tanımı : E-ticaret konusunda en c¸ok kabul go¨ren tanım Ekonomik Kalkınma ve I·s¸birligˆi Tes¸kilatı’nın (OECD-Organization for Economic Cooperation and Development) yaptıgˆıdır. Bu tanıma go¨re: “Kis¸ilerin ve kurumların katıldıgˆı yazılı metin, ses, go¨ru¨ntu¨ gibi sayısallas¸tırılmıs¸ verilerin is¸lenerek ac¸ık ya da kapalı agˆlar u¨zerinden iletilmesine dayanan ticaret ile ilgili is¸lemlere e- ticaret denilmektedir.” Du¨nya Ticaret O¨rgu¨tu¨ (WTO, World Trade Organization) e-ticareti: “Mal ve hizmetlerin u¨retim, reklam, satıs¸ ve dagˆıtımının telekomu¨nikasyon agˆları u¨zerinden yapılmasıdır.” s¸eklinde tanımlamaktadır. Tu¨rkiye Elektronik Ticaret Kurulu (ETI·K) e-ticareti: “Elektronik ticaret, mal ve hizmetlerin u¨retim, tanıtım, satıs¸, sigorta, dagˆıtım ve o¨deme is¸lemlerinin bilgisayar agˆları u¨zerinden yapılmasıdır.” s¸eklinde tanımlamaktadır.

E-ticaret ic¸in yapılan bu tanımlamaların ortak o¨zelliklerini ic¸eren bir tanım yapılacak olursa: “E-ticaret, mal ve hizmetlerin u¨retimine, pazarlanmasına, dagˆıtımına ve o¨demenin yapılmasına ilis¸kin is¸lemlerin, internet ortamında gerc¸ekles¸tirilmesidir.” sonucuna ulas¸ılabilir.

E-Ticaretin Olumlu ve Olumsuz O¨zellikleri : Satıcılar ac¸ısından e-ticaretin olumlu yanları s¸unlardır:

  • Yatırım maliyetleri du¨s¸u¨ktu¨r.
  • I·s¸letme giderleri du¨s¸u¨ktu¨r.
  • Yer kısıtlaması yoktur.
  • Satıs¸ ic¸in zaman kısıtlaması yoktur.
  • I·s¸lemler her zaman kayıt altındadır.
  • U¨ru¨nlerle ilgili genis¸ bilgiye yer verilebilir.
  • Stok zorunlulugˆu yoktur.
  • Ku¨c¸u¨k ve orta o¨lc¸ekli is¸letmeler ic¸in rekabet u¨stu¨nlu¨gˆu¨ vardır.
  • Mu¨s¸teri takibi kolaydır.

E-ticaretin tu¨keticiler ac¸ısından olumlu yanları s¸unlardır:

  • Her an, her yerden alıs¸veris¸ yapabilme olanagˆı sunması.
  • Aynı anda farklı magˆazalar dolas¸ılabilir.
  • Hızlı bir s¸ekilde u¨ru¨n fiyatları kars¸ılas¸tırılabilir.
  • U¨ru¨nlerin o¨zellikleri ile ilgili detaylı bilgi edinilebilir.
  • U¨ru¨n yorumlarından faydalanılabilir, u¨ru¨nlere yorum yapılabilir.
  • O¨deme sec¸enekleri fazladır.
  • I·kinci el u¨ru¨n alıs¸veris¸ olanagˆı sunulabilir.

E-ticaretin yol ac¸tıgˆı bas¸lıca olumsuzluklar; U¨ru¨nu¨ fiziksel olarak inceleme olanagˆının olmaması, Tedarik ve teslimatta yas¸anan aksaklıklar, Stok ve tes¸hir sorunu ile Tu¨keticinin firma tarafından yanlıs¸ bilgilendirilmesi (dolandırıcılık gibi) s¸eklinde sıralanabilir.

E-I·s¸ Modelleri : E-ticaret konusu ic¸erisinde bu modellere kısaca degˆinilecek olursa, sırasıyla; Gelirlere go¨re sınıflandırma, Tapcott sınıflandırması ve Taraflara go¨re sınıflandırma olarak u¨c¸ e-is¸ modelinden so¨z edilebilir.

Gelirlere go¨re yapılan sınıflandırma adından da anlas¸ılacagˆı u¨zere e-ticaret yapan is¸letmelerin gelirlerini elde etme tu¨rlerine go¨re yapılmıs¸tır. Bunlar; Reklam geliri, U¨yelik geliri, Komisyon geliri, Dogˆrudan satıs¸ geliri, Kendi sitesi u¨zerinden digˆer sitelere yapılan eris¸imler ve is¸lemler u¨zerinden alınan komisyon geliri s¸eklinde sıralanabilir.

Tapcott sınıflandırması ise internet sitesinin tu¨ru¨ne go¨re yapılan bir sınıflandırma olup, gu¨nu¨mu¨zde dolaylı ya da dolaysız yoldan e-ticaret faaliyeti ic¸in yapılan sitelerini sınıflandırmak ic¸in kullanılmaktadır. Tapcott sınıflandırması; Sanal Pazaryerleri, Sanal Aracılar, O¨zel Alıs¸veris¸ Siteleri, Fırsat Siteleri, Degˆer Zincirleri, I·ttifaklar, Sosyal Agˆlar, Bloglar ve Dagˆıtım S¸ebekeleri s¸eklindedir.

I·nternet u¨zerinden is¸lem yapan taraflara go¨re sınıflandırma e-ticarette daha c¸ok yerles¸mis¸tir. Bu bagˆlamda e-ticaret, elektronik ortamda tu¨keticileri , is¸letmeleri ve kamuyu bir araya getirmektedir. Bu u¨c¸ tarafın elektronik ortamda kars¸ılas¸ması sonucu dokuz tu¨r e-ticaretten so¨z edilebilir (S:150, S¸ekil 5.1).

Kamudan yapılan e-ticaret tu¨rleri;

  • G2G: Kamudan kamuya (goverment to goverment)
  • G2B: Kamudan is¸letmeye (goverment to business)
  • G2C: Kamudan tu¨keticiye (goverment to customer)

I·s¸letmeden yapılan e-ticaret tu¨rleri;

  • B2G: I·s¸letmeden kamuya (business to goverment)
  • B2B: I·s¸letmeden is¸letmeye (business to business)
  • B2C: I·s¸letmeden tu¨keticiye (business to customer)

Tu¨keticiden yapılan e-ticaret tu¨rleri;

  • C2G: Tu¨keticiden kamuya (customer to business)
  • C2B: Tu¨keticiden is¸letmeye (customer to business)
  • C2C: Tu¨keticiden tu¨keticiye (customer to customer)

E-ticaretin taraflarına bakılarak incelendigˆinde, yapılan ticari is¸lemlerin c¸oklugˆuna bakılacak olursa, en c¸ok go¨ze c¸arpan e- ticaret tipleri B2B ve B2C olmaktadır. Bu iki e-ticaret tipini sırasıyla C2C ve C2B izlemektedir.

I·s¸letmeden I·s¸letmeye E-Ticaret (B2B) : I·s¸letmelerin satın almak istedikleri u¨ru¨nleri yine u¨ru¨n sagˆlayıcılardan elektronik ortamda sec¸ip, siparis¸ini vermesi ve u¨ru¨nu¨n magˆazaya giris¸ine kadar olan tu¨m belgelerin bu ortamda takip edilmesini ic¸eren su¨rec¸ “ is¸letmeden is¸letmeye ” e- ticaret (B2B) olarak tanımlanmaktadır. “ E-pazaryeri” olarak tanımlanan web adresleri bu is¸letmeleri elektronik ortamda ortak bir platformda bulus¸turan hizmetler olarak B2B ticarette o¨ne c¸ıkmaktadır.

I·s¸letmeden Tu¨keticiye E-Ticaret (B2C) : Tu¨keticilerin Sanal magˆazalardan (www.hepsiburada.com, www.idefix.com vb.) alıs¸veris¸ ve o¨deme yapma, garanti ve teknik destek hizmetlerini alma ve u¨ru¨nu¨ teslim alma su¨rec¸lerini kapsayan e-ticaret bic¸imidir. Ev es¸yalarından elektronigˆe kadar birc¸ok farklı tu¨ketici u¨ru¨nu¨ bulabilecegˆiniz bu alıs¸veris¸ siteleri arasında da fark yaratmaya c¸alıs¸mak ic¸in firmalar bazı stratejiler uygulamaktadırlar. Bunların en fazla kullanılanları kısaca s¸o¨yle ac¸ıklanabilir:

  • Fırsat siteleri: Gu¨nlu¨k, saatlik ya da do¨nemlik olarak indirimlerin yapıldıgˆı sitelerdir.
  • Gu¨nlu¨k ya da do¨nemlik u¨ru¨n satıs¸ siteleri: U¨ru¨nlerin gu¨ne veya do¨nemlere go¨re su¨rekli degˆis¸tigˆi sitelerdir.
  • O¨zel satıs¸ siteleri : Sadece u¨yelerine o¨zel indirimler sunan ve u¨yeligˆin davetiye sistemine dayalı oldugˆu sitelerdir.

Tu¨keticiden Tu¨keticiye E-Ticaret (C2C) : Tu¨keticilerin (aynıs¸ekilde is¸letmelerin) web sitesi u¨zerinde bir ac¸ık artırma su¨reci ile birbirleri arasında u¨ru¨nleri alıp satabildikleri e- ticaret s¸eklidir. Siteler satılan u¨ru¨nden komisyon alarak, satılacak u¨ru¨nu¨n sitede listelenmesi sırasında u¨cret alarak veya site ic¸inde belirli do¨nemler ic¸in sanal du¨kka^n kirası alarak para kazanmaktadırlar.

Tu¨keticiden I·s¸letmeye E-Ticaret (C2B) : “Tu¨keticiden is¸letmeye” e-ticaret tu¨ru¨, mu¨s¸terilerin u¨ru¨n ve hizmet satan is¸letmelere teklif sunması esasına dayanmaktadır. C2B’nin o¨ncu¨su¨ Priceline’dır. Fakat gu¨nu¨mu¨zde farklı C2B o¨rnekleri de vardır. I·kinci el u¨ru¨nlerin tu¨keticiden belirli bir fiyat pazarlıgˆı sonrasında alınıp satıs¸a sunulması tu¨keticiden is¸letmeye e-ticarete o¨rnek olarak go¨sterilebilir. Tu¨ketici bu durumda elindeki u¨ru¨n ile ilgili satın alan is¸letmeye bilgi verir ve fiyat buna go¨re belirlenir.

E-Ticarette Bas¸arının Etkenleri : E-ticaret bilinen “ geleneksel ” ticaret ilkelerine ek olarak bas¸ka etkenleri de dikkate almayı o¨ngo¨ru¨r. Bu etkenler do¨rt grupta toplanabilir:

  1. Satılan u¨ru¨nu¨ ve mu¨s¸terileri anlamak : Hedef mu¨s¸teri ve beklentileri iyi analiz edilmeli.
  2. Mu¨s¸terileri bulmak ve onlarla ilis¸ki kurmak : Potansiyel mu¨s¸terilere ulas¸ıp onları c¸ekmek ic¸in reklamlara ve tanıtım faaliyetlerine o¨nem verilmeli.
  3. Parayı kolay ve gu¨venli bir s¸ekilde aktarabilmek : Kredi kartla alıs¸veris¸, paypal gibi online o¨deme uygulamaları kullanılmalı.
  4. Fark yaratabilmek : Ku¨c¸u¨k degˆis¸imlerle veya yaratıcı fikirlerle farklılas¸arak, ayrıs¸malı ve dikkat c¸ekilmeli.

E-Ticaret O¨deme Yo¨ntemleri, PayPal ve EDI (Elektronik Veri Degˆis¸tirme) : E-ticarette tu¨keticiler tarafından yapılan is¸lemlerde o¨demeler genelde kredi kartı ve sanal kart ile yapılır. Bunun dıs¸ında; banka havalesi, kapıda o¨deme ve PayPal gibi e-ticaret o¨deme yo¨ntemleri de kullanılmaktadır.

Kredi kartı ve sanal kart ile o¨deme; u¨cretin kis¸inin bankasına ait kredi kartı ile online olarak o¨denmesidir.

Banka havalesi ile o¨deme; u¨cretin kendi banka hesabından satıcıya o¨denmesidir.

Kapıda o¨deme ; u¨cretin mal teslim alınırken kapıdaki go¨revliye elden (nakit veya yine kredi kartı ile) o¨denmesidir.

PayPa l ile o¨deme; banka hesabınızdan PayPal sisteminde olus¸turdugˆunuz hesabınıza para transfer edilir ve online o¨demeler bu hesap u¨zerinden yapılır. Yani direkt olarak sizin banka hesabınız ile satıcı arasında bir is¸lem olmaz. PayPal aracılıgˆıyla du¨nyanın her yerine para go¨nderip almak mu¨mku¨ndu¨r.

I·s¸letmeden is¸letmeye e-ticarette bu¨yu¨k alımlarda “ Elektronik Veri Degˆis¸tirme (EDI) ” kullanılır. O¨rnegˆin, Ford ve General Electric arasında yapılacak o¨demeler gibi. EDI; fatura, satın alma emirleri gibi doku¨manların standart bir formatta bilgisayardan bilgisayara aktarılmasıdır.

Sanal Para (Bitcoin) : Gu¨nu¨mu¨zde sanal para ismiyle o¨zdes¸les¸en degˆer Bitcoin’dir. Sanal para birimleri internet aracılıgˆıyla kullanılan, hic¸bir merkezi otoriteye (u¨lke, devlet banka gibi) ya da aracı kuruma bagˆlı olmayan bir o¨deme aracı olarak go¨zu¨kmektedir. Sanal paranın mucidi olarak Satoshi Nakamoto ismi so¨ylense de mucidinin gerc¸ek isminin bu olup olmadıgˆı bilinmemektedir. Sanal paraların kuru da tıpkı ulusal paralarda oldugˆu gibi arz ve talebe go¨re piyasada belirlenmektedir. Sanal paraların u¨retimi bilgisayarlar tarafından c¸o¨zu¨lmeye c¸alıs¸ılan algoritmalar aracılıgˆıyla olmaktadır. O¨rnegˆin Bitcoin ic¸in 16 haneli bir algoritma ve 21 milyon Bitcoin’le bir sınır koyulmus¸tur. Bu sanal paranın degˆerini kaybetmemesi ve kolaylıkla c¸alınamaması ic¸in yapılmaktadır.

E-Bankacılık

Son yıllarda bilis¸im ve iletis¸im teknolojilerinin ilerlemesi internete eris¸imin kolaylas¸masıyla birlikte elektronik bankacılık faaliyetleri artmıs¸tır. Bu faaliyetler hem bankalara hem de mu¨s¸terilerine kolaylık ve kazanc¸lar getirmis¸tir. Bu sayede bankalar da u¨ru¨n c¸es¸itlerini du¨s¸u¨k maliyetle mu¨s¸terilere ulas¸tırabilme olanagˆı bulmus¸lardır.

E-Bankacılıgˆın Tanımı ve Sagˆladıgˆı Yararlar : E- bankacılık, kısaca, banka mu¨s¸terilerinin bankacılık hizmetlerini elektronik ortamda almasıdır. I·nternet bankacılıgˆı ise bir e-bankacılık s¸eklidir. Telefon, televizyon, ATM (Automatic Teller Machine, Bankamatik), I·nternet ve cep bankacılıgˆı gibi bankacılık hizmetlerinin tu¨mu¨ e- bankacılık kapsamındadır. E-bankacılıgˆın kurumlara sagˆladıgˆı yararlar; Mu¨s¸teri odaklılıgˆın artması; S¸ube, personel ve kira gibi giderlerin azalması; U¨ru¨n yeniligˆi ve c¸es¸itliligˆi; Pazarlama ve iletis¸im; Cogˆrafi bo¨lgeye ve zamana bagˆlı kalmaksızın hizmet sunma imka^nı sagˆlaması olarak sayılabilir.

E-bankacılıgˆın mu¨s¸terilere sagˆladıgˆı yararlar s¸unlardır:

  • Bir e-banka hesabı ac¸manın, kullanmanın ve kapatmanın kolay olması,
  • I·s¸lem maliyetlerinin daha du¨s¸u¨k olması,
  • Bankacılık is¸lemlerinin daha kolay yapılabilmesi,
  • Bilgisayarda hesap tutmayı kolaylas¸tırması,
  • Banka hesabını her zaman go¨ru¨ntu¨leyebilmenin hesaptaki olası dolandırıcılık faaliyetlerinin c¸ok gec¸meden fark edilebilmesini sagˆlaması,
  • I·stenen yer ve zamanda zaman kaybetmeden bankacılık is¸lemlerinin yapılabilmesi,
  • Hızlı kredi alma olanagˆı sunması,
  • Hızlı sigortacılık is¸lemlerinin yapılabilmesi,
  • Verilen hizmetlerin mu¨s¸teri gereksinimlerine uygun olarak tasarlanabilmesi,
  • Mu¨s¸terilerin bankacılık hizmetlerini kars¸ılas¸tırabilmelerini sagˆlaması,
  • Finansal hizmet u¨ru¨nlerindeki yeniliklerden yararlanmayı sagˆlaması,
  • Gelis¸en teknolojinin gerisinde kalmadan, bankaların hizmet boyutlarının genis¸lemesinin mu¨s¸teri u¨zerinde olumlu bir etki yaratması.

E-Bankacılık Hizmetlerinde Kullanıcıların Dikkat Etmesi Gereken Konular : E-bankacılık is¸lemlerinde kullanıcıların dikkat etmesi gereken bas¸lıca konular; o¨zellikle kis¸isel bilgilerin (kimlik numarası, kimlik bilgileri, e-mail adresi vb.), s¸ifre ve mu¨s¸teri numarasının paylas¸ılmaması; gu¨venli olmadıgˆını du¨s¸u¨nu¨len mail, link, yo¨nlendirilmis¸ web sitelerinden uzak durulması; sisteme giris¸ yapılan bilgisayarın veya kullanılan internet agˆının gu¨venligˆinden emin olmak gibi bir c¸ok konuda dikkatli ve hassas olunması; ayrıca kullanılan hesaba ait hareketlerin du¨zenli olarak takip edilmes i s¸eklinde o¨zetlenebilir.

E-Bankacılıgˆın Du¨nyada ve Tu¨rkiye’deki Tarihsel Gelis¸imi : E-bankacılık ilk defa 1980’lerde telefon bankacılıgˆı ile ortaya c¸ıkmıs¸, 1996 yılında ise ilk internet bankacılıgˆı uygulaması hayata gec¸irilmis¸tir.

I·nternet Bankacılık Hizmetleri ve I·nternet Bankacılıgˆı ile Yapılabilecek I·s¸lemler : I·nternet bankacılıgˆı ile yapılabilecek bankacılık is¸lemlerinin ana bas¸lıkları; Hesap is¸lemleri, Para aktarma is¸lemleri, Yatırım is¸lemleri, Kredi kartı is¸lemleri, O¨deme is¸lemleri, Kredi is¸lemleri, Gu¨venlik ve bilgi gu¨ncelleme is¸lemleri, Hesaplarla ilgili bilgilendirme is¸lemleri s¸eklinde sıralanabilir. I·nternet bankacılıgˆından yapılamayacak iki is¸lem; para yatırma ve c¸ekme is¸lemidir.

Elektronik Fon Transferi (EFT) : EFT sistemi, bir bankadan digˆerine Tu¨rk Lirası cinsinden o¨deme go¨nderilmesini sagˆlayan elektronik o¨deme sistemidir. EFT hızlı para dolas¸ımı ile hem ticari hem de is¸ verimliligˆi ac¸ısından kurumlara zaman kazandırması ile o¨nemlidir. Bir banka EFT sistemini kullanarak bas¸ka bir bankanın hesabına para yollayabilir, ancak bas¸ka bankanın hesabından kendi hesabına para c¸ekemez. EFT sistemi hafta sonu ve tatil gu¨nleri c¸alıs¸maz. Fakat internet bankacılıgˆı ile ileri tarihli EFT emri verilebilir.

E-Devlet

Dijital devlet, Akıllı devlet, Sanal devlet olarak da isimlendirilen “ e-devlet ” kavramı kısaca, devletin kendi ic¸ is¸leyis¸inde ve sundugˆu hizmetlerde bilis¸im teknolojilerinin kullanılmasına olanak tanımaktır. E-devlet daha kapsamlı tanımlanacak olursa, devlet kurum ve kurulus¸larının kendi aralarındaki is¸lemlerin yanında vatandas¸ ve is¸ du¨nyası ile olan is¸lemlerini de elektronik arac¸ları en etkili s¸ekilde kullanarak, geleneksel kamu hizmetlerinin elektronik ortamda yu¨ru¨tu¨lmesinin, daha etkili, sade, katılımcı ve s¸effaf yo¨netim anlayıs¸ının benimsenmesinin olanaklı hale getirilmesidir.

E-devletin en o¨nemli amacı ; vatandas¸lar, is¸ du¨nyası ve kamu kurulus¸ları arasında gerc¸ekles¸tirilen is¸lemleri desteklemek ve bu is¸lemleri olabildigˆince basitles¸tirmektir. E-devletin digˆer amac¸ları da; Harcamalardan tasarruf sagˆlanması, Ka^gˆıt is¸lemlerinin kontrol altına alınması, S¸effaflık, Hizmet kalitesi, Kesintisiz, hızlı, rahat ve kolay kamu hizmeti ile Katılımın artmas ı s¸eklinde sıralanabilir.

Tu¨rkiye’nin E-Devlet Uygulamaları : 1990’lı yılların ikinci yarısından itibaren bas¸layan kamu hizmetlerini elektronik ortamda sunma c¸alıs¸maları, 2000’li yıllara kadar birc¸ok farklı kurul kurularak hayata gec¸irilmeye c¸alıs¸ılmıs¸tır. Ancak ilk uygulama c¸alıs¸maları ve birikimlerin bir sonucu olarak 2008 yılında “ e-Devlet Ana Kapısı ” web adresi ( www.turkiye.gov.tr ) faaliyete gec¸irilmis¸tir . Merkezi Nu¨fus I·daresi Sistemi (MERNI·S), Polis Bilgi Agˆı (POLNET), Arac¸ ve Su¨ru¨cu¨ Bilgi Sistemi (ASBI·S) vb. birc¸ok devlet sitesi www.turkiye.gov.tr adresi u¨zerinden ulas¸abilir hale gelmis¸tir. 2017 yılı itibarıyla e-devlet kapısına kayıtlı 34 milyonun u¨zerinde kullanıcı, 345 kurum ve 2288 hizmet bulunmaktadır.

E-Devletin Temel O¨gˆeleri : E-devleti olus¸turan u¨c¸ temel o¨gˆe; Devlet, Vatandas¸ ve I· s¸ du¨nyası dır. Bazı kaynaklar bu o¨gˆelere bir de devlet c¸alıs¸anlarını eklemektedir.

Sigorta, dogˆalgaz, elektrik ve su o¨demesi gibi herkesin yaptıgˆı genel is¸lemlere ek olarak gu¨mru¨k is¸lemlerindens¸irket kurulmasında alınacak izinler ve yasal is¸lemlerin tamamlanmasına kadar tu¨m is¸lemleri ic¸ine alan Kamudan I·s¸letmeye E-Ticaret (G2G) ile dogˆum ve o¨lu¨m kayıtlarını, ceza sorgulamadan s¸ika^yet bildirmeye kadar is¸lemlerin yapıldıgˆı Kamudan Tu¨keticiye E-Ticaret (G2C) e-devletin temel o¨gˆeleri arasındaki etkiles¸imlerdir.

E-I·mza ve Kayıtlı E-Posta (KEP)

I·mza bir belgeyi kanıtlamak ic¸in yapılan her tu¨rlu¨ is¸aret olarak ifade edilebilir. Gu¨nu¨mu¨zde elektronik ortamda evrakların gu¨venilirligˆinin sagˆlanması ve belge sahiplerinin hukuken korunması amacıyla e-imza uygulamaları bas¸latılmıs¸tır. 5070 sayılı Elektronik I·mza Kanunu’nda (EI·K) e-imza “Bas¸ka bir elektronik veriye eklenen ya da elektronik veriyle mantıksal bagˆlantısı bulunan ve kimlik dogˆrulama amacıyla kullanılan elektronik veri” olarak tanımlanır. Aynı kanunda elektronik veri; “Elektronik, optik ya da benzeri yollarla u¨retilen, tas¸ınan yahut saklanan kayıtlar” s¸eklinde tanımlanır. E-imza, ıslak imzaların tarayıcıdan gec¸irilmis¸ hali olan sayısallas¸tırılmıs¸ imzaları, go¨z retinası, parmak izi ya da ses gibi biyometrik teknikleri ic¸eren e-imzaları yahut bilginin bu¨tu¨nlu¨gˆu¨nu¨ ve tarafların kimliklerinin dogˆrulugˆunu sagˆlayan sayısal imzaları ic¸ermektedir. Elektronik imza verisi kis¸iye ve imzalanan belgeye go¨re u¨retilir. E-imzalar; basit, gelis¸mis¸ ve gu¨venli olmak u¨zere u¨c¸ s¸ekilde sınıflandırılır.

Kayıtlı e-posta (KEP), go¨nderici ve alıcı kimliklerinin ac¸ık ve belli oldugˆu, go¨nderi zamanının ve ic¸erigˆin degˆis¸tirilemedigˆi, uyus¸mazlık ya da yargı su¨rec¸lerinde hukuki gec¸erliligˆi olan gu¨venli e-posta hizmetidir. Standart e-posta (SEP) ile iletis¸im/belge paylas¸ımı, yasal olarak gec¸erli ve teknik olarak gu¨venli kabul edilmeyen, iletimin kesin olarak sagˆlanamadıgˆı ve inkar edilebilen bir iletis¸ims¸eklidir.

Gu¨venli E-I·mza Nedir, Neleri I·c¸erir ve Nasıl Alınır? I·mza sahibine ait olan, sadece imza sahibinde bulunan gu¨venli elektronik imza olus¸turma aracı ile olus¸turulan, Nitelikli Elektronik Sertifikaya (NES) dayanarak imza sahibinin kimlik tespitine olanak ve imzalanmıs¸ elektronik veride sonradan herhangi bir degˆis¸iklik yapılıp yapılmadıgˆının tespit edilmesini sagˆlayan, e-imzaya “ gu¨venli e-imza ” denir. E lektronik imzanın atılabilmesi ic¸in kis¸iye ait bir NES’in olması gerekir. NES’e ait; Ac¸ık Anahtar (Public Key) ve O¨zel Anahtardır (Private Key) olarak iki anahtar u¨retilir. Sadece kis¸iye o¨zel u¨retilen o¨zel anahtar , akıllı kart ic¸erisinde sahibine teslim edilir. Kis¸iye ait ac¸ık anahtar ise kullanıcının istegˆine bagˆlı olarak, herkesin eris¸imine ac¸ık bir dizin sisteminde tutulmaktadır. O¨zel anahtar kullanarak, imzalama programı ile elektronik belgeye ait imzalama verisi olus¸turulur. Ac¸ık anahtar ile de imzalanan elektronik belgedeki imzalama verisinin imzalayan kis¸iye ait olup olmadıgˆı kontrol edilir.

E-I·mza ve KEP’in Yararları ve Kullanıldıgˆı Yerler: E-imza ile e-devlet ve e-ticaret daha is¸levsel ve gu¨venli olmaktadır. KEP ic¸in de aynı s¸eyler gec¸erlidir. E-imza sayesinde yapılan is¸lemlerde yazılı evrak hazırlama ve bulundurma zorunlulugˆu ortadan kaldırılarak gereksiz bir israf o¨nlenmis¸olmaktadır. E-imza, kurumsal gu¨venlikten kis¸isel gu¨venligˆe, e-ticaretten e-devlet uygulamalarına birc¸ok alanda kullanılabilmektedir. Genellenecek olursa e-imzanın; kamu ve ticaret olarak iki alanda kullanımından so¨z edilebilir:

  • Kamuda kurum ic¸i ve kurumlar arası is¸lemlerde kullanılan e-imza : Sınav bas¸vuruları, vergi o¨demeleri, personel izinleri vb. gibi kamuda ihtiyac¸ duyulan is¸lemlerde kullanılır.
  • Ticari alanda kullanılan e-imza : Bankacılık ve yatırım is¸lemleri, sigortacılık is¸lemleri, siparis¸ verme- alma gibi ticari faaliyetlerde kullanılır.

KEP’in yararları s¸o¨yle sıralanabilir:

  • KEP yasal bir kanıt olarak kullanılabilir.
  • E-posta teslim edildikten 24 saat sonra alıcısı tarafından yasal olarak okundu kabul edilir.
  • Go¨nderinin bu¨tu¨nlu¨gˆu¨nu¨ gu¨vence altına alır, degˆis¸tirilmesi o¨nler.
  • Bilgi akıs¸ının hızlı ve gu¨venli ilerlemesini sagˆlar. Resmi ve ticari yazıs¸maların hızlanmasını sagˆlar.
  • Kagˆıt kullanımı, ars¸ivleme, posta ve is¸lem maliyetlerinin du¨s¸mesini sagˆlar.
  • Kis¸ilerin, is¸letmelerin ve kamu kurumlarının yapmıs¸ oldugˆu yazıs¸malara daha hızlı bir s¸ekilde ulas¸ım imkanı sunar.
  • Go¨nderilip, alınan evrakların kaybolma riskini en aza indirir.

Yeni Tu¨rk Ticaret Kanunu : Yeni Tu¨rk Ticaret Kanunu’yla birc¸ok ticari is¸lemde e-imza yasal olarak kullanılabilir hale gelmekte ve kullanım alanları artmaktadır. Yasaya go¨re e- imza ile imzalanan tu¨m belgeler yazılı olarak dosyalanabilecegˆi gibi elektronik ortamda da saklanabilir. Kanunun elektronik is¸lemlerle ilgili getirdigˆi bir konu da sermaye s¸irketlerine (sermayesi paylara bo¨lu¨nmu¨s¸ komandit s¸irket, limited s¸irket ve anonim s¸irket) web sayfası ac¸ma zorunlulugˆudur. Bu kapsamda sermaye s¸irketleri web sitelerinde:

  • S¸irketin yasal olarak yapması gereken duyuruları,
  • Pay sahipleri ve ortakları ac¸ısından o¨nem tas¸ıyan ac¸ıklamaları,
  • Yo¨netim kurulu ve genel kurul toplantılarının hazırlıkları ve yapılması ile ilgili, ortaklara sunulması gereken belgeleri,
  • Yo¨netim kurulu ve genel kurullara ilis¸kin davetlerin yapılmasına, oy verme, s¸effaflık ve kamuyu aydınlatma yo¨nu¨nden zorunlu ve bilgi toplumu bagˆlamında yararlı go¨ru¨len hizmet ve bilgileri,
  • Bilgi almaya yo¨nelik sorulara, verilen bilgiye ve benzeri digˆer is¸lemler ile bu kanunda ve bas¸ka kanunlarda pay sahiplerinin ya da ortakların aydınlatılmasının o¨ngo¨ru¨ldu¨gˆu¨ konuları,
  • Ayrıca, finansal tabloları, bunların dipnotları, yıllık rapor, yo¨netim kurulunun kurumsal yo¨netim ilkelerine ne oranda uyuldugˆuna ilis¸kin yıllık degˆerleme ac¸ıklamasını (ki bu tablolar ile her tu¨rlu¨ raporlar u¨c¸ yıl su¨re ile ilgili web sitesinde kalmak zorundadır),
  • Denetc¸inin, o¨zel denetc¸inin, is¸lem denetc¸ilerinin raporları ve yetkili kurul ve bakanlıkların istedikleri pay sahiplerinin ve sermaye piyasasını ilgilendiren konulara ilis¸kin olarak s¸irketin yanıtlarını ve bas¸ka bildirimleri ve digˆer bilgileri web sayfalarında yayınlamak zorundadırlar.

Yeni “ Tu¨rk Ticaret Kanunu ”na go¨re Yo¨netim Kurulu toplantıları elektronik ortamda yapılabilir, alınan kararlar da bu ortamda onaylanabilir ve kayıt altına alınabilir.

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Giriş Yap

Giriş Yap

AÖF Ders Notları ve Açıköğretim Sistemi ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!